Ένα συν ένα ίσον… ένα

Η διαφορά ανάμεσα στους μακροσκελείς χρόνους του Θόδωρου Αγγελόπουλου από τους
ίδιους μακροσκελείς χρόνους του Χάρι Πότερ ισούται με τα ιπτάμενα σκουπόξυλα.
Να το κάνω πιο λιανά; Ε, ναι, λοιπόν, είμαστε ψωνάρες με περικεφαλαία. Διότι
χωρίς την καταιγιστική πλύση εγκεφάλου, χωρίς την ομότιτλη σειρά βιβλίων,
χωρίς τα οπτικά εφέ και χωρίς την αγγλοσαξονική παραγωγή, αντί θριάμβου ο
τύπος θα υφίστατο πανωλεθρία επιπέδου Ατρόμητος – ΑΕΚ!

Άνευ, λοιπόν, περιστροφών και περικοκλάδων. Η απόσταση από τον πρώτο ίσαμε τον
δεύτερο Χάρι Πότερ είναι τόσο μηδενική όσο είναι η μετακίνηση ενός ανθρώπου
από την αριστερή στη δεξιά θέση του ίδιου καναπέ. Αριθμητικώς η κατανομή του
χρόνου έγινε με την εξής πρωτοτυπία. Τα 120 περίπου από τα 153 λεπτά – δηλαδή
παρά τρίχα τρεις ώρες – εξαντλούνται στα ίδια πρόσωπα, στις ίδιες μαγγανείες,
στον ίδιο Χάρι Πότερ και στο ίδιο ιπτάμενο χόκεϊ. Τα υπόλοιπα 30 είναι
αφιερωμένα στον μύθο «Το πριγκιπόπουλο και ο καταραμένος όφις». Και αν τώρα
υπολογίσει κανείς τον αριθμό των εικονογραφημένων παραμυθιών και των
κινουμένων σχεδίων που παράγονται ετησίως από το Χόλιγουντ, που κατευθύνονται
στα νήπια και περιέχουν πλήθος ιπτάμενων και ομιλούντων τετραπόδων από τον
ανεξάντλητο κόσμο της χλωρίδας, ε, τότε ο Πότερ δεν είναι Πότερ, αλλά μια από
τις πιο πανούργες αρπαχτές από συστάσεως κινηματογράφου!

«Ο Χάρι Πότερ και η κάμαρα με τα μυστικά». Ούτε κάμαρα ούτε μυστικά, just the same old thing

Το τι έχει συμβεί μπορεί να το υποθέσει – μετά βεβαιότητος – και ο
πλέον ανυποψίαστος θεατής των πολυκινηματογραφικών κέντρων. Η φόρμουλα
εξαντλήθηκε και ο Πότερ κουράστηκε. Και το χειρότερο; Ο Κρις Κολόμπους που
ανέλαβε για δεύτερη φορά τη σκηνοθεσία αποδεικνύεται τόσο ακατάλληλος όσο
αναρμόδιος και ασύμβατος είναι ο Θόδωρος Αγγελόπουλος με το action movie. Το
λέω αυτό, διότι ως πρόθεση και μόνο ως πρόθεση το στόρι της δεύτερης
περιπέτειας του διοπτροφόρου Χάρι φέρει ίχνη… Τιμ Μπέρτον. Ο άνθρωπος που
διαχειρίστηκε το σκοτάδι και τον τρόμο του «Ακέφαλου καβαλάρη» ως χορογραφία
θα ήταν ο καταλληλότερος μετατροπέας της πλαστικής κάμερας των μυστικών σε
Αχερουσία Λίμνη. Έτσι, χωρίς υπόθεση, χωρίς πρωτοτυπία και χωρίς
ιδιαιτερότητα, το μόνο πράγμα που χωρίζει τον πρώτο από τον δεύτερο Χάρι Πότερ
είναι (α) το χαριτωμένο επιθεωρησιακό νουμεράκι του Κένεθ Μπράνα στον ρόλο
ενός φιγουρατζή μάγου και (β) η ηλικία των μικρών πρωταγωνιστών. Παιδιά,
βιαστείτε, ο Ντάνιελ Ράντκλιφ ψηλώνει ανεξέλεγκτα. Μη μου λες. Έτσι, ε;

Δυσπιστείτε; Ωραία, λοιπόν, ιδού οι αποδείξεις. Μέχρι να δραπετεύσει ο
Χάρι Πότερ από την θλιβερά οικία του άκαρδου και ραδιούργου θείου Βέρνον
Ντάρσλεϊ καταναλώνονται τουλάχιστον είκοσι λεπτά. Μέχρι οι τρεις φίλοι – Χάρι,
Ρον και Ερμιόνη – να διαπεράσουν τα τούβλα του λονδρέζικου Underground και να
καταλήξουν στη Σχολή Χόγκουαρτς περνούν άλλα τόσα. Και μέχρι να φτάσουμε στον
πρώτο ψίθυρο για την ύπαρξη της κρυφής, καταραμένης κάμαρας με τον δράκο και
τα μυστικά, έχει εξαντληθεί το μισό και πάνω έργο. In other words, που θα
‘λεγαν και οι συνάδελφοι της βρετανικής πρωτεύουσας, too long, too much talk
και too much the same!

Γλυκά δεκάξι σε… θηλυκή παραλλαγή

Από τις πιο τρυφερές, άδολες και συμπαθητικές ιστορίες γυναικών που είδα τα
τελευταία χρόνια στην αμερικανική οθόνη είναι το φιλμάκι του Πίτερ Κοσμίνσκι
«White Oleander» που ελληνικώς παραφράστηκε στο παραπλανητικό «Η αγάπη είναι
γένους θηλυκού». Περίπου σαν μικρή και ολίγον χλωμή παραλλαγή του «Sweet
sixteen», του συναρπαστικού πορτρέτου εγκαταλειμμένων παιδιών που υπογράφει ο
Κεν Λόουτς.

Εκ πρώτης όψεως θυμίζει μελόδραμα κατηγορίας «αμάρτησα για το παιδί
μου». Στη φυλακή η μάνα, στην υιοθεσία η μικρή κόρη, στην απελπισία ο μισός
θηλυκός πληθυσμός. Το μπετόν και τα τούβλα με τα οποία κτίστηκε ο μισός
ελληνικός κινηματογράφος. Όμως, όπως και στην περίπτωση του Ιρανού Ματζίντ
Ματζίντι, όλα είναι ζήτημα ταξινόμησης, δοσολογίας και μεταχείρισης. Εννιά
στις δέκα ταινίες από την προϊστορία του κινηματογράφου μέχρι τις μέρες μας
προέρχονται από τη δεξαμενή του μελοδράματος. Άνευ αυτού (του μελοδράματος)
λαϊκότητα, συγκίνηση και επαφή γιοκ.

«Η αγάπη είναι γένους θηλυκού». Τα γλυκά δεκάξι της Άλισον Λόμαν, κόρης της Μισέλ Φάιφερ

Η μεγάλη κόντρα του Κοσμίνσκι με το φτηνό μελόδραμα έχει να κάνει με το
τριπλό πορτρέτο μιας γυναίκας. Τρεις γυναίκες, τρεις όψεις, τρεις μανάδες.
Δηλαδή το παρελθόν. Τρεις ξοφλημένες περιπτώσεις. Η πρώτη (η κανονική μητέρα)
είναι μια αμετανόητη Μήδεια. Σκότωσε τον εραστή της και μανιωδώς προσπαθεί να
οπλίσει την κόρη της με μίσος εναντίον των πάντων. Σ’ αυτόν τον κόσμο, της
λέει, δεν υπάρχει ίχνος αληθινής επαφής. Μόνη σου εναντίον όλων. Η δεύτερη
(μητέρα, αυτή που υιοθετεί την μικρή Άστριντ) είναι μια παρανοϊκή θεούσα. Η
γυναίκα αιχμάλωτος της πιο σκοτεινής πλευράς του φεγγαριού. Αποτέλεσμα;
Υστερία, ζήλεια, τρέλα. Η τρίτη μητέρα είναι η προσωποποίηση της εξάρτησης από
τον άντρα της. Αυτή έχει θέσει υποψηφιότητα για αυτοκτονία. Ο κόσμος είναι
σκέτη δυστυχία. Ο θηλυκός με αμέτρητη δυστυχία. Για να γίνει καλύτερος πρέπει
κανείς ν’ αρχίσει από την αρχή. Με άλλα λόγια η Τζάνετ Φιτς ( συγγραφέας του
ομότιτλου έργου) ισχυρίζεται πως μια νέα γυναίκα για να απεξαρτηθεί από το
μελαγχολικό παρελθόν που ακολουθεί σαν σκιά και σαν ζόμπι κάθε γυναίκα πρέπει
πάραυτα να κόψει τον ομφάλιο λώρο της εξάρτησης από τις ιδεοληψίες και τις
εμμονές της μάνας της.

Ο Κοσμίνσκι σεβάστηκε το πρωτογενές (μυθιστορηματικό) υλικό και το
υποστήριξε όσο καλύτερα μπορούσε. Άφησε δηλαδή να μιλήσουν οι καταστάσεις και
τα πρόσωπα. Επομένως στηρίχτηκε στους ώμους των ηθοποιών. Αποτέλεσμα; Όλες τον
έβγαλαν ασπροπρόσωπο επειδή είχε την πρόνοια να επιλέξει μερικές από τις
καλύτερες. Τόσο η μικρή Άλισον Λόμαν (η αληθινή πρωταγωνίστρια) όσο και οι
τρεις διάσημες – Μισέλ Φάιφερ, Ρενέ Ζελβέγκερ, Ρόμπιν Ράιτ Πεν – που
υποδύονται τον ρόλο της μάνας. Ερμηνευτικά η Ζελβέγκερ κλέβει την παράσταση,
αλλά η λάμψη της Φάιφερ δεν παίζεται με τίποτα. Μπροστά της όλες, μικρές,
μικρομεσαίες και μεγάλες, είναι μισή χαψιά. Έτσι και ο φακός σε πάει, δεν
πιάνεσαι με τίποτα.

Παιδιά ενός κατώτερου θεού

Αν ο Αμερικανός Κρις Κολόμπους – ο σκηνοθέτης του «Χάρι Πότερ» – επιχειρούσε
να μετατρέψει σε ταινία το σενάριο της ιρανικής ιστορίας «Το χρώμα του
παραδείσου», θα έπεφτε το γέλιο της αρκούδας. Το αποτέλεσμα θα έμοιαζε σαν
μετεξεταστέα υποψηφιότητα για το «Πανόραμα ελληνικού κινηματογράφου» του
Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης!

Έτσι φθάνουμε στο φλίπσαϊντ του Χόλιγουντ, που συνήθως συνοδεύεται από την
εξής επαναλαμβανόμενη ερώτηση χιλιάδων Ελλήνων θεατών «Μα, τι στο διάολο έχετε
πάθει εσείς οι κριτικοί με το… τυΡάν;». Να απαντήσω; Πρώτον, δεν έχουμε –
εμείς οι κριτικοί – αλλά ολόκληρος ο κόσμος έχει πάθει. Απόδειξη; «Τα παιδιά
του παραδείσου» του Ματζίντ Ματζίντι που βρέθηκαν στα Όσκαρ. Απόδειξη ο τρόμος
που καταλαμβάνει κάθε μεγάλη υπογραφή όταν στα φεστιβάλ πέφτουν πάνω σε
ταινίες από το Ιράν και ακόμα απόδειξη τούτο εδώ το απέριττο μελόδραμα, το
παστοράλ, η οδύσσεια ενός τυφλού και περιττού πλάσματος στο «Χρώμα του
παραδείσου» του ίδιου Ματζίντ Μαντζίντι που εξήλθε από το Φεστιβάλ του
Μόντρεαλ με το Grand prix (το πρώτο βραβείο).

Το αφοπλιστικό πλεονέκτημα των Ιρανών είναι η αθωότητα. Το χάρισμα να
διηγούνται με την καρδιά τους και να βλέπουν με τα μάτια ενός μικρού παιδιού.
Ο μινιμαλισμός παρέα με τον ιταλικό νεορεαλισμό του ’50. Με λίγα λόγια,
επαναφέρουν στην κυκλοφορία ανεκτίμητους θησαυρούς από το μονάκριβο σεντούκι
της κινηματογραφικής τέχνης. Και αν οι συντελεστές της ελληνικής οθόνης του
’50 και του ’60 διέθεταν το μυαλό, τη φαντασία και το ταλέντο ενός Ματζίντ
Ματζίντι, τότε ο Στράντζαλης και ο Νίκος Ξανθόπουλος θα είχαν κατοχυρωθεί στο
πάνθεον του κινηματογράφου.

«Το χρώμα του παραδείσου». Παιδιά ενός κατώτερου θεού

Το στόρι του «παραδείσου» είναι τόσο σύντομο, τόσο απλοϊκό και τόσο γυμνό, όσο
είναι η περίληψη μιας ταινίας μικρού μήκους. Ένας εκ γενετής τυφλός πιτσιρικάς
με βαρίδι την απόρριψη του πατέρα του βυθίζεται στον πάτο της απελπισίας.
Ορφανός από μάνα, χωρίς ίχνος πατρικής στοργής και με μοναδική παρηγοριά την
χαροκαμένη γιαγιά του (έτσι ακριβώς) βρίσκει καταφύγιο στον άφθονο πλούτο της
υπαίθρου και πιάνει κουβεντούλα με όλα τα πλάσματα της φύσης. Όλες οι
αισθήσεις του συγκεντρωμένες για ένα και μοναδικό σκοπό. Την επικοινωνία με τα
πουλιά και τα φυτά. Στο μεταξύ ο πατέρας του σχεδιάζει να τον μεταφέρει και να
τον εγκαταλείψει σε κάποιο τυφλό μαραγκό προκειμένου ανεμπόδιστος και
ελαφρότερος να πραγματοποιήσει τον δεύτερό του γάμο. Περίπου σα να λέμε «Η
οδύσσεια ενός ξεριζωμένου».

Κι όμως. Τα εμφανή μελοδραματικά στοιχεία της ταινίας είναι τόσο
πειστικά, τόσο αυτονόητα, τόσο αυτοκόλλητα με τη σάρκα, τα κύτταρα, τα δάκρυα,
τις ψυχές και τις καρδιές αυτών των ηρώων, όσο είναι το μάγκνουμ με τα χέρια
του Κλιντ Ίστγουντ. Φίλοι μου η λέξη απαγορεύεται είναι απαγορευτική στο
γλωσσάρι της 7ης Τέχνης. Τα πάντα επιτρέπονται. Ακόμα και το πιο δακρύβρεκτο
μελό. Αρκεί η συγκίνηση να είναι ανόθευτη και η καρδιά αληθινή. Και σας βεβαιώ
πως εννιά στις δέκα φορές που βλέπω κάποια ταινία από το μακρινό και ξυπόλυτο
Ιράν αισθάνομαι την ανάγκη να πω «παραμερίστε για να περάσει ο ποιητής»!

Φάντασμα Αλμοδόβαρ

Όλα μπερδεμένα, όλα δήθεν, όλα τάχα μου αλμοδοβορικά και όλα βαρετά.
Παράλληλες ιστορίες γυναικών, επινοημένες από το παμπόνηρο μυαλό κάποιου Ραμόν
Σαλαθάρ. Ο τίτλος «Piedras – Ιστορίες παπουτσιών» παραπέμπει πλαγίως και στον
μακαρίτη Λουί Μπουνιουέλ. Το κερασάκι σ’ αυτή την ισπανική παέλια.

Κουμπωθείτε από την κορυφή μέχρι τα νύχια. Όχι τίποτε άλλο, αλλά μην
σας πιάνουνε κορόιδα. Μετά την έλευση του τρομερού Πέδρο που παίζει στα
δάχτυλα του ενός χεριού το κιτς με το θρίλερ, το θρίλερ με το μελόδραμα και το
μελόδραμα με τον χλευασμό, τα 2/3 του κινηματογραφικού πληθυσμού που κατοικεί
στην Μαδρίτη αντιγράφουν, αναπαράγουν και επαναλαμβάνουν μονότονα την ίδια
ιστορία. Μια ιστορία που εξαντλείται στις εξής κοινοτοπίες. Μια γυναίκα
κερατωμένη, μια άλλη χωρισμένη, μια τρίτη απελπισμένη και ως εκ τούτου
τοποθετημένη σε μπορντέλο, μια τέταρτη εγκλωβισμένη και μια πέμπτη αυτιστική.
Δηλαδή; Πες αλεύρι, ο Αλμοδόβαρ σε περιμένει.

«Ιστορίες παπουτσιών». Γόβα στιλέτο και ανθυπο-Αλμοδόβαρ

Και κάτι ακόμα. Έτσι για να ολοκληρωθεί το στριπτίζ του θενιόρ Σαλαθάρ. Γιατί
παρακαλώ… παπούτσια; Έτσι, σου λέει. Για να καυτηριάσει ο άνθρωπος τη
φετιχιστική σχέση της γυναίκας με τη γόβα. Σα να λέμε, τι κάνει νιάου νιάου
στα κεραμίδια; Ξέρετε κάτι. Αν μου βάλουν το πιστόλι στον κρόταφο και με
ρωτήσουν τι από τα δύο προτιμώ, τις πλαστικές αμερικανιές ή τις ευρωπαϊκές
δήθεν κουλτουριάρικες αρλούμπες, αυτομάτως θα απαντήσω Χόλιγουντ με τα χίλια!

Μαθήματα καράτε

Αφού το Χόλιγουντ δεν κατοικεί στη Γαλλία, ας πάει η Γαλλία στο Χόλιγουντ.
Τοιουτοτρόπως, ο Λικ Μπεσόν σε ρόλο σεναριογράφου και παραγωγού παραδίδει
μαθήματα πολεμικών τεχνών. Σου λέει action movie θέλετε; Ας γίνει action
movie. Κάπως έτσι προέκυψε το «Transporter» και κάπως έτσι ο χορογράφος του
καράτε Κόρι Γιούεν προκύπτει σε ρόλο σκηνοθέτη.

«The Transporter». Μαθήματα πολεμικών τεχνών

Το στόρι είναι της μισής γραμμής. Περίπου της πλάκας. Αμερικανός
κομάντος, εγκατεστημένος στην Γαλλία, βγάζει το ψωμί του κουβαλώντας πακέτα
του υποκόσμου εντός μιας θυελλώδους και θωρακισμένης Μπε-Εμ-Βε επιπέδου και
κλίμακος Τζέιμς Μποντ. Δεν ρωτάει, δεν τα ανοίγει και δεν κοιτάει.
Επαγγελματίας με τα όλα του. Ώσπου μια μέρα που η… θύελλα παθαίνει λάστιχο
και εκείνος ανοίγει το πορτ μπαγκάζ παθαίνει πανικό. Εντός του πακέτου είναι
διπλωμένο το σώμα μιας ζωντανής Κινέζας. Ε και λοιπόν; Από εκείνη τη στιγμή
μέχρι που να πέσουν τα γράμματα, πέφτουν οι σφαίρες σαν χαλάζι και τα πτώματα
σαν τις καρέκλες σε τρικούβερτο γαμήλιο γλέντι στ’ Ανώγεια της Κρήτης. Δεν
μένει κολυμπηθρόξυλο. Μπαμ μπουμ και κάτω. Έτσι ακριβώς!

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Το χρώμα του παραδείσου»

Σκηνοθεσίας: Ματζίντ Ματζίντι

Πρωτοπορίας: Φυσικά το… Ιράν

Μελοδράματος: «Το χρώμα του παραδείσου»

Επανάληψης: «Ο Χάρι Πότερ και η κάμαρα με τα μυστικά»

Αγγελοπούλειαςδιάρκειας: «Χάρι Πότερ»

Αμερικανού Κεν Λόουτς: Πίτερ Κοσμίνσκι («Η αγάπη είναι γένους θηλυκού»)

Γυναικείας ερμηνείας: Άλισον Λόμαν («Η αγάπη»)

Ανθυπο-Αλμοδόβαρ: «Ιστορίες παπουτσιών»

Μπαμ μπουμ και κάτω: «The Transporter»