ΓΚΑΡΙ ΚΑΣΠΑΡΟΦ Ο βασιλιάς… γέρασε!

Ο Γκάρι Κασπάροφ, εκπρόσωπος πλέον της γενιάς των σαραντάρηδων του σκακιού, προσπαθεί να οσφρανθεί την επόμενη κίνηση του αντιπάλου του

Και για τι δεν μίλησε ο Γκάρι Κασπάροφ. Για το σκάκι, την πολιτική, ανέπτυξε
τη θεωρία του για το τι είναι δημοκρατία και τι δικτατορία, τι είναι καλό, τι
κακό και αν υπάρχουν στον κόσμο σήμερα, τις επιχειρηματικές του
δραστηριότητες, για τα οφέλη από τις εμπειρίες ζωής και παρτίδων σκακιού, για
τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές με τους οποίους αναμετρήθηκε.

Αν και η κυριαρχία του στο σκάκι είναι υπό αμφισβήτηση, για το παρόν
τουλάχιστον, αν προκαλεί με κάποιες απόψεις, δεν πρέπει να του αμφισβητήσει
κανείς, το γεγονός ότι είναι απολαυστικός.

Στη χώρα του, τη Ρωσία, το να «πατήσει» κάποιος τα 40 δεν θεωρείται άξιο
εορτασμού. «Το κτήνος από το Μπακού», όπως έχουν χαρακτηρίσει τον Κασπάροφ
(γεννήθηκε στην πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν), το γιόρτασε με λίγους και
εκλεκτούς φίλους – 23 στον αριθμό – που ταξίδεψαν από ένδεκα χώρες ώς το
Λονδίνο για να πιουν κρασί στην υγειά του.

Κι ας είχε παραχωρήσει ισοπαλία στην αναμέτρησή του με τον πιο εξελιγμένο
υπολογιστή, τον Deep Junior, τον περασμένο Φεβρουάριο, γεγονός που είχε
συγκλονίσει τους θαυμαστές του.

Πώς όμως αισθάνεται το παιδί-θαύμα στα 40 του; «Το 1985, στα 22, κατέκτησα τον
παγκόσμιο τίτλο. Ίσως, στα τριάντα μου να έκανα άλλα πράγματα. Σπουδές στην
Ιστορία ή τη Φιλοσοφία. Για μένα στα 30 είσαι ήδη γέρος! Όταν τα συμπλήρωσα,
σκέφθηκα πως ήταν η αιωνιότητα, πριν από τα 40. Τώρα όμως, απλώς είναι θέμα
ηλικίας πώς αισθάνεσαι. Αν εξακολουθείς να έχεις την ίδια αποφασιστικότητα, το
ίδιο πάθος στο παιχνίδι σου, την ίδια ενέργεια».

Η αποφασιστικότητα και το πάθος του είναι αναλλοίωτα, λέει, και αν η
ενεργητικότητά του έχει μειωθεί, αντισταθμίζει την απώλεια με εμπειρίες. Αυτό
το μοίρασμα θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί και σοφία. Με σκακιστικούς όρους, η
αίσθηση από τα μελλοντικά «κέρδη» επιτυγχάνεται μέσα από προσωρινές θυσίες.

Εκείνος, άραγε, έμαθε από τις δικές του; «Απολύτως», απαντά, «είμαι
ικανοποιημένος που μπορώ και διακρίνω τη διαφορά σε πράγματα που μπορώ να κάνω
και που δεν μπορώ. Και σίγουρα, ξέρω ποιες πόρτες δεν πρέπει να ανοίξω».
Παραδέχεται πως δεν τα καταφέρνει καλά στα επιχειρηματικά (η εταιρεία του στο
Διαδίκτυο απέτυχε). Αν και συνέβαλε στην ίδρυση του Ρωσικού Δημοκρατικού
Κόμματος (που κατέρρευσε) αντιλαμβάνεται πως και το… σπορ που λέγεται
πολιτική δεν του «πάει». Για τούτο και επιστρέφει στα γνωστά λημέρια. Το
σκάκι, δηλαδή, ευελπιστώντας να ανακτήσει τον παγκόσμιο τίτλο μέσα στη χρονιά.

Από την άλλη, γυροφέρνει την πολιτική. Από τη στήλη του στην «Wall Street
Journal» εξακολουθεί να διατυπώνει το πάθος του, ερασιτεχνικά, για την
πολιτική. Υποστηρίζει πως είναι μια καλή χρονική στιγμή για μεγάλες αλλαγές
παγκοσμίως. Και επικαλείται τον λόγο του Τσώρτσιλ το 1946, που πέρασε στην
Ιστορία ως «ομιλία του Φούλτον» (του Μιζούρι των ΗΠΑ), όπου εκεί ο τότε
Βρετανός πρωθυπουργός χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον νεολογισμό «σιδηρούν
παραπέτασμα», μιλώντας για «σκιά που απλώθηκε πάνω από την Ανατολική Ευρώπη».
Δεν είναι σαφές αν θεωρεί εαυτόν ως αλλοτινό Τσώρτσιλ, αλλά «νιώθω καλά με
ιδέες, δυνατές και απρόσμενες για κάποιους»!

Με αφορμή την εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ, η κουβέντα περιστράφηκε γύρω
από τον άξονα «καλού – κακού». Ιδού η προσέγγιση του Κασπάροφ στο θέμα. «Ως
λάτρης του Τόλκιν, πιστεύω ότι υπάρχει απολυτο κακό, αλλά όχι και απόλυτο
καλό. Γι’ αυτή την απλή αλήθεια, λέει ο «Άρχοντας των δαχτυλιδιών». Απολύτως
καλό δεν υπάρχει. Αλλά υπάρχουν κάποιες στιγμές, κατά τις οποίες όσοι έχουν
τις ίδιες αξίες πρέπει να ενώνονται στον αγώνα κατά του απόλυτου κακού».

Κάποιοι ίσως θορυβηθούν από τον συσχετισμό του κομμουνισμού ως απόλυτου
κακού και του φασισμού ως κάτι συγγενικού του. Θεωρεί για παράδειγμα πως οι
Ισπανοί, το 1936, επέλεξαν σωστά! «Ο Φράνκο ήταν το λιγότερο κακό. Ναι, ήταν
τρομερός, αλλά η επιλογή ήταν ανάμεσα στον δικτάτορα και στον κομμουνισμό. Η
Ισπανία, η Γερμανία ή η Πορτογαλία έχουν δημοκρατία. Είχαν όμως πριν φασιστικά
καθεστώτα». Σπεύδει πάντως να μιλήσει για την ειδοποιό διαφορά φασιστικής και
κομμουνιστικής δικτατορίας. «Ο φασισμός είναι αντιμετωπίσιμος. Η κομμουνιστική
δικτατορία όμως εξαρθρώνει μια χώρα, διαλύει την κοινωνία της, διότι εξοντώνει
το ανοσοποιητικό της σύστημα, όπως το AIDS. Μήπως έχουμε δημοκρατία στη Ρωσία
σήμερα; Αφού κυβερνάται από αξιωματικό της KGB»!

Η ταπεινή τακτική τού «να μη χάνεις»

Το στυλ του, όπως είχε πει κάποτε, ήταν πάντα «να γραπώνεις την ευκαιρία
για μεγαλεία και την ευκαιρία για καταστροφή». Τώρα ακολουθεί την ταπεινή
τακτική τού… να μη χάνει! «Στον κόσμο του σκακιού», είπε, «περιμένουν τις
αποτυχίες μου για να πουν “αυτό ήταν” και να με διαγράψουν. Η μητέρα μου
έλεγε: “Γκάρι, να αντλείς δύναμη από τους εχθρούς σου”. Πολλοί δεν πιστεύουν
ότι είμαι 40. Όσοι δεν με γνωρίζουν, με παίρνουν για 50άρη».

© The Times, 2003

Επιμέλεια: Χρήστος Ιερείδης