Μηχανισμοί συμβιβασμού με… Νόμπελ

«Πιστεύω ότι και σήμερα ζούμε σε μια δυναμική που, χωρίς να συγκρίνεται με τον Χίτλερ και το Άουσβιτς, υποχρεώνει τους λαούς και τις χώρες να ενσωματωθούν σ’ έναν τρόπο ζωής που επιβάλλεται από τα μέσα ενημέρωσης ως κοινός τόπος», λέει ο νομπελίστας πλέον Ούγγρος συγγραφέας Ίμρε Κερτές

Στον – αμετάφραστο στην Ελλάδα – Ούγγρο συγγραφέα Ίμρε Κερτές απονέμεται το
φετινό Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ο 73χρονος συγγραφέας άρχισε να δημοσιεύει σε
ηλικία 46 ετών, κατ’ ουσίαν όμως έγινε ευρύτερα γνωστός μόλις στη δεκαετία του
’90, οπότε τα έργα του μεταφράστηκαν στα γερμανικά. Η Σουηδική Ακαδημία τον
βραβεύει «για γραφή η οποία υπερασπίζεται την εύθραυστη ύπαρξη του ατόμου
απέναντι στη βαρβαρική αυθαιρεσία της ιστορίας».

Το συγγραφικό κέντρο βάρους στον εβραϊκής καταγωγής Κερτές επηρεάζεται από τον
εγκλεισμό του, σε ηλικία 15 ετών, στο Άουσβιτς. Το έργο του όμως,
«χρησιμοποιεί», κατά κάποιο τρόπο, το Ολοκαύτωμα για να διεισδύσει στα της
ανθρώπινης ύπαρξης με καυστικότητα, και με τρόπο αιρετικό. Παρουσιάζει τη ζωή
στα στρατόπεδα συγκέντρωσης χωρίς το βάρος των όσων έγιναν αργότερα γνωστά. Οι
άνθρωποι ζουν και προσαρμόζονται χωρίς να γνωρίζουν τι θα τους συμβεί.

Τόσο οι θύτες όσο και τα θύματα ήταν απορροφημένοι από τα επίμονα
πρακτικά προβλήματα της καθημερινής διαβίωσης, ώστε τα μείζονα ερωτήματα να
μην τίθενται καν. Σκεπτόμενος με τον τρόπο αυτό, ο συγγραφέας συντάσσεται με
τη φιλοσοφική παράδοση κατά την οποία η ζωή και το ανθρώπινο πνεύμα είναι
εχθροί. Και ίσως είναι αυτό που υποχρεώνει τη Σουηδική Ακαδημία να πει πως το
βασικό του μήνυμα είναι ότι ζωή σημαίνει συμβιβασμός.

«Οι δικτατορίες και το Άουσβιτς έκαναν δυνατό τον πλήρη έλεγχο του
ανθρώπου, των αντιλήψεών του, των πληροφοριών, των συμπεριφορών», έλεγε σε
συνέντευξή του στην ισπανική «El Pais» ο Ούγγρος συγγραφέας, επισημαίνοντας
ότι συναισθηματικές προσεγγίσεις όπως εκείνη της «Λίστας του Σίντλερ» δεν
βοηθούν την ουσία. «Δημιουργήθηκε ένας μηχανισμός που ως πρωταρχικό στόχο είχε
την εξολόθρευση των Εβραίων. Στη δυναμική που ανέπτυξαν οι ναζί, ο κόσμος
μπορούσε να επιβιώσει μόνο αν ενσωματωνόταν στον μηχανισμό. Είναι ένα
παράδειγμα του τι μπορούν να κατορθώσουν η εξουσία και η βιομηχανία», λέει.
«Ακόμα δεν έχει διερευνηθεί ο βαθμός υποταγής και προσαρμογής που απαιτούν,
για παράδειγμα, οι μεγάλες πολυεθνικές από τους υπαλλήλους τους. Η ελευθερία
της ιδιωτικής ζωής βρίσκεται σε κίνδυνο».

Ο Κερτές γεννήθηκε στη Βουδαπέστη στις 9 Νοεμβρίου 1929. Έμεινε στο Άουσβιτς
και το Μπούχενβαλντ ώς το 1945 και με την επιστροφή του στην Ουγγαρία άρχισε
να δουλεύει για την εφημερίδα «Vilagossag», αλλά απολύθηκε το 1951, όταν η
εφημερίδα ακολούθησε τη γραμμή του κομμουνιστικού κόμματος. Επέλεξε να
δουλεύει ως συγγραφέας και μεταφραστής γερμανόφωνων συγγραφέων, όπως οι Νίτσε,
Χόφμανσταλ, Σνίτσλερ, Φρόιντ, Βίτγκενστάιν, που τον επηρέασαν.

Η είδηση της βράβευσής του τον βρήκε στο Βερολίνο, στο Ινστιτούτο Ερευνών
Ερνστ Ρόιτερ, όπου γράφει ένα νέο βιβλίο. Το βραβείο αυτό θα πρέπει να
προσφέρει κάτι στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης», δήλωσε.

Το πρώτο μυθιστόρημα του Κερτές, «Δίχως μοίρα»(1975) βασίστηκε στις
εμπειρίες του από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Άνοιξε δε μία τριλογία που
συμπληρώθηκε το 1988 με το «Φιάσκο» και ολοκληρώθηκε το 1990 με το «Καντίς,
για ένα αγέννητο παιδί». Άλλα έργα του είναι τα πεζά «Ο ανιχνευτής» (1977), «Η
Αγγλική σημαία» (1991), ένα μυθιστορηματικό ημερολόγιο, ενώ οι ομιλίες του
μετά το 1989 και τα πολιτικά δοκίμιά του περιλαμβάνονται στον τόμο «Το
ολοκαύτωμα της κουλτούρας» (1993). Έχει μεταφραστεί στα γερμανικά και
επιλεκτικά σε αγγλικά, γαλλικά και σουηδικά.

Εποχή αλήθειας

Για τις μικρές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, γι’ αυτή την «άλλη Ευρώπη», όπως
την ονομάζει, ο Κερτές λέει, μέσω των ηρώων του, ότι «είναι πνιγμένες σε μία
σαδομαζοχιστική διαστροφή. Δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς τους μεγάλους
καταπιεστές τους, αλλά ούτε και χωρίς τον αποδιοπομπαίο τράγο των μειονοτήτων
στις οποίες μεταφέρουν το μίσος». Όσο για τον 20ό αιώνα έχει να πει:
«Αντιληφθήκατε ότι σε αυτόν τον αιώνα όλα έγιναν πιο αληθινά, έγιναν ο εαυτός
τους; Ο στρατιώτης έγινε επαγγελματίας φονιάς· η πολιτική, ληστοκρατία· η
πρωτεύουσα, ένα εργοστάσιο καταστροφής ανθρώπων εξοπλισμένο με κρεματόρια· ο
νόμος, κανόνας ενός παιχνιδιού απάτης· ο αντισημιτισμός, Άουσβιτς· το εθνικό
συναίσθημα, γενοκτονία. Η εποχή μας είναι αναμφισβήτητα εποχή της αλήθειας».