ΓΝΩΜΗ Πάντως έξω πάμε καλά

Κ. Σημίτης, Θ. Πάγκαλος, Γ. Παπανδρέου. Σταδιακά άρχισε να πνέει ένας νέος άνεμος στην εξωτερική συμπεριφορά της χώρας

Η κυβέρνηση Σημίτη μπορεί στα εσωτερικά θέματα να κάνει αρκετά λάθη και
στραβοτιμονιές αλλά, αναμφίβολα, στα θέματα εξωτερικής πολιτικής έχει στο
ενεργητικό της πιο πολλές επιτυχίες παρά αποτυχίες και ζει και μεγάλες
στιγμές, όπως η πρόσφατη πανηγυρική διεύρυνση της Ε.Ε. στην Αθήνα.

Εντυπωσιακό είναι και το γεγονός ότι κατόρθωσε, τα τελευταία χρόνια, να
χειριστεί με δεξιοτεχνία τέσσερις μεγάλες διεθνείς κρίσεις, από αυτές που
ρίχνουν κυβερνήσεις: την κρίση Οτζαλάν, την κρίση του Κοσόβου, την 11η
Σεπτεμβρίου και το Αφγανιστάν, καθώς και τον πρόσφατο επιθετικό πόλεμο ΗΠΑ –
Βρετανίας κατά του Ιράκ.

Η περίοδος 1982-1988. Για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος της αλλαγής
και της ωριμότητας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, δεν έχει παρά να
θυμηθεί τι επικρατούσε πριν. Το 1982-1988 είχαμε μια εθνικιστική,
αντιευρωπαϊκή, τριτοκοσμική εξωτερική πολιτική, έναν «τσαμπουκά» χωρίς
αντίκρυσμα, κυρίως για εσωτερική κατανάλωση. Στη συνέχεια, το 1990-1992,
δόθηκε στην Ελλάδα μια ιστορική ευκαιρία να παίξει έναν εποικοδομητικό ρόλο
στα Βαλκάνια. Αντί να αδράξει την ευκαιρία, τα έκανε θάλασσα, καταφέρνοντας
μάλιστα να χειροτερεύσει τις σχέσεις της με όλους του Βαλκάνιους γείτονές της,
πλην, ως μη έδει, με το κράτος παρία του Μιλόσεβιτς. Ήταν τότε που ορισμένοι
της Ρεαλιστικής ή Γεωπολιτικής Σχολής (ακριβέστερα της σχολής της στρατιωτικής
ισχύος α λα Γούλφοβιτς, Ράις και Ράμσφελντ) εισηγούνταν στα σοβαρά, η Ελλάδα
να επιτεθεί κατά «των Σκοπίων» (δηλαδή επιθετικό πόλεμο!) και να διχοτομηθεί η
χώρα αυτή μεταξύ Ελλάδας και Σερβίας, να αποσπάσουμε το νότιο τμήμα της
Αλβανίας («Βόρειος Ήπειρος») και να ακολουθηθεί επιθετική στρατηγική κατά της
Τουρκίας (στρατιωτική εξισορρόπηση, αντιτουρκικοί άξονες, ορθόδοξη
περικύκλωση, βοήθεια σε ΡΚΚ, χαλύβδινο βέτο σε ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας,
κ.λπ.).

Ο νέος άνεμος. Όταν η κυβέρνηση Σημίτη ανέλαβε ήταν, αρχικά,
διστακτική. Υπήρχε κοινωνική αδράνεια από το παρελθόν και η κρίση των Ιμίων,
που ενίσχυαν τη γνωστή υστερία περί «εξ ανατολών κινδύνου». Με τον Θ. Πάγκαλο
στα ηνία του ΥΠΕΞ δεν υπήρχαν και πάρα πολλά περιθώρια για ριζικές αλλαγές,
ειδικά στα ελληνοτουρκικά. Ωστόσο, σταδιακά άρχισε να πνέει ένας νέος άνεμος
στην εξωτερική συμπεριφορά της χώρας, που φάνηκε ξεκάθαρα σε τρία βασικά
σημεία.

Πρώτη χρονολογικά ήταν η νέα εποικοδομητική στάση της Ελλάδας στην Ε.Ε., τόσο
σε θέματα κοινής εξωτερικής πολιτικής όσο και στα καίρια οικονομικής υφής
ζητήματα, όπως πιστοποιείται από το ιστορικής σημασίας επίτευγμα της εισόδου
στην ΟΝΕ.

Δεύτερη ήταν η ομαλοποίηση των σχέσεων με όλες τις γειτονικές χώρες και η
έντονη δραστηριοποίηση στο πλαίσιο της διαβαλκανικής συνεργασίας.

Τρίτη, ήρθε στη συνέχεια η πλέον δύσκολη στροφή: η ύφεση στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις που ίσως, στο μέλλον, οδηγήσει και σε πραγματική προσέγγιση, ειδικά αν
επικρατήσουν πλήρως οι Ευρωπαϊστές στην Άγκυρα και η ευρωπαϊκή πορεία της
γείτονος καταστεί μονόδρομος.

Σοβαρές εκκρεμότητες. Δεν θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι άνοιξε μια
νέα σελίδα στην ελληνική εξωτερική πολιτική, ανάλογη με αυτήν της περιόδου
1974-1981 (επί Καραμανλή, η Ελλάδα έγινε επιτέλους χώρα του εδαφικού στάτους
κβο και επέλεξε την ΕΟΚ). Η σελίδα αυτή δεν προβλέπεται να αλλάξει υπό άλλη
κυβέρνηση, κάτι που ενισχύει την εικόνα της Ελλάδας ως σοβαρής και υπεύθυνης
χώρας. Υπάρχουν, βέβαια, ακόμη ορισμένες σοβαρές εκκρεμότητες:

(1) η ανάγκη τελικής επίλυσης του Κυπριακού,

(2) η πλήρης ομαλοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων,

(3) οι σχέσεις με τη Δημοκρατία της Μακεδονίας (επιτέλους τερματισμός της
εκκρεμότητας σε σχέση με την ονομασία) και

(4) εσωτερικά θέματα με σαφή εξωτερική διάσταση, όπως η βελτίωση της ελληνικής
στάσης έναντι των μειονοτήτων, των μεταναστών και η αποτελεσματικότερη
αντιμετώπιση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και της εθνικιστικής αλαζονείας που
διαπερνάει όλα, ανεξαιρέτως, τα πολιτικά κόμματα.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου.