Όλοι ελπίζουν στην Αμερική και αυτή… στην τύχη

Η ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας εξαρτάται κυρίως από το αν η Αμερική θα
εξακολουθήσει να αποτελεί τη χώρα που πραγματοποιεί τις μεγαλύτερες εισαγωγές
προϊόντων σε ολόκληρο τον κόσμο. Καμία άλλη χώρα δεν θα μπορέσει να φθάσει τον
ρυθμό των Αμερικανών, σε ό,τι αφορά την κατανάλωση και εισαγόμενων προϊόντων,
αν ο ρυθμός αυτός δεν παραμείνει σε υψηλά επίπεδα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Βέβαια, υπάρχει αισιοδοξία ότι κάποια στιγμή η Ιαπωνία θα μπορέσει να σταθεί
πάλι στα πόδια της και να πάρει τα ηνία της κατανάλωσης, όμως στο παρελθόν οι
προσδοκίες αυτές διαψεύσθηκαν αρκετές φορές.

Απογοητευτικές αναμένονται οι επιδόσεις και της Ευρώπης στον τομέα αυτό. Βάσει
μελετών, η οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη θα συνεχίσει να υποχωρεί τη στιγμή
που η πολιτική, η οποία προωθείται, έχει να κάνει με τη μείωση των δημόσιων
δαπανών και την αύξηση της φορολογίας. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
φαίνεται να έχει «δεμένα τα χέρια», επειδή κύρια προτεραιότητα είναι η μείωση
του πληθωρισμού. Και όλα αυτά, σε μια χρονική στιγμή που οι αναπτυσσόμενες
αγορές είναι ακόμη πολύ μικρές για να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη
διαμόρφωση της παγκόσμιας ζήτησης για αγαθά.

Η μόνη ελπίδα

Ο J. Bradford DeLong είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας και πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ

Έτσι, οι ΗΠΑ παραμένουν η μοναδική ελπίδα της παγκόσμιας οικονομίας. Όμως,
αυτό είναι ανησυχητικό για δύο βασικούς λόγους:

Πρώτον, η Αμερική δεν μπορεί να εξακολουθεί να βλέπει το έλλειμμα στον
προϋπολογισμό της να αυξάνεται χωρίς κανένας να κάνει κάτι. Η τακτική αυτή
έχει τον κίνδυνο κάποια στιγμή οι ξένοι επενδυτές να χάσουν το ενδιαφέρον τους
για τις ΗΠΑ και να αρχίσουν να αποσύρουν από τη χώρα τα κεφάλαιά τους. Όταν θα
συμβεί αυτό το δολάριο θα υποχωρήσει, με αποτέλεσμα να γίνει πολύ ακριβή η
εισαγωγή προϊόντων για τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.

Δεύτερον, δεν υπάρχει κανένα σημάδι ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ καταλαβαίνει πως
πρέπει – ή ότι έχει τη βούληση – να επιδιώξει ταχεία οικονομική ανάπτυξη. Αν
δει κανείς την αμερικανική νομισματική πολιτική, θα επισημάνει ότι η Κεντρική
Τράπεζα των ΗΠΑ έχει μειώσει το βασικό επιτόκιο βραχυχρόνιου δανεισμού στο
1,25%. Το επιτόκιο αυτό δεν μπορεί να μειωθεί περισσότερο, αλλά ακόμη κι αν
γίνει αυτό η ζήτηση δεν αναμένεται να λάβει καμιά ιδιαίτερα μεγάλη ώθηση. Η
FED θα μπορούσε, βέβαια, να μειώσει σημαντικά το επιτόκιο μακροχρόνιου
δανεισμού, αλλά αυτό ίσως να προκαλούσε άλλα, μεγάλα προβλήματα.

Η δημοσιονομική πολιτική

Ας αναλογιστούμε τώρα τη δημοσιονομική πολιτική. Η δομή της αμερικανικής
κυβέρνησης πάντα δημιουργούσε προβλήματα στη χάραξη της δημοσιονομικής
πολιτικής, καθώς οι προσπάθειες για να σταθεροποιηθεί η αμερικανική οικονομία
γίνονται, συνήθως, πολύ αργά. Ευτυχώς, μέχρι σήμερα, η αργοπορία αυτή δεν έχει
δημιουργήσει κάποιο μεγάλο πρόβλημα.

Παράλληλα οι αλλαγές στη φορολογία, τις οποίες πρόκειται να εγκρίνει το
καλοκαίρι το Κογκρέσο, δεν αναμένεται να επιδράσουν σημαντικά στην αγοραστική
δύναμη των νοικοκυριών, τουλάχιστον μέχρι το φθινόπωρο του 2004. Η επισήμανση
αυτή γίνεται καθώς το οικονομικό πρόγραμμα της κυβέρνησης Μπους φαίνεται να
έχει αδυναμίες. Ακόμη και ο συντηρητικός «Economist» βλέπει πως οι προτάσεις
της κυβέρνησης Μπους δεν αναμένεται να φέρουν την ώθηση στην οικονομία, στην
οποία πολλοί είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους. Όταν (και αν) οι προτάσεις Μπους
εγκριθούν, δεν θα τονώσουν τα 90 εκατομμύρια αμερικανικά νοικοκυριά με 1.000
δολάρια τον χρόνο, όπως ήταν το αρχικό σχέδιο. Αντίθετα, με βάση τις
εκτιμήσεις, τα μέτρα αυτά θα τονώσουν τα μέσα νοικοκυριά μόνο κατά 250
δολάρια.

Κοιτάζοντας ακόμη πιο μακριά, φαίνεται ότι τα προβλήματα στη δημοσιονομική
πολιτική γίνονται όλο και πιο σοβαρά: δεν υπάρχει κανένα σχέδιο για να
αναπληρωθεί το ποσό που απαιτείται για την κοινωνική ασφάλιση των Αμερικανών,
το οποίο μειώνεται λόγω της μείωσης των εσόδων από τη μείωση της φορολογίας.
Για το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του ’90, η παγκόσμια οικονομία τα πήγε
πολύ καλά, παρά τις μεγάλες οικονομικές κρίσεις που εκδηλώθηκαν σε διάφορα
μέρη του κόσμου, την εξάπλωση του AIDS στην Αφρική που λιμοκτονεί και τα
προβλήματα των μεταβατικών οικονομιών. Η παγκόσμια οικονομία εκείνο το
διάστημα τα πήγε καλά, επειδή η οικονομική πολιτική στις ΗΠΑ (που άρχισε με
την αύξηση της φορολογίας το 1990) ήταν η πρέπουσα, αλλά και λόγω συγκυριών.

Δεν υπάρχουν σημάδια ότι την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα η αμερικανική
οικονομική πολιτική θα είναι η πρέπουσα. Έτσι, για να απολαύσουμε ξανά μια
παγκόσμια ευημερία, οι ΗΠΑ θα πρέπει να έχουν ακόμη μεγαλύτερη τύχη από αυτή
που είχαν στις αρχές της δεκαετίας του ’90, όσον αφορά τα οικονομικά. Οι
υπόλοιπες οικονομίες, καλό θα ήταν να ακολουθήσουν σίγουρες λύσεις και να
αρχίσουν να φτιάχνουν μόνες τους τη δική τους τύχη.

© Project Syndicate, Ιανουάριος 2003

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος