ΓΝΩΜΗ Βαγδάτη, όπως Βαρσοβία

Η μάχη της Βαγδάτης πρόκειται να αρχίσει (αρχίζει, έχει αρχίσει). Όλοι
αναρωτιούνται αν θα φέρει ένα σύντομο τέλος του πολέμου. Η απάντηση είναι,
σχεδόν σίγουρα, «όχι». Η αντίληψη της Ουάσιγκτον ότι μπορεί να «αποκεφαλίσει»
τη Λερναία Ύδρα που περιβάλλει τον Σαντάμ δεν είναι πειστική. Το πιο
επιτακτικό ερώτημα αφορά την ικανότητα του δικτάτορα να πείσει τα στρατεύματά
του να πολεμήσουν. Μερικοί Αμερικανοί αναλυτές πιστεύουν ότι οι στρατοί που
διοικούνται με τον φόβο διαλύονται όταν δεχθούν επίθεση. Δεν είναι τόσο
βέβαιο. Αν ο Στάλιν είναι το μοντέλο γι’ αυτό το πολεμικό παιχνίδι, τότε τα
συμπεράσματα είναι μάλλον ανησυχητικά. Το 1941, ο Στάλιν είχε ήδη σκοτώσει
εκατομμύρια υπηκόους του. Και όμως, όταν η Σοβιετική Ένωση δέχθηκε επίθεση, ο
Κόκκινος Στρατός έδωσε ηρωικές μάχες, πέρα από κάθε προσδοκία. Προς έκπληξη
των Γερμανών εισβολέων, που τους είχαν πει ότι απομάκρυναν ένα διεφθαρμένο
καθεστώς, τα σοβιετικά στρατεύματα διεκδίκησαν κάθε σπιθαμή γης, αδιαφορώντας
για τις απώλειες. Όποιος πιστεύει ότι η έλλειψη δημοκρατίας σημαίνει έλλειψη
θάρρους, θα πρέπει να το ξανασκεφτεί. Η αλήθεια είναι ότι ένας στρατιώτης που
υπερασπίζεται το πάτριο έδαφος πολεμά καλύτερα από έναν εισβολέα. Κάθε στρατός
έχει τον δικό του πολιτισμό, το δικό του ήθος. Οι κύριοι Μπους και Ράμσφελντ
μπορούν να εισαγάγουν όση δημοκρατία και όση ελευθερία θέλουν. Όμως, αν το
κάνουν αυτό πληγώνοντας τις τοπικές ευαισθησίες, απλώς θα χάσουν τον καιρό
τους. Ένας παλιός καθηγητής μου (ο αείμνηστος Χιου Σέτον – Ουάτσον) είχε
διατυπώσει τον «νόμο της αποικιακής αχαριστίας». Ο νόμος αυτός λέει ότι όσο
πιο αγαθές είναι οι προθέσεις του κατακτητή τόσο χειρότερο είναι το αποτέλεσμά
τους. Εν τω μεταξύ, η μάχη της Βαγδάτης πρέπει να κερδηθεί και να χαθεί. Και
οι ιστορικοί στύβουν το κεφάλι τους για να βρουν προηγούμενο: Στάλινγκραντ,
Βερολίνο, Γκρόζνι. Από πολιτική άποψη, η Βαρσοβία του 1944 δεν μοιάζει καθόλου
με τη Βαγδάτη του 2003. Όμως, ως σενάριο τακτικής, σύμφωνα με το οποίο ένας
πρώτης τάξεως στρατός διατάσσεται να καταλάβει μια ξένη πρωτεύουσα από μια
υποδεέστερη τοπική δύναμη, αξίζει να το σκεφτεί κανείς. Η μάχη της Βαρσοβίας
συχνά αναφέρεται ως ένα κλασικό παράδειγμα αντάρτικου πόλεων. Οι Γερμανοί
στάθηκε αδύνατο να μετατρέψουν την τεράστια τεχνική υπεροχή τους σε
πλεονέκτημα. Βομβαρδίζοντας δρόμους και οδοφράγματα, δημιούργησαν ιδεώδη
κάλυψη για ελεύθερους σκοπευτές και μαχητές, που πετούσαν χειροβομβίδες και
Μολότοφ. Με επιθέσεις σε κατοικημένες περιοχές, έστρεψαν τους πιο
τρομοκρατημένους πολίτες εναντίον τους. Αντίθετα, οι απελπισμένοι αμυνόμενοι
έμειναν στις θέσεις τους. Ήταν μαέστροι στις ενέδρες. Υποχωρούσαν από τις
θέσεις τους όταν βάλλονταν από συντριπτικά πυρά και τις ανακτούσαν τη νύχτα.
Με λιγοστά πυρομαχικά, υιοθέτησαν την αρχή «σφαίρα και Γερμανός» και έτσι
σκότωσαν διπλάσιους από όσους τραυμάτισαν. Δεν άντεξαν απλώς μια – δυο ημέρες,
αλλά εξήντα τρεις. Το τίμημα το πλήρωσαν οι 200.000 άμαχοι που σκοτώθηκαν –
δεκαπλάσιοι από τους αντάρτες. Οργισμένος ο Χίτλερ διέταξε την ισοπέδωση της
πόλης. Δυστυχώς, η εξέγερση της Βαρσοβίας δεν χωράει στον πάντα νικηφόρο μύθο
των Συμμάχων και έχει σχεδόν ξεχαστεί.

Ο Norman Davies είναι ιστορικός.