ΓΝΩΜΗ Προς τον όλεθρο;

Η επιστημονική πρόοδος επέτρεψε την παραγωγή και διάδοση όπλων μαζικής
καταστροφής, πυρηνικών, χημικών και βιολογικών. Η τεχνολογική και βιομηχανική
πρόοδος προκάλεσε την επιδείνωση της βιόσφαιρας, ενώ ο φαύλος κύκλος μεταξύ
ανάπτυξης και καταστροφής του περιβάλλοντος μεγαλώνει. Η παγκοσμιοποίηση των
αγορών, χωρίς εξωτερικούς ελέγχους, δημιούργησε νέες νησίδες πλούτου, αλλά και
αυξανόμενες ζώνες φτώχειας. Οι εξελίξεις της επιστήμης, της τεχνολογίας, της
βιομηχανίας, της οικονομίας, που προωθούν το διαστημόπλοιο Γη, δεν ελέγχονται
πλέον ούτε από την πολιτική ούτε από την ηθική.

Οι εξελίξεις αυτές συνοδεύονται από πολλές βαρβαρότητες. Οι πόλεμοι
πολλαπλασιάζονται, η εγκληματικότητα της Μαφίας έχει αποκτήσει πλανητική
διάσταση, ο νόμος τής εκδίκησης έχει πάρει τη θέση του νόμου της δικαιοσύνης.
Οι τρελοί του Θεού και οι τρελοί του χρυσού έχουν αποχαλινωθεί. Οι δύο τρέλες
συνδέονται μεταξύ τους: η οικονομική παγκοσμιοποίηση ευνοεί τη χρηματοδότηση
της τρομοκρατίας, που επιδιώκει να πλήξει θανάσιμα αυτή την παγκοσμιοποίηση.
Εδώ, όπως και αλλού, η μνησίκακη βαρβαρότητα που έρχεται από τα βάθη των
αιώνων συνδυάζεται με την ανώνυμη και παγερή βαρβαρότητα που χαρακτηρίζει τον
πολιτισμό μας.

Ο φαύλος ισραηλο-παλαιστινιακός κύκλος παγκοσμιοποιείται, ο φαύλος κύκλος
Δύσης – Ισλάμ επιδεινώνεται. Ο πόλεμος στο Ιράκ θα εξουδετερώσει έναν φρικτό
τύραννο, αλλά θα προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερες συγκρούσεις, μίση, εξεγέρσεις,
τρόμο και καταστολή, με κίνδυνο μία νίκη της δημοκρατίας να μετατραπεί σε νίκη
της Δύσης επί του Ισλάμ. Τα κύματα αντισημιτισμού και αντιισλαμισμού θα
μεγαλώσουν και ο μανιχαϊσμός θα εγκατασταθεί σε μια σύγκρουση βαρβαροτήτων που
ονομάζεται «σύγκρουση πολιτισμών».

Παραδόξως, το χάος στο οποίο κινδυνεύει να οδηγηθεί η ανθρωπότητα αποτελεί και
την τελευταία της ευκαιρία. Γιατί; Πρώτον, επειδή η προσέγγιση του κινδύνου
προκαλεί την αφύπνιση των συνειδήσεων, που μπορεί να οδηγήσει σε μια φιλόδοξη
πολιτική σωτηρίας της Γης. Κυρίως, όμως, επειδή όταν ένα σύστημα είναι ανίκανο
να διαχειριστεί τα ζωτικά του προβλήματα, είτε αποσυντίθεται είτε
μεταμορφώνεται σε ένα πλουσιότερο μετασύστημα που μπορεί να λύσει αυτά τα
προβλήματα. Όπως ο οργανισμός μας περιέχει βλαστοκύτταρα που μπορούν να
δημιουργήσουν όλα τα όργανα της ύπαρξής μας, έτσι και η ανθρωπότητα
περιλαμβάνει αρετές που επιτρέπουν νέες δημιουργίες. Μα πρέπει να περάσει
κανείς από την απελπισία για να ξαναβρεί την ελπίδα.

Ο Εντγκάρ Μορέν είναι Γάλλος κοινωνιολόγος