Η σκοτεινή πλευρά της ευρωζώνης

Η συμμετοχή της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ δεν έχει μόνο ευεργετικές επιδράσεις
στην ελληνική οικονομία. Ύστερα από δύο σχεδόν χρόνια συμμετοχής στο κοινό
νόμισμα, η Ελλάδα ανακαλύπτει τη «σκοτεινή πλευρά» της οικονομικής και
νομισματικής ένωσης.

Η σκοτεινή αυτή πλευρά εκδηλώνεται με δύο κυρίως τρόπους: το ύψος των
επιτοκίων και τη συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ έναντι του δολαρίου. Τόσο οι
μειώσεις των επιτοκίων όσο και η άνοδος της ισοτιμίας του ευρώ έναντι του
δολαρίου, λειτουργούν αντίθετα προς τα συμφέροντα της ελληνικής οικονομίας
αυτήν την περίοδο. Με άλλα λόγια, αν η Τράπεζα της Ελλάδος είχε την ευχέρεια
να καθορίζει τα επιτόκια, δεν θα τα μείωνε και, αν η κυβέρνηση μπορούσε να
καθορίσει την ισοτιμία του νομίσματος, δεν θα το ανατιμούσε.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε, την περασμένη εβδομάδα, να προχωρήσει
στην από πολλούς αναμενόμενη μείωση των επιτοκίων, προκειμένου να εξυπηρετήσει
τις ανάγκες των μεγάλων οικονομιών της ευρωζώνης και κυρίως της Γερμανίας, που
έχει ανάγκη να επιταχύνει την ανάπτυξή της. Η γερμανική οικονομία
αντιμετωπίζει το φάσμα της ύφεσης και της υψηλής ανεργίας και χρειάζεται όσο
τίποτα άλλο τα χαμηλά επιτόκια, για να τονώσει τις επενδύσεις και την
κατανάλωση. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έκρινε ότι το ύψος του πληθωρισμού
δεν αποτελεί εμπόδιο στη μείωση των επιτοκίων, καθώς είναι ελεγχόμενο και,
συνεπώς, δεν δίστασε να μειώσει τα επιτόκιά της κατά μισή μονάδα.

Ό,τι συμφέρει, όμως, τη Γερμανία, δεν εξυπηρετεί αυτόματα και την Ελλάδα.
Έτσι, με ρυθμό ανάπτυξης 3,8% και πληθωρισμό 3,6%, η Ελλάδα αντιμετωπίζει ως
βασικότερο πρόβλημα το δεύτερο. Ο πληθωρισμός εξανεμίζει τα εισοδήματα και
υποσκάπτει την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της. Αυτόν είναι που πρέπει
πρωτίστως να ελέγξει και η μείωση των επιτοκίων δεν εξυπηρετεί αυτόν τον
σκοπό, αντίθετα τον αντιστρατεύεται.

Χαρακτηριστική συνέπεια της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ είναι ότι οι
καταθέσεις ταμιευτηρίου των Ελλήνων έχουν αρνητικές αποδόσεις εδώ και καιρό.
Την ίδια ώρα, η πιστωτική επέκταση, δηλαδή ο δανεισμός, συνεχίζει να αυξάνεται
– έστω και με επιβραδυνόμενο ρυθμό – τροφοδοτώντας εκ νέου τον πληθωρισμό.

Ο πληθωρισμός, καθώς είναι υψηλότερος – σχεδόν κατά 50% – από τον μέσο
ευρωπαϊκό, καθιστά ακριβά τα ελληνικά προϊόντα, που δυσκολεύονται έτσι να
βρουν μια θέση στις ευρωπαϊκές αγορές, καθώς υποσκελίζονται από τα αντίστοιχα
προϊόντα των ανταγωνιστριών χωρών.

Συμπληρωματικά αρνητικά αποτελέσματα στις ελληνικές εξαγωγές προκαλεί το
ισχυρό ευρώ, καθώς καθιστά τα ελληνικά προϊόντα ακριβότερα στις αγορές των
τρίτων χωρών. Η Ελλάδα χρησιμοποιούσε παραδοσιακά το όπλο της υποτίμησης ή της
διολίσθησης, προκειμένου να δώσει ώθηση στις εξαγωγές της. Το όπλο αυτό το
έχασε οριστικά, όταν εντάχθηκε στη ζώνη του ενιαίου νομίσματος.

Το μόνο θετικό αποτέλεσμα του ισχυρού ευρώ, στην παρούσα συγκυρία, είναι ότι
συγκρατεί τις αρνητικές επιπτώσεις της ανόδου της τιμής του πετρελαίου, το
οποίο τιμολογείται σε δολάρια. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζει, εν μέρει, τον
πληθωρισμό.

Διαφορετικά προβλήματα

Τα αρνητικά αυτά αποτελέσματα στην ελληνική οικονομία, εξαιτίας της
ακολουθούμενης νομισματικής πολιτικής και της συναλλαγματικής ισοτιμίας του
ευρώ, δεν θα υπήρχαν αν η Ελλάδα ήταν συντονισμένη στον οικονομικό κύκλο με
όλες τις άλλες χώρες της ευρωζώνης. Αν, δηλαδή, αντιμετώπιζε αυτή την περίοδο
πρόβλημα ανάπτυξης και όχι πληθωρισμού. Όμως, οι οικονομίες της ευρωζώνης δεν
έχουν ακόμη συντονισθεί και η Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες – για παράδειγμα η
Ιρλανδία – έχουν διαφορετικά προβλήματα από τη Γερμανία. Από τη στιγμή που η
Γερμανία – και όχι η Ελλάδα ή η Ιρλανδία – είναι η μεγάλη οικονομία της
Ευρώπης, η νομισματική πολιτική δεν μπορεί παρά να κινείται με γνώμονα τα δικά
της συμφέροντα.

Θεωρητικά, κάποτε οι οικονομίες της ευρωζώνης θα συντονιστούν καλύτερα και δεν
θα αντιμετωπίζουν τέτοιου είδους προβλήματα. Μέχρι τότε, όμως, η Ελλάδα, όπως
και η Ιρλανδία και άλλες χώρες, πρέπει να βρουν άλλους τρόπους για να
αντιμετωπίζουν πιθανές αρνητικές συνέπειες από την κοινή νομισματική πολιτική.
Ο πληθωρισμός πρέπει να καταπολεμηθεί με εντατικότερους ελέγχους, αλλά και με
ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά. Οι ελληνικές εξαγωγές χρειάζονται κι
αυτές «ενέσεις» διαρθρωτικού χαρακτήρα για να ενισχυθούν και να μην εξαρτώνται
τόσο από το όπλο της συναλλαγματικής ισοτιμίας.

Τις παρεμβάσεις αυτές τις έχει ανάγκη η ελληνική οικονομία, ούτως ή άλλως. Οι
πιέσεις που ασκεί η κοινή νομισματική πολιτική απλώς επιτείνουν την ανάγκη.

Και προς αποφυγήν παρεξηγήσεων: Οι αρνητικές επιπτώσεις από τη συμμετοχή στην
ευρωζώνη δεν μειώνουν τη συνολική ευεργετική της επίδραση στην ελληνική
οικονομία. Απαιτεί, όμως, παρεμβάσεις εγκαίρως, για να μην καταλήξει να
πληρώσει με καθυστέρηση η Ελλάδα ένα υψηλό τίμημα για τη συμμετοχή της στην ΟΝΕ.