Η φωλιά του κούκου

Το «L’ Adversaire – «Ο αντίζηλος» – της Νικόλ Γκαρσιά μαζί με το «L’ emploi du
temps» – «Ελεύθερος ωραρίου», που προβλήθηκε στο τέλος της περσινής χρονιάς –
συγκροτούν το καλύτερο δίδυμο πάνω στη διαλεκτική σχέση
πραγματικού-φαντασιακού με θύμα τον αλλοτριωμένο σύγχρονο εργαζόμενο και
οικογενειάρχη. Μια σχέση πλήρους διάστασης και αντίφασης που καταλήγει στο
απόλυτο σκοτάδι της τρέλας. Για να καταλάβετε, αν «Η φωλιά του κούκου» του
Μίλος Φόρμαν είναι η πληρέστερη αλληγορία για τη… βιομηχανοποιημένη τρέλα
και αν η «Λάμψη» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ είναι το απόλυτο θρίλερ της ίδιας
τρέλας, τότε ο «Αντίζηλος» είναι η κοινωνικοποίηση αυτής της τρέλας.

Για τους τρεις Γάλλους σεναριογράφους του «Αντίζηλου» (κατά σειρά Ζακ
Φιεσί, Φρεντερίκ Μπελιέρ-Γκαρσιά, Νικόλ Γκαρσιά), το προτσές προς την παράνοια
ενός ευάλωτου ατόμου, εδράζεται στην οικογένεια. Στην αρχή το άτομο αυτό
υποδύεται έναν ρόλο έξω απ’ αυτό. Και προκειμένου να τον παίξει καλύτερα,
καταφεύγει στο ψέμα. Σε ανώδυνα ψέματα. Αλλά για να συμφιλιώσει την
πραγματικότητα με το φαντασιακό, επινοεί μια δεύτερη, ψευδή «πραγματικότητα».
Ας πούμε παριστάνει τον μεγαλογιατρό που τις καθημερινές είναι αναγκασμένος να
ζει μακριά από τη γυναίκα και τα παιδιά του, επειδή υπηρετεί σε κάποια
υπηρεσία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ώς εδώ εξακολουθεί να έχει σώας τας
φρένας. Η συνέχεια όμως μοιάζει με το αθόρυβο γλίστρημα προς τον θάνατο.

«Ο αντίζηλος» Ντανιέλ Οτέιγ, το πιο γοητευτικό και εύπλαστο «εργαλείο» της γαλλικής οθόνης

Προκειμένου να επιχορηγήσει αυτή τη ψευδή – τη δεύτερη –
πραγματικότητα, καταφεύγει στην παραπλάνηση, την εξαπάτηση και την κλοπή. Του
εμπιστεύονται, οι δικοί του, το κεφάλαιό τους για να το τοποθετήσει σε κάποιο
επικερδές πρόγραμμα κάποιας ελβετικής τράπεζας. Έτσι το ένα ψέμα φέρνει το
άλλο και στο τέλος όλα μαζί του βάζουν μια θηλειά γύρω από τον λαιμό του.
Είναι η στιγμή που χωρίς να το καταλάβει, δρασκελίζει το κατώφλι που χωρίζει
την πραγματικότητα από το φαντασιακό, επειδή η συνείδησή του – όπως και κάθε
άλλου ατόμου – τα… φτύνει. Έτσι τα ψέματα γίνονται η δική του
πραγματικότητα. Το φαντασιακό μεταφορφώνεται – μέσα σου – σε αληθινό. Και σιγά
σιγά η σχιζοφρένεια καταλαμβάνει τα λογικά του. Σαν ένα αόρατο εξωγήινο ον να
έχει εισβάλει μέσα του και να καθοδηγεί τις πράξεις του. Εξωτερικά είναι ο
ίδιος. Μέσα του είναι ο αντίζηλος και αντίπαλός του. Επομένως είναι
ανεξέλεγκτος!

Η φωλιά του κούκου είναι εγκατεστημένη στην κοινωνία, όχι στα
τρελοκομεία. Και η απόσταση που μας χωρίζει απ’ αυτή είναι τόσο δυσδιάκριτη
όσο είναι η αλλοτρίωση από τη σχιζοφρένεια. Με βάση αυτή τη διαλεκτική
«λογική», και με άξονα το αληθινό περιστατικό που αφηγείται η Νικόλ Γκαρσιά,
αναπτύσσεται η σεναριακή δομή αυτής της τραγικο-εφιαλτικής ιστορίας. Όλη η
δύναμή της εκπορεύεται από μια εξαιρετικά επεξεργασμένη σεναριακή γραφή, που
λειτουργεί σε δύο διαπλεκόμενα επίπεδα: Οικογενειακό δράμα και ψυχολογικό
θρίλερ… τρόμου. Και ευτυχώς η Γκαρσιά δεν επέλεξε την εσωτερική, ψυχολογική,
αφήγηση αλλά τη ρεαλιστική περιγραφή. Έτσι σκηνοθετεί με εξωτερικούς όρους, με
αποτέλεσμα η ταραχή, η αυτοαπομόνωση, ο πυρετός και η τρέλα να γρονθοκοπούν
τον θεατή στο πίσω μέρος του μυαλού του. Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε τη
συνεισφορά του πιο γοητευτικού και εύπλαστου αρσενικού «εργαλείου» που ακούει
στο όνομα Ντανιέλ Οτέιγ και που διαρκώς κυκλοφορεί και απογειώνεται σε δύο
διαστάσεις υπηρετώντας τον ρόλο του όσο καλύτερα μπορούσε να γίνει, ε, τότε
άνετα καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα πως «Ο αντίζηλος» βρίσκεται στις πρώτες
θέσεις των καλύτερων γαλλικών στιγμών των τελευταίων χρόνων.

Ένας βλάκας που έγινε κηφήνας

Σκυλί που γαβγίζει μην το φοβάσαι. Κόβω το κεφάλι μου. Ο «Roger Dodger» (ή
αλλιώς «Μαθήματα γοητείας») είναι ο πιο γευστικός αρσενικός μεζές για κάθε
θηλυκό, κάθε ηλικίας και κάθε κοινωνικής τάξης… Αρκεί αυτό το θηλυκό να
πιστεύει – όπως η Σούζαν Σάραντον στο «Θέλμα και Λουίζ» – πως ο καλός
φαλλοκράτης είναι ο νεκρός φαλλοκράτης!

Ας τα πάρουμε από την αρχή. Ο ήρωάς μας είναι νέος, γοητευτικός, αστραφτερός,
πανέξυπνος, πετυχημένος (στη δουλειά του) και μέγας ειδήμων περί την…
κλειτορίδα. Της οποίας η στεφάνη αποτελείται από 8.000 «αόρατες» ίνες, πράγμα
που την ανυψώνει σ’ ένα από τα σπουδαιότερα αραχνοΰφαντα δημιουργήματα της
πλάσης. Αλλά επειδή αυτό το αραχνοΰφαντο εργαλείο δεν είναι από τη φύση…
τοποθετημένο εντελώς εντός του κόλπου, σημαίνει πως ηδονή και αναπαραγωγή
είναι πράγματα… ασυμβίβαστα διότι εξυπηρετούν λειτουργίες με διακριτές
εξουσίες. Για τη Γυναίκα εννοείται. Πράγμα που δεν συμβαίνει στους εκπροσώπους
του ισχυρού φύλου, γεγονός που καταλήγει στην εξής φαλλοκρατική αντίληψη (και
επομένως απενοχοποίηση): Οι Άντρες εκ φύσεως είναι προορισμένοι να το κάνουν
κατά συρροήν, ενώ οι Γυναίκες είναι πλασμένες να ικανοποιούν αυτή τη… συρροή
και να γεννοβολάνε. Άλλωστε ο Ρότζερ σε μια αυτοσχέδια διάλεξη μεταξύ τυρού
και αχλαδιού το λέει καθαρά: σε λίγο δεν θα μας χρειάζονται για την
αναπαραγωγή του ανθρώπινου «είδους».

«Μαθήματα γοητείας». Καλός φαλλοκράτης είναι ο νεκρός φαλλοκράτης

Με λίγα λόγια και χωρίς να το καταλάβει ο Ρότζερ αυτοκαταργείται και
αυτογκρεμίζεται στη θέση ενός κηφήνα! Κάπως έτσι αρχίζει ένα από τα πιο
κοφτερά παραληρήματα της σύγχρονης αμερικανικής οθόνης και μια από τις πιο
κοφτερές, διασκεδαστικές, έξυπνες και ευρηματικές φλυαρίες που γράφτηκαν ποτέ
στην ιστορία του κινηματογράφου. Οι οποίες εκφέρονται διά στόματος Ρότζερ και
υπηρετούνται με τον ερμηνευτικό οίστρο ενός παραγνωρισμένου ηθοποιού, που
ακούει στο όνομα Κάμπελ Σκοτ. Όλη η ταινία πάνω του, όλη η ομάδα στους ώμους
του, όλος ο πυρετός στο στόμα του, όλη διαδρομή της κατάρρευσης στην περίπτωσή
του. Και όπως συμβαίνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις, η ιδιαιτερότητα και το
πλεονέκτημα ενός τέτοιου πορτρέτου πηγάζουν από τους διαλόγους. Χωρίς αυτούς
και την απαράμιλλη προσπάθεια του πρωταγωνιστή, η ταινία θα είχε υποβαθμιστεί
στην κατηγορία ενός πρωτόλειου, πρωτοεμφανιζόμενου κινηματογραφιστή της
ανεξάρτητης, αμερικανικής σκηνής.

«Νο» ιστορία, «Νο» ταινία

Μια του κλέφτη, δύο του κλέφτη, τρεις του νοικοκύρη. Ο Γαλλο-Αλγερινός Τονί
Γκατλίφ χωρίς στόρι, χωρίς χαρακτήρες, χωρίς σχεδόν τίποτα, παρά μόνο με
κάποιες πενιές που θυμίζουν Ντζάγκο Ρέινχαρτ, κατέρχεται ξυπόλυτος στον στίβο
του «έθνικ» με μια κούφια περιήγηση στον κόσμο των Τσιγγάνων που ακούει στο
συμβολικό όνομα «Swing».

Η πρώτη – και καλύτερη – φορά ήταν το «Υπάρχουν ακόμη γελαστοί Τσιγγάνοι»
(Gadjo Dilo). Τη δεύτερη φορά, στο «Vengo», που διαδραματίζεται στην
Ανδαλουσία, αρχίζει το άδειασμα. Στην τρίτη και τη φαρμακερή ο θησαυρός
γίνεται άνθρακας. Διότι επί 90 βασανιστικά λεπτά, ένα δεκάχρονο αγόρι
μπαινοβγαίνει στο τροχόσπιτο κάποιου Τσιγγάνου μουσικού, λαμβάνοντας μαθήματα
κιθάρας.

«Swing». Ούτε ταινία ούτε ντοκιμαντέρ

Αυτό που επακολουθεί είναι ο πλήρης ορισμός της επανάληψης και της πλήξης. Αν
μάλιστα εξαιρέσει κανείς δυο τρεις καλές τραγουδιστικές στιγμές, οι οποίες
συνοδεύονται από σκηνοθετημένα πανηγύρια, τότε καταλήγει κανείς στη διαδικασία
μετατροπής της τρίχας σε τριχιά. Αν η διάρκειά της περιοριστεί κατά το ήμισυ,
τότε θα την συνιστούσα σαν οπτικό «εργαλείο» για το μάθημα Μουσικής στα
δημοτικά σχολεία!

Οι δύο ένοικοι του υπογείου

Συμβαίνει τις τελευταίες εβδομάδες. Το συμπλήρωμα των νέων ταινιών αποτελείται
από ενοίκους του υπογείου. Έχουμε και λέμε:

«Θα σε δω στην κόλαση, αγάπη μου» του Νίκου Νικολαΐδη: Όλο το ενδιαφέρον
αυτής της προτελευταίας (κινηματογραφικής) εμμονής του σκηνοθέτη τής «Γλυκιάς
συμμορίας» εξαντλείται σε τρία πράγματα (κατά σειρά προτεραιότητας). Πρώτον
στον τίτλο, δεύτερον στα σωματικά προσόντα της Βαλέριας Χριστοδουλίδου και
τρίτον στην… πισίνα. Η τελευταία (η πισίνα) υποδέχεται από καιρού εις καιρόν
την πτώση δύο γυναικών και ενός ανδρός. Τυχερός ο Πασχάλης Τσαρούχας, άτυχος ο
θεατής. Τα κουρέλια σταμάτησαν (προ καιρού) να τραγουδάνε ακόμα!

«Περιπέτεια στην άκρη της γης» (The Touch), με σκηνοθέτη τον παντελώς
άγνωστο (ως σκηνοθέτη) Πίτερ Πάου, του οποίου η μοναδική συνεισφορά στην
ιστορία του κινηματογράφου ήταν η διεύθυνση φωτογραφίας στο «Τίγρης και
δράκος» του Ανγκ Λι. Αυτά που λαμβάνουν χώρα στην εν λόγω action movie
συγκροτούν τον ορισμό του αλαλούμ. Κάποιοι ψάχνουν ένα μυθικό μενταγιόν
μεγάλης αξίας και μαγικής χρησιμότητας και κάποιοι άλλοι επιχειρούν να το
διαφυλάξουν. Μεταξύ καταδίωξης και… διαφύλαξης επικρατούν μερικές ασκήσεις
καράτε και πέφτει το συνηθισμένο βρωμόξυλο.

«Περιπέτεια στην άκρη της Γης». Τουριστικός οδηγός για τη Μαλαισία

Όλα αυτά με φόντο τουριστικές γωνιές της Μαλαισίας και της ευρύτερης ασιατικής
περιοχής. Για τον Μπεν Τσάπλιν – είμαι βέβαιος – πως αυτή η τουριστική
εμπειρία θα στοιχειώσει την καριέρα του. Α, ξέχασα. Παίζει και η Μισέλ Γιέο,
εκ των πρωταγωνιστών του ίδιου τίγρη και του ίδιου δράκου. Κάθε ομοιότητα με
την εναέρια περιπέτεια του Ανγκ Λι είναι εντελώς παραπλανητική!

«Cube 2: Η τέταρτη διάσταση» (Cube 2: Hypercube) του Αντρέι Σέκουλα. Στο
ξεκίνημα λαμβάνεις ομοιότητες με το γερμανικό «Experiment». Τριάντα λεπτά
αργότερα, εγκαταλείπεις κάθε ομοιότητα και κάθε προσπάθεια επικοινωνίας.
Πέντε… πειραματόζωα, εγκλωβισμένα εντός κλειστού, σφραγισμένου χώρου,
διαστάσεων γιγαντιαίου κύβου, αλληλοσπαράσσονται. Και λοιπόν; Τίποτα. Πέντε
λεπτά ανταλλάσσουν ιδέες και πέντε λεπτά ουρλιάζουν. Το επιμύθιο είναι
μαθηματικο-φιλοσοφικό. Το Κβαντικό σύμπαν αποτελείται από πολλαπλές
πραγματικότητες. Μπορεί. Το βέβαιο είναι πως αυτό το κουβάρι δεν ανήκει σε καμία!

Τα Oscar της εβδομάδας

Οικογενειακού θρίλερ: «Ο αντίζηλος»

Σάουντρακ: Άντζελο Μπανταλαμέντι (… «Γοητείας»)

Ερμηνείας: Ντανιέλ Οτέιγ («Αντίζηλος») – Κάμπελ Σκοτ («Μαθήματα
γοητείας»)

Σεναρίου: Ντίλαν Κιντ («Μαθήματα γοητείας»)

Διαλόγων: «Μαθήματα γοητείας»

Αντισεξισμού: Τα ίδια… μαθήματα

Φούσκας: «Swing»

Κουρελούς: «Περιπέτεια στην άκρη της Γης»

Τρελοκομείου:

«Cube 2: Η τέταρτη διάσταση»