«Aγαπούσα, μισούσα, κρατούσα πιστόλι…»

Έναν τον βασάνισαν με φάλαγγα και χτυπήματα στα γεννητικά όργανα. Σε άλλον κρέμασαν βαρίδι δύο κιλών στον λοβό του αυτιού, που κόπηκε. Σκότωσαν έμβρυο εγκύου με κλωτσιές, έβαζαν πυρωμένο σύρμα στην ουρήθρα και καρφίτσες στα ούλα, γράφει ο Θανάσης Σκρουμπέλος για την περίοδο της χούντας, με ονόματα θυμάτων και θυτών

«Ήμασταν σαν το ποίημα του Μαγιακόφσκι. Σύννεφα με παντελόνια. Τώρα τα
πράγματα γύρισαν τούμπα. Μα μήπως και ο Μαγιακόφσκι δεν αυτοκτόνησε;», λέει
στα «NEA» ο κινηματογραφιστής Θανάσης Σκρουμπέλος. Από τα ιδρυτικά μέλη του
Ρήγα Φεραίου, υπεύθυνος, μαζί με τον Δημήτρη Λογοθέτη, του μηχανισμού
προπαγάνδας – αφίσες και, βέβαια, «Θούριος», το επίσημο όργανο της
σπουδαστικής οργάνωσης – έγραψε βιβλίο. Είναι ο πρώτος αυτής της γενιάς που
γράφει αναλυτικά, με πολλές λεπτομέρειες, για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες
δημιουργήθηκε ο Ρήγας, για τα πρόσωπα του ιδρυτικού πυρήνα, για τους
βασανισμούς που υπέστησαν, με ονόματα θυτών και θυμάτων. Με πλήθος ντοκουμέντα
– παράδειγμα το ιδρυτικό κείμενο, γραμμένο δια χειρός του γραμματέα, Μίμη
Μανωλάκου -, με ηρωισμούς, όνειρα αλλά και αυταπάτες.

«Αποδείχθηκε ότι η ζωή έχει τη δική της δύναμη και με αυτή προχωράει»,
μας λέει ο Θανάσης Σκρουμπέλος. «Δεν μπορείς να την κλείσεις σε ένα μπουκάλι.
Δεν μπορείς να την κλείσεις στο κόκκινο μπουκάλι της επανάστασης».

Το βιβλίο «Οι κόκκινοι φίλοι μου» είναι, κατά κάποιο τρόπο, το μυθιστόρημα των
Ρηγάδων. Όλα τα βασικά γεγονότα που εκτίθενται σε αυτό είναι πραγματικά, όλα
τα ονόματα είναι αληθινά, ο συγγραφέας όμως υιοθέτησε μυθιστορηματική τεχνική.
Αφηγείται την ιστορία ενός νέου φοιτητή, δηλαδή του ίδιου, ο οποίος αποφασίζει
να εγκαταλείψει τις σπουδές του και να φύγει για τη Λατινική Αμερική, τη Γη
της Επαγγελίας των απανταχού επαναστατών. «Μια φούγκα ατέλειωτη ήταν η ζωή
μου», γράφει. «M’ έκαιγε άγρια ο πυρετός μιας παρατεταμένης εφηβείας. Μπέρδευα
την επιθυμία και τ’ όνειρο με την πραγματική ζωή. Κρατούσα πιστόλι μα δεν
ήξερα, αν το έφερνε η περίσταση, αν θα μπορούσα να σκοτώσω. Αγαπούσα έντονα,
μισούσα έντονα. Αγαπούσα τα στολίδια στην παράξενη στολή του Λαμπιάο και των
καγκασέιρος. Έμοιαζαν με τις στολές και των δικών μας Μακεδονομάχων, των
αγριμοκυνηγών απ’ τα Σφακιά. M’ άρεσε το μαύρο σκουφί του Άρη και η φουστανέλα
των κλεφτών ηρώων του ’21. Μα αγνοούσα πως πέρα απ’ το δίκαιο θυμό, κάθε
στολίδι της στολής τους έκρυβε και το θάνατο».

Το εξώφυλλο του βιβλίου τού Θανάση Σκρουμπέλου «Οι κόκκινοι φίλοι μου»

H εξιστόρηση αρχίζει στο Βαλπαραΐζο της Χιλής. Στο σπίτι του Πάμπλο
Νερούδα, όπου είχε πάει για το αναγκαίο… προσκύνημα, γνώρισε έναν αστό
γιατρό με ελληνικές ρίζες, έναν από τους λεγόμενους γρέγους του νότου, ο
οποίος μάλιστα ήταν απόγονος ενός συντρόφου του Ρήγα Βελεστινλή. Ο γιατρός
είχε σκοπό να γράψει ένα βιβλίο, να συντάξει στην πραγματικότητα ένα
«Δημοκρατικό Αρχείο» με «πράξεις και πρόσωπα που προχώρησαν την υπόθεση της
δημοκρατίας». Και ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τη δραστηριότητα του Ρήγα
Φεραίου, που υπήρξε και η πρώτη αντιδικτατορική οργάνωση στην Ελλάδα.

Μέσα από τους διαλόγους του γιατρού με τον νεαρό φοιτητή, ο αναγνώστης
παρακολουθεί την ιστορία της οργάνωσης αλλά και μια επιχειρηματολογία υπέρ της
δημοκρατίας. Παρακολουθεί και τη σταδιακή μεταστροφή του Θανάση Σκρουμπέλου
από έναν αμετάπειστο επαναστάτη που θεωρούσε αυτονόητη την ένοπλη εξέγερση, σε
έναν φανατικό οπαδό της δημοκρατίας, «του μόνου πολιτεύματος που χωράει και
την αντίθετη άποψη», όπως μας λέει ο ίδιος σήμερα. Έτσι το βιβλίο αποκτά ένα
ακόμη μυθιστορηματικό στοιχείο. Εφόσον ο συγγραφέας το έγραψε σήμερα, οι
απόψεις του της εποχής της δικτατορίας εκτίθενται εδώ μέσα από το φίλτρο της
νέας του στάσης.

Οι δυο τους βρέθηκαν μαζί και στην πλωτή φυλακή «Tierra del Sol». Ο φοιτητής
θα καταφέρει να αποδράσει, θα φτάσει στο Πουέρτο Μπολιβάρ, θα τον φιλοξενήσει
η γυναίκα του γιατρού, αργότερα θα μπαρκάρει ξανά για την Ελλάδα.

Το βιβλίο προλογίζεται από τον Μίμη Μανωλάκο, ενώ στο τέλος έχει παράρτημα με
συμπληρωματικές μαρτυρίες, ντοκουμέντα και αφίσες. Εκεί υπάρχει, για
παράδειγμα, κείμενο βασισμένο στη μαρτυρία του Γιάννη Καούνη για τις ειδικές
ομάδες εκδηλώσεων του Ρήγα – εκεί περιγράφεται αναλυτικά και το επεισόδιο της
πρώτης αντιδικτατορικής διαδήλωσης (έντεκα ατόμων) στην Αγίου Μάρκου, όπου
κάποιος, ως «αυτόκλητος μπάτσος», προσπάθησε να πιάσει και τον Κώστα Αγαπίου
που συμμετείχε σε αυτήν και ο οποίος σήμερα κατηγορείται για συμμετοχή στον ΕΛΑ.

Μικρόνοες και γκάνγκστερ

H αλλαγή που επήλθε στον νεαρό φοιτητή Θανάση Σκρουμπέλο με τη σταδιακή του
ωρίμανση δεν τον αποτρέπει σήμερα από την εκτίμηση ότι, ούτως ή άλλως, «δεν
μπορείς να πολεμήσεις τους γκάνγκστερ με καλοσύνη». Μας λέει ότι έχει
αποδειχθεί πια πως οι Αμερικανοί είχαν από παλιά, αμέσως μετά τον πόλεμο,
ετοιμάσει εναλλακτικό σχέδιο δικτατορίας στην Ελλάδα, στο πλαίσιο ελέγχου της
Μέσης Ανατολής. «H αριστερά όμως είχε καλούς ανθρώπους. Και όσοι, κατά τύχη,
ήσαν διάολοι, δυστυχώς ήταν και μικρόνοες».

INFO

Θανάσης Σκρουμπέλος, «Οι κόκκινοι φίλοι μου», Εκδ. Ελληνικά Γράμματα 2003,
σελ. 172, τιμή: 11,90 ευρώ. Παρουσίαση: απόψε στις 8, στη Στοά του Βιβλίου
(Πεσμαζόγλου). Ομιλητές: Μίμης Μανωλάκος, Γιάννης Καούνης, Δημήτρης Λογοθέτης,
ιδρυτικά μέλη του αντιδικτατορικού «Ρήγα».