ΚΟΥΡΤ ΒΟΥΤΡΙΧ «Όπου υπάρχει πρόοδος, υπάρχει και ρίσκο…»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά  |
 |
|
«Ξέρω ότι η μέθοδός μου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε τομείς με τους |
Ως παιδί έκανε συνέχεια ερωτήσεις. Τόσες πολλές, που οι καθηγητές του είχαν
αρχίσει να τον αντιπαθούν! Το χάρισμά του ήταν, για εκείνους, μειονέκτημα.
Γιατί «οι ερωτήσεις που έκανα ήταν πολύ δύσκολες και δεν μπορούσαν να μου
απαντήσουν», λέει σήμερα. Κι εκείνοι μπορεί να μην του έκαναν τη χάρη, αλλά το
παιδί είχε το… μικρόβιο και βάλθηκε να μάθει. Ο μικρός Κουρτ τα κατάφερε!
Όχι μόνο έλυσε τις απορίες του, αλλά φέτος, στα 64 του χρόνια, κέρδισε το
Νόμπελ Χημείας! Κι ας μεγάλωσε σ’ ένα αγρόκτημα, μέσα σε μια οικογένεια που
δεν είχε καμιά παράδοση στην επιστήμη…
Πριν σπουδάσει μαθηματικά, φυσική και χημεία, σπούδασε… σπορ! Το ότι για
πολλά χρόνια διατηρούσε διπλή επαγγελματική ιδιότητα, εκείνη του ερευνητή-
βιολόγου και εκείνη του γυμναστή-προπονητή, είναι το ένα παράδοξο. Το δεύτερο,
είναι ότι ο Κουρτ Βούτριχ (Kurt Wuthrich) είναι καθηγητής Βιοφυσικής, αλλά
βραβεύεται με το Νόμπελ… Χημείας! Αν μη τι άλλο, ο κ. Βούτριχ είναι ένας
άνθρωπος πολυπράγμων…
Τελικά, η μελέτη της διαδικασίας της ζωής και οι μοριακές δομές τον
κέρδισαν πιο πολύ κι από τη γυμναστική. Ύστερα από 30 χρόνια συνεχούς έρευνας,
ο κ. Βούτριχ έζησε χθες, κατά την επίσημη τελετή των φετινών βραβείων Νόμπελ,
που έγινε στη Στοκχόλμη, την κορυφαία στιγμή της επιστημονικής ζωής του!
«Είναι υπέροχο συναίσθημα. Σαν να είσαι στην κορυφή του κόσμου!», λέει στα
«ΝΕΑ». Δεν παραλείπει, ωστόσο, να τονίσει ότι δεν είναι το Νόμπελ η δικαίωση
για κάθε επιστήμονα. «Είναι ωραίο και ενδιαφέρον να παίρνεις βραβεία. Όμως,
δεν εργάζεσαι τόσα χρόνια για το βραβείο. Απλώς, το Νόμπελ σού λέει ότι ίσως
τόσα χρόνια έκανες το σωστό…».
Ο κ. Βούτριχ πληροφορήθηκε τη βράβευσή του στο Πανεπιστήμιο, στις αρχές του
Οκτωβρίου, την ώρα που έκανε ένα σεμινάριο στους φοιτητές του. Η έκπληξή του,
λέει, ήταν μεγάλη: «Οπωσδήποτε και δεν περίμενα να πάρω Νόμπελ! Πόσο μάλλον το
Νόμπελ Χημείας!».
Η ριψοκίνδυνη κλωνοποίηση
 |
|
«Υπάρχουν επιστήμονες που θα ήθελαν να κλωνοποιήσουν ανθρώπους. Οι αποφάσεις |
Η δυνατότητα λεπτομερειακής ανάλυσης των πρωτεϊνών μπορεί ν’ αποδειχθεί ένα
από τα κλειδιά για την κατανόηση των διαδικασιών της ζωής. Ο Κουρτ Βούτριχ,
εδώ και τρεις δεκαετίες, προσπαθεί να βρει τρόπο να τις αναλύσει, μπερδεμένος
στους διαδρόμους των μοριακών δομών. Τελικά, το κατόρθωσε. Άραγε, γίνεται
εμμονή για έναν επιστήμονα η έρευνά του; «Εγώ δεν το βλέπω έτσι. Δεν είναι
εμμονή, ούτε μανία. Είναι το προνόμιο να έχεις την ελευθερία να παρακολουθείς
τα ερωτήματα που προκύπτουν. Το προνόμιο να ικανοποιείς το ενδιαφέρον σου για
νέα πράγματα. Και, φυσικά, να έχεις πιθανότητες ν’ απαντήσεις σε κάποιες από
τις απορίες σου».
Όσο για τις δύσκολες στιγμές της έρευνάς του, όχι, δεν σκέφτηκε ποτέ να τα
παρατήσει. «Είμαι πολύ δυνατός άνθρωπος», λέει γελώντας. «Ποτέ δεν πέρασα
τέτοιου είδους κρίση. Άλλωστε, δεν με ανάγκασε κανένας ν’ ασχοληθώ με την
έρευνα. Πριν, όπως και για πολλά χρόνια παράλληλα με την έρευνα, ήμουν
γυμναστής. Ποτέ δεν σκόπευα να γίνω επιστήμονας. Ήρθε εντελώς φυσικά. Στην
αρχή ήμουν γυμναστής, μετά έγινα φυσικός και τώρα είμαι πρόεδρος ενός Τμήματος
Βιολογίας! Ποιος ξέρει; Μπορεί η καλή φυσική μου κατάσταση να με βοήθησε να
είμαι και πνευματικά σε εγρήγορση».
Ο κ. Βούτριχ πήρε χθες στα χέρια του το θρυλικό βραβείο για την
ανάπτυξη της μεθόδου. Όσο για την πρακτική σημασία της, όπως εξηγεί, «αν
θέλεις να μάθεις πώς λειτουργούν οι πρωτεΐνες, πρέπει να μάθεις την
τρισδιάστατη δομή τους. Με τη μέθοδο αυτή μπορείς να δεις τα μακρομόρια μέσα
σε υγρό. Μέχρι τώρα τα βλέπαμε με τη μορφή κρυστάλλων. Αλλά στο αίμα δεν
βρίσκονται σ’ αυτή την κατάσταση. Η μέθοδος αυτή μας βοηθά να καταλάβουμε τα
μόρια της ζωής, γιατί αυτά μπορούν να μελετηθούν στο φυσικό τους περιβάλλον»,
εξηγεί.
Μόρια, γενετική, κλωνοποίηση, σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Δεν τρομάζει
ποτέ στη σκέψη ότι με καθετί που κάνει, μπορεί ν’ ανοίγει το κουτί της
Πανδώρας; «Έχουμε αναπτύξει μια φυσική μέθοδο, που θα μας βοηθήσει να
αναγνωρίσουμε και ν’ αναλύσουμε τα μόρια. Το ερώτημα αυτό, αν τρομάζω με τις
δυνάμεις που ίσως ν’ απελευθερώνω, δεν είναι τόσο κρίσιμο για τον δικό μου
τομέα. Βέβαια, η μέθοδος που ανέπτυξα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε τομείς
οι οποίοι θα προτιμούσα να μην προωθηθούν. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να
χρησιμοποιηθεί για το ντοπάρισμα των αθλητών ή για την δημιουργία δηλητηριωδών
αερίων. Όλα αυτά έχουν επίσης να κάνουν με τη βιολογία».
Η επιστήμη για τον Κουρτ Βούτριχ είναι ελευθερία, με όλο το ρίσκο που
εμπεριέχει. «Όποτε κάνεις μια πρόοδο, πρέπει να πάρεις και το ρίσκο», λέει.
Όσο για τους συναδέλφους του γενετιστές, πολλοί απ’ τους οποίους ονειρεύονται
την κλωνοποίηση του ανθρώπου, ασχολούνται – κατά τον Κουρτ Βούτριχ – «με μια
ριψοκίνδυνη έρευνα και χρειάζονται την υποστήριξη της επιστημονικής
κοινότητας. Έχουν δύσκολες αποφάσεις να πάρουν και αυτό δεν μπορεί να γίνει
χωρίς εμάς».
«Όταν είσαι στη βασική έρευνα, το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να
θεμελιώσεις γενικές μεθόδους. Απ’ αυτό το σημείο κι έπειτα, δεν μπορείς να
γνωρίζεις πώς θα χρησιμοποιηθούν. Δεν μπορείς να ξέρεις εκ των προτέρων ποια
θα είναι τα αποτελέσματα. Εμείς, πάντως, θα προσπαθήσουμε να συνεχίσουμε την
καλή δουλειά. Θα προσπαθήσουμε να εκμεταλλευθούμε ερευνητικά, όσο μπορούμε, το
γεγονός ότι το ανθρώπινο γονιδίωμα είναι τώρα γνωστό. Και αυτό θέτει νέα
ερωτήματα, νέες απαιτήσεις και νέες προκλήσεις για εμάς».
Ο κύριος… 600 εργασίες
Ο Κουρτ Βούτριχ γεννήθηκε το 1938 στην Ελβετία. Σπούδασε Χημεία, Φυσική και
Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης, και αμέσως μετά συνέχισε με
μεταπτυχιακές σπουδές και διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Basel. Ύστερα έφυγε για
το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ (Καλιφόρνια) και αργότερα επέστρεψε στην Ελβετία.
Από το 1970 έχει έδρα του το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ελβετίας,
όπου είναι πρόεδρος του Τμήματος Βιολογίας και διδάσκει Βιοφυσική. Από πέρυσι
μοιράζει τον χρόνο του μεταξύ του Ινστιτούτου στη Ζυρίχη και του Scripps
Research Insitute στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, όπου επίσης διδάσκει.
Τα ερευνητικά ενδιαφέροντα του κ. Βούτριχ βρίσκονται στη μοριακή και δομική
βιολογία, αλλά και στη γενετική. Η μέθοδος που ανέπτυξε, το NMR, είναι ένα
πολύ σημαντικό επιστημονικό εργαλείο για την ανάλυση των πρωτεϊνών. Η ομάδα
του καθηγητή Βούτριχ έχει ήδη αναλύσει περισσότερες από 50 δομές πρωτεϊνών και
νουκλεϊκών οξέων, ενώ η βιβλιογραφία του περιλαμβάνει περισσότερες από 600
εργασίες και τρεις μονογραφίες, αλλά και έτη που δίδαξε σε Πανεπιστήμια των
ΗΠΑ (ανάμεσά τους το John Hopkins University), της Αγγλίας και της Ιαπωνίας.
Νόμπελ για τρεις
Το Νόμπελ Χημείας 2002 ανήκει από χθες στον Κουρτ Βούτριχ κατά το ήμισυ
(1/2). Τα υπόλοιπα 2/4 απονεμήθηκαν στον Ιάπωνα Κόιτσι Τανάκα και στον
Αμερικανό Τζον Φεν. Με τις ανακαλύψεις των τριών ανδρών, οι ερευνητές θα
μπορούν τώρα, γρήγορα και απλά, ν’ ανακαλύπτουν ποιες είναι οι πρωτεΐνες από
τις οποίες αποτελείται ένα δείγμα. Θα μπορούν επίσης να καθορίσουν τις
τρισδιάστατες εικόνες που δείχνουν πώς είναι τα πρωτεϊνικά μόρια σε διάλυση
και να κατανοήσουν τη λειτουργία τους μέσα στα κύτταρα. Οι μέθοδοι αυτές
αναμένεται να φέρουν επανάσταση στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων, ενώ πολλά
υποσχόμενα είναι τα αποτελέσματα και για τον έλεγχο των τροφίμων, αλλά και την
έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού και του προστάτη.
Η φασματογραφία είναι μια σημαντική αναλυτική μέθοδος που εφαρμόζεται σε
σχεδόν σε όλα τα εργαστήρια χημείας του κόσμου. Προηγουμένως, μόνο μικρά μόρια
μπορούσαν ν’ αναγνωρισθούν. Όμως, ο Κόιτσι Τανάκα και ο Τζον Φεν ανέπτυξαν
μεθόδους που έκαναν δυνατή την αναγνώριση των βιολογικών μακρομορίων. Σε μια
άλλη μέθοδο ιονισμού (electrospray ionisation) που ανέπτυξε ο Τζον Φεν (το
1988), μπόρεσε να παράξει σταγονίδια πρωτεϊνών και να καθορίσει τη μάζα τους
από το πώς αιωρούνται στον χώρο. Παρόμοια ήταν η μέθοδος και του Ιάπωνα
συναδέλφου του, ο οποίος με μια άλλη μέθοδο κατάφερε επίσης να κάνει τις
πρωτεΐνες να αιωρούνται ελεύθερα.
Η σημαντικότερη μέθοδος που ανέπτυξε ο Κουρτ Βούτριχ είναι η NMR (nuclear
magnetic resonance). Η μέθοδος αυτή δίνει πληροφορίες για την τρισδιάστατη
δομή και τη δυναμική των μορίων. Ήταν αρχές του ’80, όταν ο Βούτριχ κατάφερε
να χρησιμοποιήσει τη μέθοδο στα μόρια. Ανέπτυξε μια γενική μέθοδο, με την
οποία συστηματικά καθόριζε συγκεκριμένα σημεία στο μόριο της πρωτεΐνης, καθώς
και μια αρχή για να καθορίζει τις μεταξύ τους αποστάσεις. Χρησιμοποιώντας τις
αποστάσεις μπόρεσε να υπολογίσει την τρισδιάστατη δομή των πρωτεϊνών. Το
πλεονέκτημα της μεθόδου του είναι ότι οι πρωτεΐνες μπορούν να μελετηθούν σε
υγρό, δηλαδή σε περιβάλλον παρόμοιο με αυτό του ζωντανού κυττάρου.
Google news
