Aπό τη λατρεία ως τη μίμηση

Το φως και το χρώμα στον μικρό «Φλαουτίστα» του Μανέ, περίφημο και αναγνωρίσιμο έργο του μεγάλου ζωγράφου, δίνει και το στίγμα της έκθεσης «Μανέ – Βελάσκεθ». Σε φόντο πράσινο και καφέ-κόκκινο

Πού: Στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης. Στον πρώτο όροφο, δίπλα
στη δεύτερη μεγάλη έκθεση, της «Μεσοποταμίας», για τη δομή των πρώτων αστικών
κέντρων.

H πρώτη εντύπωση: Τα έντονα χρώματα στις αίθουσες. Πράσινο βεραμάν,
κόκκινο και καφέ, γήινα. Στους τοίχους πίνακες μεγάλου μεγέθους, αντίθετα με
τις άλλες – μόνιμες – εκθέσεις του Μουσείου. Εντυπωσιακή η αφίσα της έκθεσης,
που αντιπαραθέτει δύο μορφές, μία του Βελάσκεθ και μία του Μανέ.

Ο τίτλος: «Μανέ – Βελάσκεθ, H γαλλική αφομοίωση της ισπανικής
ζωγραφικής» (σε ελεύθερη απόδοση για το «The French taste for Spanish
painting»), με τη συνεργασία τουλάχιστον τριών μεγάλων μουσείων του κόσμου,
ήτοι του ισπανικού Πράδο, του γαλλικού Λούβρου και, βεβαίως, του
Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης. Στην προκείμενη περίπτωση η «γαλλική
αφομοίωση», που πήρε τη θέση της άγνοιας στη Γαλλία των αρχών του 19ου αιώνα,
κυρίως μετά τις ισπανικές εκστρατείες του Ναπολέοντα (1808-14), επεκτείνεται
και στην αμερικανική…

Με την πρώτη ματιά: Το βλέμμα «τραβά» αναπόφευκτα, στην πρώτη αίθουσα,
που αφορά αποκλειστικά σχεδόν την ισπανική ζωγραφική των μέσων του 17ου αιώνα,
ο εκφραστικός «Δημόκριτος» (1626) του Βελάσκεθ. Προτού αφεθεί στη γοητεία του
διαπεραστικού βλέμματος της «Αγίας Τερέζας», ζωγραφισμένης διακόσια χρόνια
αργότερα από τον βαρόνο Φρανκ Ζεράρ, στην αίθουσα με τις «Πρώτες γαλλικές
αντιδράσεις» στη ζωγραφική του Βελάσκεθ και των Ισπανών ζωγράφων που τον
ακολούθησαν. «Αντιδράσεις» που άργησαν – έως και δύο αιώνες – αλλά που
πράγματι αφομοίωσαν τα (ζωγραφικά) μηνύματα των Ισπανών μετρ και τα μιμήθηκαν
– αν όχι επέκτειναν – στον καμβά. Παράδειγμα και η βασισμένη σε πίνακα του
Αλφόνσο Κάνο «Αγία Καταλίνα» (1824) του Ευγένιου Ντελακρουά, γνωστού μας από
την περίφημη «Σφαγή της Χίου», από την οποία η έκθεση περιλαμβάνει μια σπουδή,
«Κεφάλι ηλικιωμένης γυναίκας».

Γκόγια: Δεν εκτίθενται οι «μαύροι» πίνακές του, αλλά οι πρώιμοι. Μικρά
έργα, περιγραφικά. Ακόμη και ακραία, όπως οι «Κανίβαλοί» του (1800-08),
ανθρωπόμορφοι, δίχως φύλο όμως, να κραδαίνουν ανθρώπινα μέλη…

Από το Λούβρο: Προέρχονται οι περισσότεροι πίνακες στην επόμενη
αίθουσα. Από τις ισπανικές συλλογές του (1838-45). Εδώ οι «Νεαρές γυναίκες
κάτω από την ομπρέλα», αναγνωρίσιμος μεγάλος πίνακας του Γκόγια, εδώ και «H
Αγία Οικογένεια» του Γκρέκο (από τη συλλογή της Hispanic Society of America).

Γαλλικά έργα: Στην ενότητα – αίθουσα «Μανέ, Ντεγκά, Ρενουάρ». Κοντά
στον «Καλλιτέχνη» (1875) του Μανέ, με το πουγκί στο χέρι, και ο «Εμίλ Ζολά»
του. Έργο που ζωγράφισε για να ευχαριστήσει τον συγγραφέα, γιατί έγραψε υπέρ
του! Το περίεργο στον πίνακα είναι πως όλα τα αντικείμενα γύρω από τον Ζολά θα
μπορούσαν να βρίσκονται στον προσωπικό χώρο του Μανέ και όχι του συγγραφέα. Ο
Ζολά κρατά ένα τεύχος της «Gazette des beaux arts», ανοιγμένο σε ένα άρθρο για
τα σκίτσα του Γκόγια, βασισμένα στον Βελάσκεθ και πίσω διακρίνεται μια
φωτογραφία (!) του έργου «Ολύμπια» του Μανέ. Δίπλα και ο περίφημος,
εκφραστικός μικρός «Φλαουτίστας» του Γάλλου μετρ, φωτεινός μέσα στο φόντο με
χρώμα οπτής γης στην αίθουσα.

Ατάκα: Στο μεσο-διάδρομο δεσπόζει η φράση του Μανέ προς τον Μποντλέρ
(1865): «Ο Βελάσκεθ ήταν ο μεγαλύτερος ζωγράφος που υπήρξε ποτέ…». Προτού ο
επισκέπτης περάσει και στην αίθουσα «H Ισπανία ως θέμα». Έργα με ισπανικό
«χρώμα», χορεύτριες με βεντάλιες, Ισπανοί δον και… αίφνης ο «Ιώβ» του Λεόν
Μπονά, που φωτίζεται στο πρόσωπο, μυστηριωδώς, από ψηλά.

Πριν από το τέλος: H αίθουσα «H αμερικανική αφομοίωση της ισπανικής
ζωγραφικής», με εντυπωσιακά μεγάλα έργα Αμερικανών ζωγράφων (και του
Ουίστλερ), με ισπανικό θέμα ή αντιγραφές Ισπανών μετρ. Χαρακτηριστικό
παράδειγμα δημιουργικής αφομοίωσης «Οι κόρες του Έντουαρντ Ντάρλεϊ Μπόιτ» του
Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ (1882). Και χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιγραφής (εκ του
πονηρού…) ο «Νάνος με το πόνι» του 1879 του Σέρτζαντ, πιστή αντιγραφή – και
δη πιο φωτεινή! – έργου του Βελάσκεθ από το Μουσείο Πράδο (1640). Ο Σέρτζαντ,
άλλωστε, προέτρεπε τους μαθητές του να αντιγράφουν από το Πράδο! Ο «Νάνος»
του, πάντως, είχε αποδοθεί αρχικά στον Βελάσκεθ και έπειτα στον γαμπρό του…

Μη χάσετε: Εκτός από την θαυμαστά διαρθρωμένη έκθεση της «Μεσοποταμίας»
στον πρώτο όροφο του Μετροπόλιταν, στο ισόγειο σπεύσατε να θαυμάσετε περίφημα
έργα στη – μόνιμη – Συλλογή Ζακ και Νατάσα Γκέλμαν: Μια αυτοπροσωπογραφία του
1906 του Πικάσο, τους γοητευτικούς «Εραστές» του Σαγκάλ, τα νατουραλιστικά
τεράστια έργα του Μπαλτίς. Αλλά και έναν κωμικό Πικάσο, «Ο άνδρας με το
γλειφιτζούρι» και σε προσχέδιο (στο οποίο ο άνδρας έχει φάει το
γλειφιτζούρι!). Επίσης, το αποκαλυπτικό στη λιτότητά του έργο του Πάουλ Κλε
«Εκείνος που καταλαβαίνει».

Πιο αδιάφορα: Οι αρχαιοελληνικές, ρωμαϊκές, βυζαντινές και αιγυπτιακές
συλλογές του Μουσείου (υπάρχουν και πολύ καλύτερες…) και η περιβόητη έκθεση
«Θεά», με «έργα» μετρ της υψηλής ραπτικής, με έμπνευση από τις θεές της
αρχαίας Ελλάδας, στο υπόγειο. Πρόκειται για ένα μικρό «μπουντρούμι», με μια
σειρά από λευκά πλαστικά μανεκέν, στριμωγμένα σε βιτρίνες και ντυμένα με
αρχαιοπρεπή «χλιδή» (πολλή φασαρία για το… σχεδόν τίποτα).

INFO

«Μανέ – Βελάσκεθ» έως και 29 Ιουνίου στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης
(1000, 5th Avenue). Είσοδος (γενική): 12 δολάρια. «Ακουστική» ξενάγηση: 6
δολάρια (επιπλέον). Ίντερνετ: http: //metmuseum.org/home.asp.