Δρόμοι

Δυο συνέπειες…

… υπάρχουν στην ιστορία, έλεγε ο Σατωβριάνδος. Η μια, άμεση, φαίνεται από
την αρχή. Η άλλη, απόμακρη, περνάει απαρατήρητη. Κοιτάζοντας κανείς ένα
γεγονός όταν έχει φτάσει πια για τα καλά στο τέλος του, διαπιστώνει πως πάντα
το αποτέλεσμά του είναι αντίθετο από εκείνο που αναμενόταν στην αρχή, αν αυτό
το γεγονός δεν στηρίζεται στην ηθική και τη δικαιοσύνη.

Γέφυρες…

… που κρέμονται από τον ουρανό. Πύλες που δεν οδηγούν πουθενά. Κολόνες που
δεν έχουν θεμέλια. Κανένας τόπος, καμιά ημερομηνία, κανένα πρόσωπο. Αυτή την
οδυνηρή απουσία ενός προσώπου, μιας ψυχής, παρατηρούσε ο Ρεζίς Ντεμπρέ στα
χαρτονομίσματα του ευρώ πριν από μερικά χρόνια – προφητικά, θα λέγαμε τώρα. Το
ευρώ, έλεγε, είναι ένα απρόσωπο νόμισμα μιας εικονικής Ευρώπης. Δεν προβάλλει
ηθικές αξίες, δεν θέτει ιστορικές φιλοδοξίες, μοιάζει με βουβή όπερα,
αφηρημένο εργαλείο, πληκτικό σαν τις ευρωεκλογές, εικονική ταυτότητα, ψυχρή
σαν έργο του Άντι Γουόρχολ. Η πρώτη προειδοποίηση για το πόσο είναι εικονική
αυτή η ευρωπαϊκή ταυτότητα είχε έρθει με την περιπέτεια της Γιουγκοσλαβίας.
Χρειάστηκε η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στην Αραβία για να καταλάβουμε
πόσο η Ευρώπη των Βρυξελλών μοιάζει με ορφανό παιδί. Κανένας Όμηρος, πουθενά,
κανένας Έρασμος, κανένας Νεύτων, κανένας Σαίξπηρ, κανένας Γαριβάλδης, κανένας
Γκαίτε, κανένας Βολταίρος, κανένας ηγέτης, πνευματικός ή άλλος, για να την
καθοδηγήσει – ούτε καν στο νόμισμά της. Ένας κοινός, κοινότατος παρονομαστής,
που μοιάζει με λογιστική μονάδα πολυεθνικής εταιρείας, είναι άραγε αρκετός για
να οδηγήσει στην παραγωγή μεγάλης πολιτικής;

Την ώρα…

… που οι ηγέτες των «Δεκαπέντε» συμψηφίζουν τα λογιστικά τεφτέρια των «Δέκα»
με τα δικά τους στην Αθήνα, ένας δυνατός νοτιανατολικός άνεμος που φυσάει από
την Αραβία σαρώνει τα παράλια της Ευρώπης. Είναι ο Εύρος των αρχαίων Ελλήνων,
εκείνος που μαζί με άλλους τρεις ανέμους, τον Νότο, τον Βορρά και τον Ζέφυρο,
βύθισε το πλεούμενο του Οδυσσέα στο μακρύ ταξίδι του για την Ιθάκη. Το ίδιο
ομηρικό μοιάζει και το μεταπολεμικό ευρωπαϊκό ταξίδι. Ίσως ο προορισμός που
έβαλε η Ευρώπη ήταν πολύ μακρινός. Όμως, θα άξιζε άραγε τον κόπο αν ήταν
συντομότερος; Έτσι και αλλιώς, νομισματικές ενώσεις έζησε η ήπειρος πολλές.
Καμιά από αυτές δεν επέζησε. Γιατί καμιά δεν προέβαλε ηθικές αξίες, δεν έθεσε
ιστορικές φιλοδοξίες.

Το πάθος…

… που γεννάει τα σπουδαία και τα μεγάλα λείπει από την Ευρώπη, διαπίστωνε ο
Ντεμπρέ. Τι να λέει άραγε σήμερα βλέποντας τους Ευρωπαίους ηγέτες να σέρνονται
με σκυφτό το κεφάλι ανάμεσα στα ιστορικά μνημεία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας; Με
απρόσωπες γέφυρες και πύλες που δεν οδηγούν πουθενά και κολόνες που δεν έχουν
θεμέλια και άχρωμους τόπους και ασήμαντες ημερομηνίες και πρόσωπα αδειανά
είναι πάντα στρωμένος ο δρόμος του ανθρώπου. Συντρίμμια. Αν κάτι, κάποτε,
κάνει αυτά τα συντρίμμια μνημεία ιστορικά, είναι το ανάστημα των ανθρώπων που
περπάτησαν από κάτω τους.