Μία θέση στην αθανασία

Είναι ολοφάνερο. Από τον «Ιβάν», αλλά κυρίως από τον «Ρουμπλιόφ», προσπαθούσε
να περιορίσει και ακόμα να εκμηδενίσει τον ρόλο του γραπτού-σεναριακού λόγου.
Ό,τι για το αμερικανικό σινεμά είναι το Άλφα και το Ωμέγα της ύπαρξης και της
μοναδικότητάς του, για τον Αντρέι Ταρκόφσκι ήταν η φυλακή και ο αντίπαλός του.
Στην αιωνόβια διαδρομή της 7ης Τέχνης δεν υπήρξε άλλος που να πίστεψε με τόση
κυτταρική προσήλωση και με τέτοια θρησκευτική ευλάβεια σ’ αυτό το υπέρτατο
μεγαλείο της κινηματογραφικής εικόνας. Τα νοήματα, οι ιδέες και οτιδήποτε άλλο
συνιστά κινηματογράφο είναι τόσο εσωτερικά επεξεργασμένα και τόσο εικαστικά
ενσωματωμένα στις μοναδικές τοιχογραφίες αυτού του υπέρτατου αγιογράφου της
Ρούσικης Εικόνας, που ακόμα και ο πιο άθεος αυτού του κόσμου, μπορεί να
πιστέψει πως κάποιο αόρατο, κάποιο υπερφυσικό Είναι οδηγεί και καθορίζει τον
κύκλο της ύπαρξής του.

Αυτό που κυριαρχεί σε κάθε υποδιαίρεση της ταρκοφσκικής οθόνης είναι ο
διαρκής μετασχηματισμός κάθε πλάνου σε μια αυθύπαρκτη εικαστική οντότητα.
Χωρίς λόγια, χωρίς στόρι, παρά μόνο με πρόσωπα ημιφωτισμένα, με σιωπηλά
πορτρέτα, με άφθονη υγρασία και ψιθυριστές μελωδικές φωνές. Με λίγα λόγια, το
μεγαλείο και η μοναδικότητα του αποτυπώνονται σε μια πρωτοφανή διαδικασία.
Μέσω της ασκητικής πίστης η εξύψωση του οίστρου κάθε ευλογημένης ψυχής και
μέσω της Ποίησης η κατάληψη του Εικαστικού Θρόνου!

«Αντρέι Ρουμπλιόφ». Επανακάμπτει με φρέσκια και ολοκληρωμένη… ποταμιαία κόπια

Ο «Αντρέι Ρουμπλιόφ», που επαναπροβάλλεται σε φρέσκια κόπια και με την
ολοκληρωμένη χρονική διάρκεια που ήθελε ο Ταρκόφσκι (3 ώρες και 25 λεπτά),
είναι το φλιπσάιντ του «Ιβάν ο Τρομερός». Κοσμική, δεσποτική η εξουσία του
ήρωα του Σεργκέι Αϊζενστάιν. Θεοκρατούμενη, ευσεβής και χαμηλόφωνη του Αντρέι
Ρουμπλιόφ. Του Ρώσου αγιογράφου που διέπρεψε, σεμνά και αθόρυβα, στις αρχές
του 15ου αιώνα, όταν η χώρα είχε μετατραπεί σ’ ένα απέραντο τοπίο πλιάτσικου
από τους εισβολείς Τατάρους. Κατά τον Ταρκόφσκι, η διαδικασία
αποβαρβαροποίησης και εκπολιτισμού την περίοδο εκείνη ήταν έργο θεόσταλτων,
εμπνευσμένων χριστιανών καλλιτεχνών. Μπορεί κανείς να διαφωνεί ριζικά και
κάθετα μ’ αυτή τη μεταφυσική και στο βάθος ελιτίστικη ιδεολογία, αλλά έτσι και
το βλέμμα σου αιχμαλωτιστεί από τις ανυπέρβλητες αγιογραφίες, έτσι και
παραμερίσεις όλες τις αφηγηματικές συμβάσεις, έτσι και άνευ όρων παραδοθείς,
τότε σε μια άλλη διάσταση θα εκτοξευθείς. Εκεί όπου το Σινεμά όχι μόνο είναι
αποκαθαρμένο από τα σκουπίδια και τα δεκανίκια, αλλά εκεί όπου πραγματικά η
μεγάλη Ποίηση με την εικόνα συστεγάζονται κάτω από τον ίδιο ουρανό! Κανείς
άλλος δεν υπήρξε σαν εκείνον. Και κανείς άλλος δεν πρόκειται σύντομα να
προκύψει. Γιατί εκτός από το τάλαντο, τη μαστοριά και την τεχνική, εκτός από
απροσμέτρητο μόχθο, απαιτείται ανείπωτη και άνευ όρων πίστη και
ταπεινοφροσύνη. Να είσαι ο μέγιστος, αλλά να αισθάνεσαι και να ζεις σαν τον
Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης!

Πουθενά στα… Όσκαρ, με σημαδεμένη τράπουλα

Δεν μπορεί. Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής κέρδισε. Κάτι θα είναι.
Τουλάχιστον θα πλησιάζει κάπως την υπέρτατη ανωτερότητα του «Ήρωα» του Ζανγκ
Γιμού. Της ταινίας και του αντιπάλου που κατατρόπωσε στην κούρσα για την
εύνοια του θείου Όσκαρ.

Μ’ αυτές τις σκέψεις δρασκέλισα το κατώφλι που με χώριζε από το «Nowhere in
Africa» – «Πουθενά στην Αφρική» της Γερμανίδας Κάρολιν Λινκ. Και χωρίς αυτές,
αλλά με εντελώς αλλιώτικες και καθόλου κολακευτικές γι’ αυτό το φιλανθρωπικών
προθέσεων σίριαλ βγήκα. Και για μια ακόμα φορά κατάλαβα τη σκοπιμότητα ενός
θεσμού που ετησίως λειτουργεί για να να επιβραβεύει τους ημέτερους και όχι
τους καλύτερους.

«Πουθενά στην Αφρική». Η τράπουλα των Όσκαρ ήταν σημαδεμένη

Ποιους; Μα, φυσικά τους εξής: Οικογένεια Γερμανοεβραίων λίγο πριν από την
ολοκληρωτική κατασκευή του Άουσβιτς και του Νταχάου (εκεί γύρω στα τέλη του
’30) την κοπανάει από τα πάτρια εδάφη και καταλήγει στην ασφάλεια της Κένυας
και των τεραστίων αγροκτημάτων του Μαύρου και ανυποψίαστου προλεταριάτου. Η
συνέχεια θυμίζει σεναριακό σχεδίασμα τηλεοπτικής σειράς. Η μάνα πέφτει στο
κρεβάτι ενός Άγγλου, ο πατέρας στρατεύεται με τις συμμαχικές δυνάμεις και η
μικρή θυγατέρα εξοικειώνεται με τα ήθη και τα έθιμα της περιοχής. Η μάνα
γκρινιάζει και οδύρεται για τις πρωτόγονες συνθήκες της αφρικανικής…
κουζίνας, ο δε πατέρας τής υπενθυμίζει ότι χάριν αυτού του… καφρικού
πρωτογονισμού έχουν περισώσει τη σωματική τους ακεραιότητα. Περίπου… σκάσε
γυναίκα και κάνε τον σταυρό σου, που ζούμε κι έχουμε μισό καρβέλι μπομπότα να
φάμε.

Ε και; Ουδέν. Διότι εκείνοι μεν καλοπέρασαν έχοντας στη δούλεψή τους τάγματα
υπηρετικού και εργατικού δυναμικού, ενώ εγώ από την άλλη χαμογέλασα με την
εξής σκέψη. Αν κάνω ταινία με αθηναϊκή εβραϊκή οικογένεια, που κατά τη
διάρκεια της Κατοχής την περιέθαλψε η μακαρίτισσα η γιαγιά μου στον Μαραθιά
Ηλείας, λες να το…. πάρω;

Μεταλλαγμένη ταινία ζητάει σενάριο

Δεν κατάλαβα τίποτα. «Χ-Men 2» δηλαδή «Χ-ταινία». Στα πρώτα δεκαπέντε λεπτά
κάτι τύποι με ουρές που ίπτανται, αφήνοντας πίσω τους σκόνη από ομίχλη,
εφορμούν στο οβάλ γραφείο του πλανητάρχη για να τσακώσουν τον… Μπους
(δυστυχώς όχι τον ίδιο αλλά κάποιον μελλοντικό Μπους). Στο δεύτερο
δεκαπεντάλεπτο ο γνωστός στους λάτρεις αυτής της σειράς, ο καθηγητής Χ με το
όνομα Τσαρλς Ξαβιέ, προβλέπει το μέλλον, διαβάζει τις συντεταγμένες του
Σύμπαντος και καθοδηγεί την χαρισματική ομάδα των… Καλών μεταλλαγμένων.
Πρέπει πάση θυσία να σώσουν τον πλανήτη από τους εξεγερμένους και τρομοκράτες
μεταλλαγμένους. Στο τρίτο δεκαπεντάλεπτο ο αρχηγός των Κακών μεταλλαγμένων
(και τρομοκρατών να μην ξεχνιόμαστε) παγιδεύει τον καθηγητή Χ και ανεμπόδιστος
βάζει σε εφαρμογή τα σατανικά του σχέδια.

«Χ-Men». Ναι στα κόμικς, όχι στο σενάριο

Ενδιαμέσως όλοι οι μεταλλαγμένοι επιδίδονται σε επίδειξη μαγείας. Από τα χέρια
τους βγαίνουν φωτιές, μετακινούνται σύννεφα και παγώνουν την πραγματικότητα.
Περίπου όλα μπορούν να τα κάνουν. Όλα εκτός από ταινία. Διότι από την κοιλιά
της μάνας μας ένα πράγμα μάθαμε. Άλλο πράγμα είναι οι ζογκλέρ και το τσίρκο
Medrano και εντελώς άλλο τα οπτικά εφέ στον κινηματογράφο!

ΥΓ: Ο Μπράιαν Σίνγκερ, ο άνθρωπος που υπογράφει τη σκηνοθεσία αυτού του
τσίρκου, μαζί με τους άριστους (τεχνικούς) συνεργάτες του, κατέβαλε
υπεράνθρωπες προσπάθειες προκειμένου η ατμόσφαιρα και οι εικόνες αυτών των
μεταλλαγμένων Men να ανταποκρίνονται γάντι στο στυλ ενός κόμικ της δεκαετίας
του ’50. Η προσπάθεια πέτυχε αλλά η ταινία απέτυχε. Είναι αυτό που λένε «η
εγχείρηση επέτυχε, αλλά ο ασθενής απεβίωσε»!

Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια

Τρίτη και τελευταία πρεμιέρα νέων ταινιών, «Τα δύο πρόσωπα του έρωτα». Δηλαδή
«The triumph of love», δηλαδή Μαριβό, δηλαδή Κλερ Πέπλοου και δηλαδή φλυαρία.
Τουτέστιν μπλα, μπλα, μπλα… Το έργο είναι θεατρικό, ο Μαριβό είναι η πένα
που το υπέγραψε και η Κλερ Πέπλοου (σύζυγος Μπερνάρντο Μπερτολούτσι) είναι ο
άνθρωπος που το σκηνοθέτησε. Χωρίς το δικό της όνομα η ταινία θα κατέληγε σε
κάποιο πακέτο βιντεοταινιών. Στην καλύτερη περίπτωση σε κάποιο πακέτο της ΕΤ3.
Και χωρίς την ενίσχυση του Μερτολούτσι ούτε η Πέπλοου ούτε άλλος κανείς θα
έβρισκε μισή δραχμή. Πλην κάποιου (Κρατικού) Κέντρου Κινηματογράφου.

Το έργο του Μαριβό είναι σαρκαστικό, ειρωνικό και πικάντικο, αλλά (το
κυριότερο) και προφητικό. Διότι το παίγνιο ανάμεσα στα φύλα είναι η πηγή
έμπνευσης κάθε αγοροκοριτσίστικης αμφισημίας που αρχίζει από το «Βίκτωρ
Βικτώρια» και καταλήγει στο «Τούτσι». Θυμίζω απλώς το εύρημα: Δαιμόνιος τύπος,
που με ακάματη και εμπνευσμένη πανουργία αναστατώνει την απομονωμένη αγροικία
ενός φιλοσόφου ταγμένου στην υπηρεσία της Λογικής και πολέμιου του έρωτα και
της Γυναίκας, είναι μια γοητευτική πριγκίπισσα. Ένα θηλυκό μασκαρεμένο σε
αγόρι προκειμένου να εισέλθει στο ανδρικό άβατο για να γοητεύσει και να πλήξει
την καρδιά και τα υπόλοιπα αιχμηρά… εργαλεία ενός παίδαρου και μαθητή του εν
λόγω γυναικοκτόνου φιλοσόφου.

«Τα δύο πρόσωπα του έρωτα». Μπλα, μπλα, μπλα…

Η Πέπλοου, όπως και κάθε άλλος στη θέση της, δύο επιλογές είχε μπροστά της.
Είτε να επεξεργαστεί το κείμενο και να το υπηρετήσει με τόση πιστότητα αλλά
και δεξιοτεχνία, ώστε να εξαφανιστεί από πάνω του κάθε σκόνη θεατρικής
στατικότητας. Είτε να τολμήσει να το διασκευάσει, να το προσαρμόσει στην εποχή
μας και να σκανδαλίσει. Αποτέλεσμα; Ουδέν. Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Διατήρησε
το κείμενο, μετέφερε ατόφια τη θεατρική στατικότητα και η μόνη καινοτομία που
κατέβασε η άνυδρη έμπνευσή της ήταν η χρήση μιας χειροκίνητης κινηματογραφικής
μηχανής. Έτσι το σενάριο μιμείται τον Μαριβό, η Πέπλοου μιμείται τον
σκηνοθέτη, η Μίρα Σορβίνο παριστάνει την ηθοποιό του θεάτρου και ο Μπεν
Κίνγκσλεϊ αναπαράγει τον εαυτό του. Η κατάληξη είναι αναμενόμενη. Μισή ώρα
μετά αρχίζουν τα βαθιά χασμουρητά!

Τα Oscar της εβδομάδας

Θρύλου: «Αντρέι Ρουμπλιόφ»

Ποίησης: Αντρέι Ταρκόφσκι

Φωτογραφίας: «Αντρέι Ρουμπλιόφ»

Σίριαλ: «Πουθενά στην Αφρική»

Οσκαρικής μπλόφας: Η ίδια… Αφρική

Κόμικς: «Χ-Men»

Κομικ… ογράφου: Μπράιαν Σίνγκερ (σκηνοθέτης «Χ-Men»)

Σεναριακής ασυναρτησίας: Πάλι οι… «Men»

Θεατρικής φλυαρίας: «Τα δύο πρόσωπα του έρωτα»

Συμβουλής: Take the…. Μάη and run!