ΔΟΜΝΑ ΣΑΜΙΟΥ «Η Μικρά Ασία ήταν το παραμύθι μου»

«Τίποτ’ άλλο δεν άκουγα απο παιδάκι παρά για την πατρίδα των γονιών μου. Η Μικρά Ασία ήταν για μένα το παραμύθι μου», λέει η Δόμνα Σαμίου

«Δεν είναι αυγή να σηκωθώ/ να μην αναστενάξω/ να γύρω στο προσκέφαλο/ κι από
καρδιάς να κλάψω…». Δεν είναι περίεργο που η κουβέντα μας ξεκινάει με
τραγούδι. Τι να τις κάνει τις περιγραφές και τις αναλύσεις τη στιγμή που ο
στίχος είναι τόσο εύγλωττος;

Εκδήλωση Μνήμης στο Μουσείο Μπενάκη για τα ογδόντα χρόνια από τη Μικρασιατική
Καταστροφή και η Δόμνα Σαμίου θα είναι εκεί για να θυμίσει τραγούδια από τις
χαμένες πατρίδες. Το αφιέρωμα, εκτός από τραγούδι, περιλαμβάνει και προφορικές
μαρτυρίες προσφύγων, κυρίως γυναικών, που συγκέντρωσε και θα διαβάσει η
ερευνήτρια-λαογράφος Μιράντα Τερζοπούλου. Η Δόμνα Σαμίου θα σχολιάζει…
τραγουδιστικά «έχοντας επιλέξει τραγούδια που θα λειτουργούν σαν γέφυρες
μεταξύ των κειμένων».

Καθώς η κουβέντα εξελίσσεται η Δόμνα Σαμίου τραγουδάει. Οι στίχοι μπλέκουν
φυσικά μέσα στη συζήτηση, το τραγούδι φτάνει με τη διαύγεια νερού στην άλλη
πλευρά της γραμμής. Ώρες ώρες λέει ότι κουράζεται να τρέχει διαρκώς και
ακαταπαύστως από εκδήλωση σε εκδήλωση, αλλά την επόμενη κι όλας στιγμή η φωνή
της αποκτάει άλλου είδους ζωντάνια όταν μιλάει για τη βραδιά που ετοίμασε
πέρυσι το καλοκαίρι στο Ηρώδειο (με τα 12 παιδικά συγκροτήματα από όλη την
Ελλάδα), το νέο διπλό CD που βγήκε την άνοιξη με τίτλο «Τα τραγούδια της Κυράς
Θάλασσας», την παραγωγή που επιμελήθηκε μαζί με τον πρωτοψάλτη Γιώργο
Ρεμούνδο, λίγο αργότερα, ηχογραφώντας ζωντανά την Ακολουθία της Μεγάλης Τρίτης
και το Τροπάριο της Κασσιανής.

Γενικά σε μια κίνηση. Διαρκή. Ιδίως τον τελευταίο χρόνο που
διοργανώνονται τακτικά αφιερώματα για τα 80 χρόνια της Μικρασιατικής
Καταστροφής, «από δήμους, από κοινότητες, από συλλόγους διάφορους», δεν
στέκεται λεπτό. «Βλέπετε κατάγομαι κι εγώ από ‘κεί και αισθάνομαι ότι μπορώ να
μεταφέρω τις μνήμες». Οι γονείς της ζούσαν σε ένα χωριό έξω από τη Σμύρνη, το
Μπαϊντίρι, η μητέρα της ήρθε με την καταστροφή στην Ελλάδα, ο πατέρας της
τέσσερα χρόνια αργότερα, «γιατί έμεινε αιχμάλωτος εκεί». Εκείνη γεννήθηκε το
1928 στην Καισαριανή και εκεί μεγάλωσε. «Δεν άκουγα τίποτ’ άλλο από παιδάκι.
Το παραμύθι μου ήταν η Μικρά Ασία».

Επισκέφθηκε δύο φορές το Μπαϊντίρι. «Πραγματικά έμεινα έκπληκτη από τον
πολιτισμό που βρήκα σ’ αυτό τον τόπο. Μέσα από έντυπο υλικό και φωτογραφίες
είδα ότι υπήρχε άλλο επίπεδο ζωής εκεί, άλλη κουλτούρα ακόμη και στον απλό,
φτωχό κόσμο».

Τα μικρασιατικά τραγούδια αντανακλούν άραγε τον πολιτισμό αυτό; «Κάθε τραγούδι
αντανακλά τον πολιτισμό που το γέννησε. Αυτό είναι και το μαγικό στοιχείο της
παράδοσης. Γνωρίζεις την ιστορία ενός τόπου, αλλά μέσα από τη φωνή της καρδιάς».

Πιο μερακλήδικα τραγούδια

Τη ρωτώ τι διαφορά έχουν τα μικρασιατικά τραγούδια από τα στερεοελλαδίτικα
ή τα νησιώτικα.

«Είναι άλλο μουσικό ύφος και εντελώς άλλα θέματα οι στίχοι. Τα μικρασιάτικα
τραγούδια δεν έχουν ηρωικούς στίχους όπως δεν έχουν και τα αιγυπτιώτικα. Είναι
πιο ερωτικά, πιο μερακλήδικα. Τα τραγούδια των παραλίων έχουν μεγαλύτερη σχέση
με τα νησιώτικα, τους μπάλους και τα συρτά. Υπήρχε δε, τέτοια επικοινωνία
στους δύο πληθυσμούς τα περασμένα χρόνια που είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις ποιος
επηρέασε ποιον». Λέει για τον προπάππο της που καταγόταν από το Πυθαγόρειο της
Σάμου και την προγιαγιά της που ήταν από την Άνδρο, τους γείτονές της στην
Καισαριανή πολλοί από τους οποίους μιλούσαν τουρκικά, την ανοιχτή και φιλόξενη
διάθεση των Τούρκων όταν οι Έλληνες επέστρεφαν ύστερα από χρόνια για να
επισκεφθούν τα σπίτια τους. «Τελικά, κόρη μου, το μόνο που πρέπει να εύχεται ο
άνθρωπος είναι να μη γίνονται πόλεμοι. Τι είχαν οι άνθρωποι να χωρίσουν τότε
μεταξύ τους; Ακόμη και σήμερα όταν σε ρωτούν και λες “γιουνάν” αλλάζει το ύφος
τους, γιατί έχουν σεβασμό στους Έλληνες».

INFO

Εκδήλωση Μνήμης για τα 80 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή και τιμητική
για τη Δόμνα Σαμίου, σήμερα Δευτέρα, στο Μουσείο Μπενάκη (τηλ. 010-3675.015).