Γυμνός ανάμεσα σε λύκους

Όταν για πρώτη φορά είδα το «Sweet sixteen» (Γλυκά δεκάξι), το εκτίμησα και
το… προσπέρασα, αλλά με τη δεύτερη το απόλαυσα. Σε τέτοιο σημείο, που μ’
έκανε να πιστέψω πως μαζί με τον «Άνθρωπο χωρίς παρελθόν» και τον «Ακήρυκτο
πόλεμο» είναι μέσα στις τρεις μεγάλες παρουσίες της φετινής χρονιάς.

Η τελευταία δημιουργία του Κεν Λόουτς – του πιο συνεπούς στρατευμένου
καλλιτέχνη με την παροιμιώδη βρετανική και εντελώς αληθινή ευγένεια – είναι
συγχρόνως η πιο φίνα και η πιο βαθιά τομή στο «σώμα» της σημερινής, εργατικής
και περιθωριακής νεολαίας. Ίσως το πιο αυθεντικό πορτρέτο ενός πιτσιρικά
ταγμένου, κυτταρικά, να σηκώσει τη σημαία της εξέγερσης, αλλά που σταδιακά
καταλήγει στην… αγκαλιά του εγκλήματος και της παρανομίας. Ο Πάσσαρης θα
πείτε. Μπορεί!

Χωρίς ίχνος διδακτικής ρητορείας, σχηματικού «σοσιαλιστικού ρεαλισμού» και
χωρίς δράμι μελοδράματος, ξεδιπλώνονται μπροστά μας όλα τα δεδομένα, όλες οι
συνθήκες και όλα τα δρώμενα που μεταμορφώνουν το πιο χαρισματικό πλάσμα του
κόσμου – το κάθε χαρισματικό πλάσμα αυτού του πλανήτη – σε κοινό εγκληματία.
Με άλλα λόγια ο Κεν Λόουτς επιμένει μαρξιστικά. Η αντικειμενική πραγματικότητα
είναι εκείνη που διαμορφώνει τη συνείδηση και όχι η συνείδηση την
πραγματικότητα. Η μεγαλύτερη σφαλιάρα στη φόρμουλα του εύπεπτου χολιγουντιανού
μελοδράματος.

«Γλυκά δεκάξι». Η μεγάλη επιστροφή του Κεν Λόουτς και ο ερμηνευτικός άθλος του 17χρονου ερασιτέχνη Μάρτιν Κόμπστον

Και τα δεδομένα για τον 16χρονο Λίαμ είναι… hell! Απών και «άγνωστος»
ο πατέρας, στη φυλακή για ναρκωτικά η μάνα, βαποράκι ο πατριός. Ούτε σχολείο,
ούτε οικογενειακή στέγη, ούτε προστασία, ούτε κοινωνική φροντίδα. Γυμνός
ανάμεσα σε λύκους. Το μόνο πράγμα που επιθυμεί, η μόνη εικόνα που στοιχειώνει
τα όνειρά του, ο μοναδικός αγώνας της ζωής του, ο αποκλειστικός πόθος που
κατοικεί στην ψυχή του είναι να τα ξαναφτιάξει όλα από την αρχή. Ποιος; Ένα
εγκαταλειμμένο, απροστάτευτο νιάνιαρο που μόλις πλησιάζει τα δεκάξι. Αυτό το
μειράκιο, ένα πλάσμα της μισής χαψιάς. Ένα τίποτα, ένα σκουπίδι. Και το
επιχειρεί, και το καταφέρνει και σχεδόν το ολοκληρώνει. Όμως κάθε προσπάθεια,
κάθε γροθιά που δίνει και κάθε ψυχικό απόθεμα που επενδύει σ’ αυτό το
οικογενειακό και μικροαστικό όνειρο, καταλήγουν στον αέρα. Για να εξασφαλίσει
μια στέγη της προκοπής πρέπει να περάσει από τον πάγκο της τοπικής μαφίας. Για
να συγκολλήσει τα διαλυμένα κομμάτια της οικογένειας πρέπει να απαλλαγεί από
τον νταβατζή της μάνας του. Και για να γεμίσει τις τσέπες του με όσα λεφτά του
χρειάζονται, πρέπει να προδώσει τον καλύτερό του φίλο. Από εδώ και κάτω
αρχίζει η κατρακύλα.

Το αυτονόητο – κάθε παιδιού μιας τόσο μεγάλης και πλούσιας κοινωνίας
όπως της Μ. Βρετανίας – είναι γολγοθάς. Το μίνιμουμ μάξιμουμ και το φυσικό
αφύσικο. Το τίμημα που πληρώνει ο Λίαμ γι’ αυτό το όνειρο είναι τόσο βαρύ,
όπως είναι η απώλεια των καλύτερων παλικαριών μιας χώρας σ’ έναν παράλογο και
αναίτιο πόλεμο. Το νόημά του, το συμπυκνώνει στο τέλος μια φράση τριών λέξεων
της αδελφής του: What a waste. Που ελευθέρως σημαίνει: Λίαμ, ξόδεψες τον εαυτό
σου για πύργους κτισμένους στην άμμο.

Ο «χάρτης» που μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην ψυχή αυτού του
πλάσματος και που μας ανοίγει όλες τις πόρτες, όλα τα παράθυρα και όλες τις
χαραμάδες αυτής της αδυσώπητης κοινωνίας, είναι το σενάριο του Πολ Λάβερτι.
Μάθημα απλής γραφής, μιας τόσο σύνθετης πραγματικότητας. Με την εξής
αντίστιξη. Ο φακός του Κεν Λόους είναι ο… Λίαμ. Και ο Λίαμ είναι ο
προβολέας. Δηλαδή το υποκείμενο (ο Λίαμ) είναι ταυτοχρόνως πομπός και δέκτης.
Καταγράφει ως φακός και φωτίζει τον περιβάλλοντα χώρο ως προβολέας. Μάθημα
διαλεκτικής προερχόμενο από τη δεξαμενή του θρυλικού αγγλικού ρεαλισμού και
από την παράδοση του αγγλικού ντοκιμαντέρ. Αν τώρα σε όλα αυτά συμψηφίσουμε τη
σωματική ταύτιση όλων των ηθοποιών και ιδιαιτέρως του 17χρονου ερασιτέχνη
Μάρτιν Κόμπστον με τους χαρακτήρες αυτών των περιθωριακών ερειπίων, τότε
έχουμε μπροστά μας ένα μοναδικό βίωμα ενοχών και αυτογνωσίας!

Πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα

Ο Ροβήρος Μανθούλης περιφρόνησε τη μακρόχρονη θητεία του στο ντοκιμαντέρ,
εγκατέλειψε τις αρετές του ρεαλισμού και έβγαλε μόνος του τα μάτια του,
επιχειρώντας να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη. Χωρίς αφηγηματικό ιστό,
χωρίς κέντρο βάρους και χωρίς στοιχειώδη οργανωτική προστασία, μετέτρεψε το
υλικό του «Lilly’ s story» σε μια αμοντάριστη ταινία. Το ακατόρθωτο!

Καμιά δεκαριά ιστορίες που λαμβάνουν χώρα στη διάρκεια της
πολιτικής-χουντικής-προσφυγιάς στην Ευρωπαϊκή Δύση αλλά και τη «σοσιαλιστική»
Ανατολή, πέφτουν σκόρπια και ασύνδετα δημιουργώντας ένα απίστευτο χάος στον
θεατή. Η πρόθεση είναι φανερή. Να καταγραφούν σκόρπια κομμάτια μνήμης (και
νοσταλγίας) ενός Έλληνα σκηνοθέτη που ζει στο Παρίσι και παρακολουθεί από
κοντά το βάσανο, την πίκρα, τον νόστο, την ψυχή και τη λαχτάρα μερικών
επώνυμων πλασμάτων που έζησαν το δράμα ενός σύγχρονου Οδυσσέα. Για να
τελεσφορήσει επιτυχώς το εγχείρημα απαιτούσε ικανότητες πρωτομαστόρων της
μυθοπλασίας. Ο Μανθούλης ούτε Αλέν Ρενέ είναι, μα ούτε Ρόμπερτ Όλτμαν. Ένας
άριστος, επαγγελματίας ντοκιμαντερίστας είναι. Επομένως;

«Lilly’ s story». Ο Μηνάς Χατζησάββας (Δημήτρης Χατζής) καλύτερος όλων και με διαφορά

Στη θέση του δύο επιλογές θα είχα. Η πρώτη, να το βάλω στα πόδια. Η δεύτερη,
να επικεντρώσω τα πυρά μου στην περίπτωση ενός ανθρώπου. Τα υπόλοιπα και οι
υπόλοιποι είναι για το αρχείο. Και αυτός ο ανθρωπος υπήρχε και όπου τον
χρησιμοποίησε και τον αξιοποίησε δικαιώνει τη δουλειά του. Και αυτός δεν είναι
άλλος από την περίπτωση του Δημήτρη Χατζή (Μηνάς Χατζησσάβας). Απόδειξη; Το
μοναδικό πράγμα που αξίζει σ’ αυτή την ιστορία, η μοναδική καρδιά που χτυπάει,
η μοναδική παρουσία που είναι ζωντανή και η μοναδική ερμηνεία που σε κερδίζει,
προέρχεται από τα ανεκδοτολογικά αλλά τόσο ανθρώπινα περιστατικά του Δημήτρη
Χατζή. Τα υπόλοιπα είναι τόσο περιττά όσο είναι οι συνηθισμένες, ακατάσχετες
φλυαρίες.

Απόδειξη; Ο Γάλλος Μπρουνό Πουτζουλού εξαντλείται καπνίζοντας στο κρεβάτι
παρέα με Ελληνίδα δημοσιογράφο, η Γιώτα Φέστα πηγαινοέρχεται στο σπίτι, η Όλια
Λαζαρίδου μπαινοβγαίνει από άλλη ταινία και ο Γιώργος Βογιατζής αρκείται στο
όνομά του. Δεν φταίνε οι ηθοποιοί. Το σενάριο και η χαοτική οργάνωση του
υλικού φταίει. Δηλαδή πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα. Κρίμα!

Το προλεταριάτο πάει στον Παράδεισο

Brothers in arms με τον Άγγλο Κεν Λόουτς, το γαλλόφωνο δίδυμο του ντοκουμέντου
και του κοινωνικού ρεαλισμού Ζαν Πιερ και Λικ Νταρντέν. Οι Βέλγοι της
αριστοτεχνικής «Υπόσχεσης» και της βραβευμένης με Χρυσό Φοίνικα «Ροζέτας». Τι
εύνοια! Μέσα σε μια εβδομάδα να συμπέσουν τα μεγάλα θεριά της στρατευμένης
Ευρώπης.

Το «Le Fils» – ο Γιος – είναι ό,τι πιο στεγνό έχουμε δει στο σινεμά τα
τελευταία χρόνια. Ο λόγος είναι αυτονόητος. Οι Νταρντέν χρησιμοποιούν τον
κινηματογράφο σαν «πλυντήριο-στεγνωτήριο». Από την ιστορία τους αφαιρούν κάθε
περιττό ίχνος μυθοπλασίας, έτσι ώστε η ταινία τους να προσομοιάζει με το
ντοκουμέντο. Ούτε μουσική, ούτε περιττοί ήχοι, ούτε φλας μπακ, ούτε τεχνικά
κόλπα, ούτε τίποτα συνηθισμένο. Η σκηνοθετική προσέγγιση των «θεμάτων» τους
χαρακτηρίζεται από αφηγηματική, ρεαλιστική ωμότητα και εικαστική γύμνια. Ο
ορισμός του μινιμαλισμού. Η μηχανή είναι πομπός και δέκτης και τα «υποκείμενα»
– οι ήρωες – είναι «αντικείμενα» προς μελέτη. Αισθητικά οι Νταρντέν πάνε ένα
βήμα πιο πέρα από τη ρεαλιστική γραφή του Κεν Λόουτς. Δηλαδή από το φιξιόν –
το μυθιστορηματικό – καταλήγουν στο ντοκιμαντέρ, το αληθινό. Αυτή η ταύτιση
του «ψευδούς» με το αληθινό, τους κάνει μοναδικούς. Το ενδιαφέρον της ιστορίας
που περιγράφουν αποκαλύπτεται πέντε λεπτά πριν από το φινάλε. Όπως ακριβώς
συμβαίνει με τα θρίλερ. Μέχρι εκείνη τη στιγμή και επί 95 λεπτά της ώρας, ο
θεατής παρακολουθεί τη σχέση ενός ογκώδους και διοπτροφόρου μαραγκού δάσκαλου
μ’ έναν μαθητευόμενο πιτσιρικά που μόλις έχει εξέλθει από το αναμορφωτήριο.
Υπογείως, αοράτως και πλαγίως μια θανατηφόρα απειλή πλανάται στον αέρα.

«Ο γιος». Η εργατική τάξη υπεράνω μίσους και φόνου

Ο όγκος, οι γρήγορες, επιδέξιες αλλά απότομες κινήσεις, οι παραμορφωτικοί,
μυωπικοί φακοί και η εξοικείωση αυτού του αυστηρού δασκάλου με το ξύλο, τα
εργαλεία και τον κίνδυνο, ταιριάζουν απόλυτα με το πορτρέτο ενός σχιζοφρενούς
δολοφόνου με το πριόνι. Το κομβικό σημείο που διαφοροποιεί τους Νταρντέν από
οτιδήποτε έχετε δει, είναι η αντιστροφή των ρόλων των βασικών υλικών μιας
ταινίας. Δηλαδή το κέντρο βάρους δεν είναι οι ήρωες αλλά ο περιβάλλων χώρος.
Το ντεκόρ πρωταγωνιστής και τα άτομα ντεκόρ! Ο λόγος είναι ταξικός. Η εργασία,
ο μόχθος και η σωματική σχέση αυτών των ανθρώπων με την πρωτογενή ύλη της
δουλειάς τους είναι τόσο καθοριστικά, όσο είναι ο αέρας και η τροφή για το
ανθρώπινο γένος. Αυτή η σχέση δημιουργεί τις βασικές προϋποθέσεις που
διαφοροποιούν τους προλετάριους της (πρακτικής) εργασίας από εμάς τους
υπόλοιπους. Αποτέλεσμα; Συλλογικότητα στη θέση του ατομισμού και αλληλεγγύη
στη θέση της αντιπαλότητας και του μίσους. Με άλλα λόγια, το ξύλο, οι σανίδες,
το ξυλουργείο και τα κοφτερά εργαλεία είναι οι συνδετικοί κρίκοι που
υποτάσσουν το «εγώ» στο «εμείς» και που ενώνουν αντί να χωρίζουν. Ακόμα και
όταν πρόκειται για τον χειρότερο εχθρό τους!

Λέγε με… Νικίτα

Λίγο «Νικίτα», λίγο «3 μέρες του Κόνδορα», λίγο «Παιχνίδι κατασκόπων» και λίγο
«Πολύ σκληρός για να πεθάνει», νάσου η αμνησία του Ματ Ντέιμον!

Action movie της εβδομάδας το «Χωρίς ταυτότητα» (The Bourne identity) κάποιου
Νταγκ Λίμαν. Τι να κάνει ο άνθρωπος, έπρεπε να ισορροπήσει και να περάσει
αλώβητος από τις εξής Συμπληγάδες: Από τη μια ακατάσχετη δράση, από την άλλη
αντιεξουσιαστικό περιεχόμενο. Από εδώ το «Φονικό όπλο», από εκεί «CIA, ΝΑΤΟ,
το ίδιο συνδικάτο». Γίνεται; Μόνο στα τρελά όνειρα Αμερικανών παραγωγών.

«Χωρίς ταυτότητα» αλλά και χωρίς στέγη και χωρίς νόμο. Ο Ματ Ντέιμον σε ρόλο απόλυτου φονικού όπλου

Η πλοκή αρχίζει στα βαθιά νερά της Μεσογείου και καταλήγει στο Παρίσι. Από
τους ναυτικούς ιταλικού αλιευτικού σε τράπεζες της Ζυρίχης και σε πολυτελή
ξενοδοχεία της γαλλικής πρωτεύουσας. Συνδετικός κρίκος όλων αυτών η
απωλεσθείσα μνήμη ενός ζωντανού, φονικού όπλου με το όνομα Ματ Ντέιμον.
Σκοτώνει με την ακρίβεια ενός Ράμπο και προβλέπει με την ικανότητα ενός μάγου.
Κι όμως, ο άνθρωπος δεν ξέρει ούτε ποιος είναι, ούτε πώς τον λένε, ούτε από
πού έρχεται, ούτε πού πηγαίνει. Στον δρόμο του πέφτει πάνω σε αναρχοαυτόνομο
θηλυκό φρικιό και στη συνέχεια πάνω σε εύφλεκτες παγίδες που του στήνουν τ’
αφεντικά του από τη CIA. Κατάληξη; Δύο ώρες μιας συνηθισμένης και άκρως
αποτελεσματικής συνταγής. Τρέχω-σκοτώνω και τρέχω-γκρεμίζω.

Αλλά για να τα λέμε όλα (και του στραβού το δίκιο) υπάρχει και ουσία. Καθόλου
κινηματογραφική, αλλά άκρως πολιτική. Την ομολογούν οι ίδιοι. Κάθε σπιθαμή
ευρωπαϊκού εδάφους είναι ναρκοθετημένη από πράκτορες της CIA. Από την Ιταλία
μέχρι την Ελβετία και από τη Γαλλία μέχρι την Αλβανία. Πράκτορες
εκπαιδευμένοι, αποφασισμένοι, κουρδισμένοι. Κι ύστερα σου λένε πως η Ελλάδα
ανήκει στους Έλληνες!

Προθέρμανση

Σαν προεξοφλημένη επιταγή και σαν εορταστική προκαταβολή. «Ο Άγιος Βασίλης μου
2 – ο ατζαμής των Χριστουγέννων». Τριάντα ημέρες πριν από την έλευση του
ταράνδου, του έλκηθρου και της κατάλευκης γενειάδας, προκύπτει ο Santa Clause
2! Για προθέρμανση ρε γαμώτο! Μόνο τα νήπια μπορούν να κρίνουν μια τέτοια
ιστορία. Δηλώνω αναρμόδιος και προχωρώ στο παρασύνθημα. Στην υπόθεση του
έργου: Ο κανονικός Αϊ Βασίλης (σάμπως υπάρχει κι άλλος;) είναι αναγκασμένος να
επιστρέψει στη Γη προκειμένου να συμπαρασταθεί στο μονάκριβο αγόρι του που
έχει βρει τον μπελά του με τη στριμμένη… Λυκειαρχίνα του. Όμως, για να
κατέλθει, απαραιτήτως πρέπει να προβεί στις εξής δύο ένεργειες:

«Ο Άγιος Βασίλης μου 2 – Ο ατζαμής των Χριστουγέννων». Τιμ Άλεν με κέρατα

Πρώτον, να βρει αντικαταστάτη που να του μοιάζει σαν μια σταγόνα νερό και
δεύτερον, να παντρευτεί! Αλλιώς θα χάσει και τον θρόνο και τον τάρανδο και το
έλκηθρο και τη μαγεία. Το πρώτο το λύνει με την παραγωγή… κλώνου. Το δεύτερο
όμως; Και το χειρότερο; Ο κλώνος αποδεικνύεται Γιώργος Παπαδόπουλος της 21ης
Απριλίου. Αποφασισμένος να επιβάλλει Low and order, φυλακίζει τα ξωτικά και
ενεργοποιεί στρατιές ξύλινων φαντάρων. Έτσι, όση ώρα ο πραγματικός Santa
Clause κόβει βόλτες στη Γη ψάχνοντας για νύφη, ο κλωνοποιημένος Αϊ Βασίλης
έχει επιβάλει καθεστώς Πινοσέτ! Αστείο; Ως ιδέα μπορεί, ως αποτέλεσμα μοιάζει
φτυστός με την όψη και το χιούμορ του Τιμ Άλεν.

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Γλυκά δεκάξι»

Κοινωνικής συνείδησης: Εξ ημισείας «Γλυκά δεκάξι» – «Ο γιος»

Σκηνοθεσίας: Ζαν Πιέρ και Λικ Νταρντέν (ο γιος)

Σεναρίου: Πολ Λάβερτι («Sweet sixteen»)

Ανδρικής ερμηνείας: Εξ ημισείας Μάρτιν Κόμπστον – Ολιβιέ Γκουρμέ

Β’ ανδρικού ρόλου: Μηνάς Χατζησσάββας («Lilly’ s story»)

Χάους: «Lilly’ s story»

Αμνησίας: «Χωρίς ταυτότητα»

Αρσενικού Νικίτα: Ματ Ντέιμον χωρίς… ταυτότητα

Εορταστικής προκαταβολής: «Ο Άγιος Βασίλης μου»