Χαρισματικοί τέλος;

«ΤΑ ΝΕΑ» επιλέγουν κάθε Δευτέρα θέματα από περιοδικές εκδόσεις ποικίλου ενδιαφέροντος

Πολλά, ενδιαφέροντα και εύληπτα – ακόμα και για τους μη ειδικούς – τα θέματα
του νέου τεύχους της επιθεώρησης που εκδίδουν η Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής
Επιστήμης και το Θεμέλιο.

Να σταθώ σ’ ένα θέμα που μελετάται από τους πολιτικούς επιστήμονες, αλλά
ενδιαφέρει όλους τους σκεπτόμενους πολίτες. Έχει έλθει το τέλος των
χαρισματικών ηγετών; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για την ανάδειξη και την
κυριαρχία τους;

Ο πλήρης τίτλος της μελέτης του λέκτορα στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ
Τάκη Παππά είναι «Το τέλος του χαρισματικού; – Πολιτική κρίση, χαρισματική
ηγεσία και Δημοκρατία στην Ελλάδα του 20ού αιώνα».

Στους χαρισματικούς ηγέτες κατά τον Παππά περιλαμβάνονται:

«Οι Ελευθέριος Βενιζέλος, Κωνσταντίνος Καραμανλής, Γεώργιος και Ανδρέας
Παπανδρέου, αλλά επίσης – σε κάπως μικρότερη κλίμακα και πάντως επωφελούμενοι
από τις στρατιωτικές τους επιτυχίες – οι βασιλιάς Κωνσταντίνος Α’, Νικόλαος
Πλαστήρας και Αλέξανδρος Παπάγος…».

Ο Παππάς προτείνει δύο θεωρητικά υποδείγματα ερμηνείας του φαινομένου,
σημειώνοντας:

«Στο πρώτο υπόδειγμα, η κρίση προϋπάρχει του χαρισματικού. Πρόκειται για
πραγματικές εθνικές κρίσεις, μετά την εκδήλωση των οποίων το επαπειλούμενο
έθνος προσκαλεί στην εξουσία τον θεωρούμενο ως χαρισματικό, στον οποίο
αναθέτει την επίλυση της κρίσης. Στο δεύτερο υπόδειγμα, το οποίο απαντά σε
πολιτικά καθεστώτα με ασθενή θεσμοθέτηση, ο χαρισματικός προϋπάρχει της
κρίσης. Ηγέτες με χαρισματικές ιδιότητες, επιτυγχάνοντας να παρουσιάσουν την
πολιτική πραγματικότητα ως ευρισκόμενη σε πραγματική κρίση, αναδεικνύονται σε
εντολοδόχους ευρέων μαζών με σκοπό να “σώσουν” τη δημοκρατία. Αυτό συχνά
καταλήγει σε πραγματική εθνική κρίση. Η πρόσφατη έκλειψη χαρισματικών ηγετών
στην Ελλάδα πρέπει μάλλον να αποδοθεί στην έλλειψη συνθηκών κρίσης – είτε
πραγματικής είτε κατασκευασμένης».

Στη στήλη «Καταθέσεις» ο καθηγητής Κοινωνιολογίας στη London School of
Economics Νίκος Μουζέλης δημοσιεύει τις «Σημειώσεις για τον εκσυγχρονισμό, την
παγκοσμιοποίηση και την πτώση του κομμουνισμού», όπου μεταξύ άλλων σημειώνει:

«Στις απαρχές του 21ου αιώνα κινούμαστε γοργά από συστήματα κρατών – εθνών με
προεξάρχοντες στρατιωτικούς / γεωπολιτικούς προσανατολισμούς σε ένα σύστημα
όπου προεξάρχουν οι οικονομικοί / αναπτυξιακοί προσανατολισμοί – ένα σύστημα
κρατών – εθνών που στηρίζεται λιγότερο στον γεωπολιτικό και περισσότερο στον
ανταγωνισμό της αγοράς. Εντός αυτού του πρόσφατα αναδυόμενου διακρατικού
συστήματος, κάθε κράτος – έθνος με αντιαναπτυξιακό χαρακτήρα (όποιο, δηλαδή,
θυσιάζει συστηματικά τη λογική της οικονομικής παραγωγικότητας και ανάπτυξης
σε όφελος εκείνης της πολιτικής κυριαρχίας ή της θρησκευτικής κατήχησης, για
παράδειγμα) είναι προορισμένο είτε να καταρρεύσει (το σοβιετικό κράτος) είτε
να καταλήξει στην περιφέρεια (Βόρειος Κορέα, Κούβα, Ιράν)».

«NATIONAL GEOGRAPHIC»

Τα πολλά πρόσωπα της Πόλης

Παρουσιάζοντας αυτό το περιοδικό νιώθω συχνά αμήχανος: Ποιο από τα πολλά
θέματά του να προτείνω για ανάγνωση; Από το τελευταίο τεύχος π.χ. επέλεξα το
οδοιπορικό «Η Κωνσταντινούπολη στο μεταίχμιο», παρ’ ότι υπολείπεται σε
ερευνητική δουλειά από το καταπληκτικό θέμα των βασιλικών νεκροταφείων της
Αρχαίας Αιγύπτου στην περιοχή Σακάρα. Η Πόλη όμως είναι και τόπος δικών μας
μνημών, παραστάσεων και εύκολου ταξιδιού. Ας δούμε, λοιπόν, πώς είδε ο
συνεργάτης του περιοδικού Rik Gore τη σημερινή Πόλη:

«Σήμερα η Κωνσταντινούπολη βρίσκεται σ’ ένα μεταίχμιο: ανάμεσα στην Ανατολή
και τη Δύση, ανάμεσα στο σύγχρονο και το μεσαιωνικό τρόπο ζωής, ανάμεσα στο
κοσμικό κράτος και τον ισλαμικό φονταμενταλισμό, ανάμεσα στον προηγούμενο και
τον επόμενο καταστροφικό σεισμό, ανάμεσα στην κοινωνική ευημερία και την
οικονομική καταστροφή.

Η πόλη ολόκληρη είναι γεμάτη πολιτισμικές αντιφάσεις, ένα χαρμάνι τόσο πλούσιο
όσο και οι μυρωδιές που αναδίδονται από τις αγορές μπαχαρικών. Κοπέλες με
εφαρμοστές μπλούζες και κοντές φούστες περπατούν δίπλα σε γυναίκες που κρύβουν
το πρόσωπο και το κορμί τους κάτω από κατάμαυρα τσαντόρ. Νεοφερμένοι χωρικοί
από την αγροτική Ανατολία παλεύουν να διατηρήσουν την απλή ζωή του χωριού με
φόντο πανύψηλα κτίρια που στεγάζουν φιλόδοξους κοσμογυρισμένους χρηματιστές με
ανοιχτές Μερσεντές.

Πέντε φορές τη μέρα, οι μουεζίνηδες καλούν από τους μιναρέδες τους πιστούς να
προσευχηθούν. Τα Σαββατοκύριακα, ωστόσο, μετά τα μεσάνυχτα η καρδιά της
Κωνσταντινούπολης χτυπά σε ξέφρενους και ανίερους ρυθμούς…».

* Ξεφυλλίζοντας το περιοδικό, ασφαλώς θα βυθιστείτε στον κατάλογο των
730 Μνημείων της Παγκόσμιας Κληρονομιάς που προστατεύει, σε όλο τον κόσμο, η
UNESCO. Τα ελληνικού ενδιαφέροντος: Ακρόπολη, Δελφοί, Άθως, Μετέωρα, Μυστράς,
Δήλος, Ολυμπία, Βεργίνα, Μυκήνες κ.ά.

«ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ»

Για τον Κωστή Μοσκώφ

Στον σπουδαίο Σαλονικιό Κωστή Μοσκώφ, που πέθανε τον Ιούνιο του 1998, στα 59
του χρόνια, είναι αφιερωμένο (επιμέλεια Τρύφων Μ. Καλαμίτσης) το νέο τεύχος
του περιοδικού. Οι φωτογραφίες από όλες τις φάσεις της ζωής του Μοσκώφ, που
κοσμούν το αφιέρωμα, προέρχονται από το αρχείο της οικογένειάς του. Αποσπώ
μόνο λίγες φράσεις από το τελευταίο κείμενό του (Εξάντας-98 «Η Σάρκα σου
Όλη»):

«Η Θεσσαλονίκη. Μητέρα μου. Η μητριά μου. Λάμπεις ακόμα, παρ’ όλα τα χρόνια,
μες στο βραδινό σου φόρεμα, εκπέμπεις Έρωτα στους λαούς. Έλληνες, Τούρκοι,
Αρμένηδες, Εβραίοι, Φράγκοι, Αρβανιτάδες, Βούλγαροι, διαγωνίζονται στο μεγάλο
παζάρι του κόσμου. Ποιος θα γευτεί τη Σάρκα Σου. Ποιος θα χορτάσει την πείνα,
θα ξεδιψάσει τη δίψα σου. Αυξάνονται οι οικισμοί. Η Σμύρνη έφτασε ώς τα
Βουρλά. Η Θεσσαλονίκη στο Μπαξέ Τσιφλίκ. Τα αμπέλια που τρυγούσαμε όταν
ήμασταν παιδιά και μας παίρναν για φανάρι ο Τάκος και η όμορφη Δοξούλα γίναν
τώρα πολυκατοικίες. Πηγαίναμε με γκαζοζέν διά ξηράς και το μικρό καράβι – τη
Λευκή – διά θαλάσσης. Αλλάξανε οι τόποι, αλλάξαν και οι άνθρωποι. Οι μικρές
και οι μεγάλες πορείες τους. Η ιστορία έγινε τώρα μια μαύρη οπή. Αφήνει πάλι
τα πρόσωπα αμήχανα να πρωταγωνιστούνε, όχι πια να αλλάξουνε τον κόσμο, αλλά να
θυμηθούν μόνο τις μικρές ιστορίες του…».

«YACHTS»

Πανιά και κύματα

Χορταστικό και πολύτιμο για όσους ασχολούνται με την ιστιοπλοΐα, τα σκάφη και
τη θάλασσα, το δεύτερο τεύχος του περιοδικού.

Παρουσιάσεις ιστιοπλοϊκών, μηχανοκίνητων σκαφών, τεχνικά θέματα, ανταπόκριση
από το 25ο Ναυτικό Σαλόνι των Καννών, αγωνιστική ιστιοπλοΐα και νέα από τον
χώρο της θάλασσας αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της ύλης. Με ενδιαφέρον
διάβασα το πρώτο μέρος της μελέτης του δρος Γ. Κορρέ «Κύματα – μύθοι και
πραγματικότητα» που απαντάει στα ερωτήματα: Πότε και γιατί σπάει ένα κύμα;
Ποιο είναι και από τι εξαρτάται το μέγιστο ύψος του;

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ: Ομήρου 19, Αθήνα – 106 72,
τηλ. 010-3614.298.

* NATIONAL GEOGRAPHIC: Πανεπιστημίου 39, Αθήνα – 105 64, τηλ.
010-3716.004.

* ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ: Διδότου 39, Αθήνα – 106 80, τηλ. 010-3616.782.

* «YACHTS»: Ηλιουπόλεως 204 και Κασσιόπης, Αθήνα – 172 37, τηλ. 010-9792.500.