Ένοπλα κινήματα και οργανώσεις (9)

Συνεχίζοντας την εξέταση της σχέσης των ένοπλων κινημάτων και οργανώσεων με
τις κοινωνίες μέσα στις οποίες δρουν, με το πολιτικό σύστημα που έχουν, το
βαθμό οικονομικής ανάπτυξής τους και τις συνολικότερες πολιτισμικές παραδόσεις
τους, νομίζω ότι χρειάζεται να αποπειραθούμε μια ανάγνωση αυτής της σχέσης και
από την αντίστροφη φορά: πόσο και πώς η δράση των ένοπλων κινημάτων και
οργανώσεων επηρεάζει τις κοινωνίες στο εσωτερικό των οποίων αγωνίζονται, ποια
αποτελέσματα έχει στα πολιτικά συστήματα, τα κοινωνικά δικαιώματα και τις
δημοκρατικές ελευθερίες, στην κοινωνική συνείδηση εν τέλει;

Νομίζω ότι η απάντηση στα προηγούμενα ερωτήματα δεν μπορεί να είναι κοινή για
κάθε εκδοχή ένοπλου κινήματος και οργάνωσης. Ασφαλώς η ένοπλη δράση παράγει
πολιτική – και εφόσον έχει ευρέα λαϊκά ερείσματα και κοινωνική – πόλωση,
ωστόσο είναι απλουστευτικός και συνήθως οδηγεί σε λανθασμένα συμπεράσματα ο
ισχυρισμός ότι η ένοπλη δράση συνδέεται με σχέση αιτίου – αιτιατού με τη
σκλήρυνση της κρατικής καταστολής. Εξάλλου, ούτε το αντίστροφο συμβαίνει: η
ένταση της καταπίεσης συνήθως δεν οδηγεί στη ριζοσπαστικοποίηση των μορφών
αντίστασης· δυστυχώς η απόγνωση πολύ ευκολότερα παράγει παραίτηση παρά
συλλογική έκφραση της οργής.

Η ένοπλη δράση, ως οριακή μορφή πολιτικής και κοινωνικής αντιβίας, σε πολλές
περιπτώσεις έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διεύρυνση των χώρων ελευθερίας των
μαζικών κοινωνικών κινημάτων εξαναγκάζοντας την πολιτική εξουσία σε
ουσιαστικές παραχωρήσεις, ενώ ορισμένες φορές λειτούργησε ως καταλύτης για την
ανατροπή αντιλαϊκών καθεστώτων. Τα παραδείγματα πολλών εθνικοαπελευθερωτικών
και αντικατοχικών κινημάτων στην Αφρική και την Ασία, αλλά και μαζικών
αντάρτικων στη Λατινική Αμερική (Ελ Σαλβαδόρ, Νικαράγουα, Γουατεμάλα κ.λπ.)
είναι χαρακτηριστικά. Υποστηρίζω ότι σε κοινωνίες με υψηλό δείκτη κρατικού
αυταρχισμού, αδύνατες δομές οικονομικής ενσωμάτωσης και κοινωνικής
χειραγώγησης των λαϊκών στρωμάτων και – απολύτως αναγκαία προϋπόθεση –
στοιχειώδεις μορφές κοινοτικής οργάνωσης του καταπιεζόμενου πληθυσμού, η οποία
επιτρέπει να διατηρείται ο κοινωνικός ιστός και να συγκροτούνται δίκτυα
αλληλεγγύης και αυτοπροστασίας του πληθυσμού, μπορεί να αναπτυχθεί ένοπλη
δράση με ευρεία λαϊκή απήχηση και ικανή σύνδεση με συγκεκριμένα κοινωνικά
στρώματα.

Το παράδειγμα των κολομβιανών FARC, οι οποίες δρουν επί χρόνια απέναντι στο
σύμπλεγμα κρατικής και παραστρατιωτικής τρομοκρατίας, καρτέλ των βαρόνων των
ναρκωτικών (Μεντεγίν, Κάλι κ.λπ.) και άμεσης επέμβασης των ΗΠΑ στο πλαίσιο του
διαβόητου Narcoterrorism και του Σχεδίου Κολομβία, έχοντας κατορθώσει να
κυριαρχούν σε ένα μεγάλο τμήμα της κολομβιανής υπαίθρου αλλά και να διαθέτουν
μια σημαντική επιρροή στις νόμιμες ή στις ημινόμιμες κοινωνικές και
συνδικαλιστικές οργανώσεις των αστικών κέντρων, αυτό το παράδειγμα, λοιπόν,
δείχνει ότι υπό ορισμένες προϋποθέσεις η ένοπλη μειοψηφική βία με πλειοψηφική
απεύθυνση και συγκροτημένα κοινωνικά ερείσματα μπορεί να έχει βραχυπρόθεσμα
και μεσοπρόθεσμα αποτελέσματα.

Ο Νίκος Γιαννόπουλος είναι μέλος του Δικτύου για τα Πολιτικά και
Κοινωνικά Δικαιώματα.