Εκεί που το λάδι γίνεται… ιστορία

Διπλό ξύλινο πιεστήριο σε αίθουσα του Μουσείου της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού, στη Σπάρτη. Δίπλα, η πρόσοψη του Μουσείου

Μετά το Μουσείο Μετάξης στο Σουφλί και το Μουσείο Υδροκίνησης στη Δημητσάνα,
το Πολιτιστικό Ίδρυμα του Ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς δημιούργησε με τη
συνδρομή του Δήμου Σπάρτης και της Περιφέρειας Πελοποννήσου το Μουσείο της
Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού.

Στους δύο ορόφους του Μουσείου, που εγκαινιάστηκε προχθές,
φιλοξενούνται αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν από την αρχαιότητα για τη
μεταφορά και τη συντήρηση του λαδιού, μοντέλα ελαιοτριβείων και μηχανήματα που
χρησιμοποιήθηκαν σε ελαιοτριβεία από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Όπως
επισήμανε η πρόεδρος του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς κ. Σοφία
Στάικου, στόχος του Μουσείου είναι να αναδειχθεί μια σημαντική πλευρά της
πρώιμης βιομηχανικής περιόδου στην οικονομική ιστορία της Πελοποννήσου, αλλά
παράλληλα προβάλλει τα στοιχεία του πολιτισμού της ελιάς, ο οποίος αναπτύχθηκε
στη μακραίωνη παρουσία της ελιάς στον ελληνικό χώρο.

Η περιήγηση στο Μουσείο ξεκινά από τον επάνω όροφό του. Εκεί ο
επισκέπτης συναντά στοιχεία από την ιστορία και τον πολιτισμό της ελιάς.
Μαθαίνει ότι το πρώτο τεκμήριο για την καλλιέργειά της στον ελληνικό χώρο
είναι απολιθωμένα φύλλα του δένδρου που βρέθηκαν στην Καλντέρα της Σαντορίνης
και χρονολογήθηκαν στα 50.000 χρόνια π.Χ., ενώ οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες για
την καλλιέργεια και την παραγωγή λαδιού έρχονται πολύ αργότερα: από την Κνωσό,
τον 14ο αιώνα π.Χ. και από την Πύλο, τον 13ο αιώνα π.Χ.

Το λάδι χρησιμοποιήθηκε πολύ γρήγορα, εκτός από το φαγητό, ως
αρωματικό, καλλυντικό, φάρμακο. Αποτέλεσε έπαθλο στους Παναθηναϊκούς Αγώνες,
ενώ ενέπνευσε καλλιτέχνες ανά τους αιώνες. Στην κάτω αίθουσα του Μουσείου
κατανοήσαμε τη λειτουργία των ελαιοτριβείων από την αρχαιότητα έως και σήμερα,
χάρη στα μοντέλα που έχουν κατασκευασθεί και με το πάτημα ενός κουμπιού
«λειτουργούν».

Οι άνθρωποι που δούλεψαν για να γεννηθεί το Μουσείο κατέγραψαν ήδη όλα
τα ελαιοτριβεία που υπάρχουν και λειτουργούν στην Περιφέρεια Πελοποννήσου. Ένα
διπλό ξύλινο πιεστήριο ελαιοκάρπου και ένας ζωοκίνητος μύλος με τις
χαρακτηριστικές μεγάλες πέτρες κυριαρχούν στην κάτω αίθουσα. Πίσω τους, ένα
«χαρανί» – το μεγάλο καζάνι – όπου έβραζε το λάδι με την ποτάσα και το νερό
για να δώσει σαπούνι.

Σύντομα, στον εξωτερικό χώρο του Μουσείου θα στηθούν τρία ελαιοτριβεία:
ένα πανομοιότυπο αυτών της αρχαιότητας, ένα δεύτερο των αρχών του αιώνα και
ένα σύγχρονο. Σ’ αυτά θα γίνεται παραγωγή λαδιού για εκπαιδευτικούς σκοπούς,
αφού και το Μουσείο της Ελιάς, όπως και τα άλλα του δικτύου του, θα δέχεται
ομάδες μαθητών.

Στο πωλητήριο του Μουσείου βρήκαμε ασημένια κοσμήματα με το σήμα του
Μουσείου – η ελιά στη Γραμμική Β’ -, σαπούνι από λάδι (κοστίζουν από 8 έως 12
ευρώ), αλλά και μια πολύ ενδιαφέρουσα προθήκη με προϊόντα ελαιοπαραγωγών της
Πελοποννήσου: λάδι σε ιδιαίτερα προσεγμένες συσκευασίες, πάστα ελιάς, ακόμη
και κομψότατα μπουκάλια με λάδι και χυμό λεμονιού, λάδι και ξίδι. Αυτά δεν
πωλούνται. Όμως, το Μουσείο δίνει την ευκαιρία στους παραγωγούς να εκθέσουν,
ουσιαστικά, τα προϊόντα τους και πληροφορεί τους ενδιαφερόμενους πώς θα έρθουν
σε επαφή μαζί τους.

Στο επόμενο διάστημα, άλλα δύο μουσεία θα προστεθούν στο δίκτυο των
μουσείων του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς: της Μαρμαροτεχνίας
στην Τήνο, των Παραδοσιακών Επαγγελμάτων και Περιβάλλοντος στη Στυμφαλία.

Οδηγίες «χρήσης»

Πού: Στο Μουσείο της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού (Όθωνος – Αμαλίας
129, Σπάρτη, τηλ. 27310-89.315).

Ωράριο: 10 π.μ. – 2 μ.μ. και 5 μ.μ. – 7 μ.μ. Κάθε Τρίτη παραμένει
κλειστό, ενώ κλειστό θα είναι την Κυριακή του Πάσχα και την Πρωτομαγιά. Τη Μ.
Παρασκευή θα είναι ανοικτό από τις 12 το μεσημέρι έως τις 5 το απόγευμα.

Πόσο: Γενική είσοδος 2 ευρώ, μειωμένο 1 ευρώ.