Εθνικές αποθήκες για κάθε πικραμένο;

Σ’ ένα χώρο που μπορεί να φιλοξενεί μουσειακών διαστάσεων εκθέσεις, με μια σπουδαία ανάγλυφη φρίζα του Χρ. Καπράλου ψηλά και με 112 πίνακες που εκπροσωπούν δύο αιώνες ή νέα έργα (Ρ. Φεραίος και Δ. Σολωμός ζωγραφισμένοι από τον Δ. Μυταρά, ο Ε. Βενιζέλος από τον Γ. Ρόρρη κ.ά.π.), η Συλλογή της Βουλής εκφράζει και την εθνική φυσιογνωμία του ιδρύματος και την καταξιωμένη εικαστική μας παιδεία

Ποιοι και πώς διαχειρίζονται τις συλλογές και το εκθεσιακό πρόγραμμα των
μεγάλων συλλογών και των μουσείων μας; Έπειτα από κατασταλαγμένες επιλογές,
άραγε, σύμφωνα με όσα υπαγορεύει η εποχή, ο τόπος, η ιστορία της τέχνης και η
μουσειολογία;

Σ’ αυτά τα θεμελιακά ερωτήματα προσπαθήσαμε ν’ απαντήσουμε πριν από μια
εβδομάδα, με αφορμή την επιβλητική συλλογή του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης
Τέχνης – την πιο πολυπληθή ως προς τη σύγχρονη ελληνική τέχνη – που άνοιξε
πανηγυρικά, στη Θεσσαλονίκη.

Εν τω μεταξύ, δύο νέες συλλογές σοβαρών προδιαγραφών, η Συλλογή του Εθνικού
Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και η Συλλογή της Βουλής των Ελλήνων,
εγκαινιάστηκαν. Το ευχάριστο φαινόμενο γενικεύεται. Το ίδιο και η ανάγκη για
δημόσιο διάλογο ως προς τα θεμελιώδη ερωτήματα που συνοδεύουν τη συγκρότηση
κάθε συλλογής που απευθύνεται στο έθνος.

Επιφυλακτικοί είμαστε έως τώρα για το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης,
επειδή το εκθεσιακό πρόγραμμα – με ελάχιστες εξαιρέσεις – θύμιζε μάλλον ένα
διεσταλμένο Κέντρο Σύγχρονης – πειραματιζόμενης και αλλήθωρης προς τα έξω –
Τέχνης παρά μουσείο και μάλιστα εθνικό. Συλλογές δεν υπήρχαν καν!

Αντικρύζοντας τώρα την έκθεση «Αποκτήματα 2001-2002» έχουμε για πρώτη φορά ένα
«πρόσωπο», μια δήλωση μουσειολογικής ταυτότητας, ένα πολιτισμικό στίγμα, έστω
και ανολοκλήρωτο.

Στον εκθεσιακό χώρο η διαμόρφωση είναι όπως πάντα άψογη. Ειδικές κατασκευές
αναδεικνύουν τα έργα, συγχρόνως όμως και τα απομονώνουν μεταξύ τους, άποψη
αιτιολογημένη αφού οι ελλείψεις είναι ακόμη πολλές και αφού η ιδεολογία των
μοντερνιστών προστάζει να είναι «άναρχοι και αδιάδοχοι» παρά ενοποιημένοι σε
διαδοχικές γενιές ή δεκαετίες ή τεχνοτροπίες. Στον πρόλογο της διευθύντριας κ.
Άννας Καφέτση διαβάζουμε για την πολιτική του μουσείου ως προς τα αποκτήματα,
και χαιρόμαστε που η λεγόμενη γενιά του 1960 (Βλ. Κανιάρης, Ν. Κεσσανλής, Κ.
Τσόκλης κ.ά.) αποτελεί την ιστορική βάση των επιλογών, αφού πράγματι τότε
έγινε στον τόπο μας η πιο πρόσφατη ρήξη του παλιού με το νέο, όσο κι αν θα
μπορούσαμε να προσθέσουμε κι άλλες όπως π.χ. της δεκαετίας του 1920 με τον Κ.
Μαλέα και τον Νικόλαο Λύτρα. Θεωρούμε επίσης έξυπνη την αγορά ξένων
καλλιτεχνών του βίντεο, έργα φτηνού κόστους και ερεθιστικά για τους πολύ νέους
Έλληνες εικαστικούς καλλιτέχνες.

Από την άλλη πλευρά, μοιάζει αδικαιολόγητο λάθος η αποδοχή δωρεών όταν
πρόκειται για αριθμό τεράστιο ή για διαστάσεις που χρειάζονται μια ολόκληρη
αίθουσα το κάθε έργο.

Εδώ ας επιμείνουμε περισσότερο. Τα κρατικά μουσεία δεν μπορεί να είναι
αποθήκες του κάθε πικραμένου ή εργαστηριακώς πειραματιζόμενου. Δέκα-είκοσι
έργα προσεκτικά επιλεγμένα από κάθε δημιουργική περίοδο αρκούν. Αλλιώς,
μεθαύριο θα ζητούν επιχορηγήσεις – τους φόρους μας – για αποθήκες χιλιάδων
στρεμμάτων που θα στεγάσουν μη-καταξιωμένους πειραματισμούς, τη στιγμή που
άλλα ιστορικά ντοκουμέντα (Κρατικά Αρχεία κ.λπ.) ακόμη ψάχνουν χώρους. Από τα
εκθέματα που είδαμε, θεωρούμε ιδιαίτερα εύστοχες τις ενότητες Στ. Αντωνάκου,
Ν. Κεσσανλή, Δ. Κοκκινίδη, Γ. Λαζόγκα, Μ. Σπηλιόπουλου, Σ. Σόρογκα, Κ. Τσόκλη
καθώς και τα έργα των Γ. Γυπαράκη, Ρ. Παπασπύρου.

Η Συλλογή της Βουλής ήταν μια ιδιαίτερα ευχάριστη έκπληξη, σ’ ένα χώρο
που μπορεί να φιλοξενεί μουσειακών διαστάσεων εκθέσεις, με μια σπουδαία
ανάγλυφη φρίζα του Χρ. Καπράλου ψηλά και με 112 πίνακες που εκπροσωπούν δύο
αιώνες. Είναι νωρίς για να δει κανείς τα εκθέματα ως συγκροτημένο ιστορικό
σώμα, αφού οι ελλείψεις είναι ακόμη πολλές. Ωστόσο υπάρχουν πολλοί μικροί
εθνικοί θησαυροί (Θ. Βρυζάκης, Σπ. Βασιλείου, Δ. Γαλάνης, Ν. Γύζης, Κ. Μαλέας,
Κ. Παρθένης, Γ. Στέρης, Γ. Τσαρούχης κ.ά.) που έρχονται στη δημοσιότητα για
πρώτη φορά και μαγνητίζουν το βλέμμα και την ψυχή μας, όπως και τα νέα έργα, ο
Ρ. Φεραίος και ο Δ. Σολωμός ζωγραφισμένοι από τον Δ. Μυταρά, ο Ε. Βενιζέλος
από τον Γ. Ρόρρη κ.ά.π.

Επαίνους για τα ώς τώρα και ενθάρρυνση για τα περαιτέρω αξίζουν τα μέλη
της επιτροπής (κ.κ. Π. Τέτσης, Α. Δεληβορριάς, Ν. Ζίας κ.ά.) και η προϊσταμένη
της Βιβλιοθήκης κ. Ευρ. Αμπατζή.

Η Βουλή χρειαζόταν πράγματι αυτή την εκθεσιακή δραστηριότητα προς το ευρύ
κοινό, όπως βέβαια και τη συγκρότηση μιας αυτόνομης συλλογής, η οποία να
εκφράζει και την πολιτισμική φυσιογνωμία της Εθνικής Αντιπροσωπείας και την
καταξιωμένη εικαστική μας παιδεία.

INFO

«Αποκτήματα 2001-2002», Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Καλλιρρόης και
Φραντζή (πρώην εργοστ. Φιξ), τηλ. 210.9242111-2, έως 23 Φεβρουαρίου.

«Έργα Τέχνης της Βουλής των Ελλήνων», Βουλή των Ελλήνων, Σύνταγμα, τηλ.
210-3708047-9, έως 28 Φεβρουαρίου.