Γιορτινό καταφύγιο πολιτισμού

Η ώρα του πολιτισμού της Ευρώπης να προβληθεί με τις έντονες αντιφάσεις του, πλην όμως την πλούσια ιστορία του, ένα κομμάτι της οποίας βρέθηκε στο φόντο της σπουδαίας συνάντησης για την διεύρυνση

Ήταν σπουδαίες στιγμές, ίσως όχι τόσο τηλεοπτικές, μια και η Ιστορία δεν
δείχνεται, γράφεται, αλλά είχαν ωραίες εικόνες οι Ευρωπαίοι ηγέτες στο Ζάππειο
Μέγαρο και μετά στη Στοά Αττάλου, με τα περιστέρια στο φόντο, με τις μικρές
ορχήστρες που έπαιζαν Μότσαρτ, μουσική και αυτή με αρχαιοελληνική καταγωγή,
όπως θύμισε ο κ. Μπένος καλεσμένος στη ΝΕΤ μεταξύ πολλών άλλων σχολιαστών της
ημέρας, με τις θαλασσιές γραβάτες τους οι περισσότεροι, με τα χαμόγελά τους
και τον θαυμασμό τους για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα. Μια γιορτή σαν καταφύγιο
του πολιτισμού, που θύμισε την ανάγκη να διατηρηθούν οι αξίες οι οποίες τον
δημιούργησαν.

Η τηλεοπτική κάλυψη του γεγονότος υπήρξε εντυπωσιακή, διαρκής από το
κρατικό κανάλι, όπου σχολιαστές έδιναν τις διαστάσεις της ιστορικής στιγμής,
με ρεπορτάζ από τα υπόλοιπα, που στάθηκαν, όπως ήταν φυσικό, στα
παραλειπόμενα, το «παρασκήνιο», όπως χαρακτηρίζονται τα καταναλωτικά
στιγμιότυπα που αρέσουν στον φακό. Εκτός και αν το χειροφίλημα του
Μπερλουσκόνι προς την υπουργό της Αυστρίας, που το είδαμε πάμπολλες φορές,
σημαίνει κάτι περισσότερο για την ευρωπαϊκή πολιτική από την απλή εκδήλωση
θαυμασμού ενός άντρα προς μία κυρία.

Ούτε το αστειάκι του κ. Σημίτη προς τον κ. Μπλερ όταν τον υποδέχτηκε στη Στοά
Αττάλου «τόσα πολλά μάρμαρα!» με σαφές το υπονοούμενο, είναι «παρασκήνιο».
Πρόκειται για εκφράσεις που δείχνουν τη δίψα του τηλεοπτικού θεάματος για
«γαστριμαργικές» ειδήσεις. Αυτές όμως περιορίστηκαν στο περιεχόμενο των
γευμάτων, σφυρίδα ποσέ και μπακλαβάδες, αυγοτάραχο και σαμπάνιες, η Ακρόπολη
και η πεντακάθαρη Αθήνα, οι διαδηλωτές για την ειρήνη και οι
«γνωστοί-άγνωστοι» με τα έκτροπα, που ισορροπημένα παρουσιάστηκαν αυτήν τη
φορά. Είμαστε στον αστερισμό του «πολιτισμού της Ευρώπης», που εκεί στον
«πολιτισμό της τηλεόρασης» δείχνει τις αντιφάσεις του.

Μέχρι τη μεγάλη γιορτή του Ζαππείου και της Στοάς Αττάλου με ελάχιστες
εξαιρέσεις, κυρίως από την κρατική τηλεόραση – π.χ. εκπομπή «Πρωταγωνιστές» –
είχαν επικεντρωθεί στην ουσία της διεύρυνσης. Αλλά η τηλεόραση που προτιμάει
την πολιτική των εντυπώσεων, είναι επόμενο να επικεντρώνεται στα καθημερινά
μικρά, να ομφαλοσκοπεί αναδεικνύοντας μια δήλωση, έναν καβγά, μια γκρίνια. Για
παράδειγμα, έκανε θέμα την μη πρόσκληση του κ. Πάγκαλου στη μεγάλη γιορτή της
διεύρυνσης η εκπομπή του κ. Οικονομέα (Alpha). Πολιτική όμως σημαίνει κατάλυση
του προσωπικού για το συλλογικό. Πολλοί εγκαινιάζουν έργα που ξεκίνησαν άλλοι,
επισήμανε και ο ίδιος ο κ. Πάγκαλος.

Η γκρίνια είναι πιο φανταχτερή, πιο τηλεοπτική, φυσικά πιο μίζερη, αλλά
τουλάχιστον και πιο αντιληπτή από μια μεγάλη κατηγορία κοινού, άρα πιο
καταναλωτική.

Ο «τηλεοπτικός πολιτισμός», πάντως, αποτελούσε ανέκαθεν έναν από τους
προβληματισμούς της Ευρώπης, παράδειγμα αυτός που εξέφρασε ο Ζακ Ντελόρ –
πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1985-1995 – μιλώντας για «πολιτική
φαστ-φουντ» στο κείμενό του που συμπεριλαμβάνεται μαζί με άλλων Ευρωπαίων
ηγετών στην έκδοση «Ποια Ευρώπη θέλουμε;» (Σιδέρης, επιμελ. Ινώ Αφεντούλη).
Εννοούσε την πολιτική του εφήμερου και εντυπωσιακού, αλλά που δεν λύνει
προβλήματα.

Και η δήλωση του Ζακ Σιράκ, για τη «γέφυρα ανθρωπιστικής βοήθειας που θα
δημιουργήσει η Ευρώπη προς το Ιράκ σε συνεννόηση με τις δυνάμεις κατοχής», που
ανακούφισε πολλούς ειρηνιστές, έμοιαζε να δικαιώνει τον προβληματισμό του
Ντελόρ πριν από μερικά χρόνια για την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, «που
τείνει να παραχωρήσει τη θέση της στην ανθρωπιστική πολιτική, η οποία στην
τηλεόραση περνάει καλύτερα. Φυσικά είναι απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να
αντικαταστήσει τη μεγάλη υπόθεση που είναι η εξωτερική πολιτική».

Καθώς σβήνουν οι τηλεοπτικοί προβολείς της γιορτής της Ευρώπης, ξαναθυμόμαστε
τον πόλεμο και τις άγριες καταστροφές που συνεχίζονται (ανταποκρίσεις του
Πίτερ Αρνέτ, συζήτηση στο «Σήμερα με την Άννα»), πληγώνοντας τις ωραίες
οικογενειακές, υψηλού πολιτισμού συναντήσεις.