Θέατρο περί θεάτρου

Τα «Παιδιά της ταράτσας» παρουσίασαν στο θέατρο «Λαμπέτη» το έργο «Ζητούνται νέοι και νέες»

Κλείνοντας η θερινή περίοδος – που ταλαιπώρησε όχι μόνο τους θεατές αλλά
τίναξε στον αέρα και τις παραγωγές και τα… ταμεία των θεάτρων με τις
καταιγίδες και τον σκανδιναβικό καιρό – θα ήθελα να μείνω σε μιαν ευοίωνη
πρώτη προσπάθεια νέων ανθρώπων, κατά τεκμήριο ταλαντούχων, να συγκροτήσουν και
να παρουσιάσουν στο κοινό ένα ολοκληρωτικά δικό τους πόνημα. Δηλαδή εκτός από
τη συγγραφή, τη σκηνοθεσία και την υποκριτική, το ίδιο το θέμα του έργου τους
ήταν εμπειρίες από τη θεατρική τους επαγγελματική ζωή.

Στην Ελλάδα άργησε πολύ να γίνει σχεδόν προαιρετικός θεσμός η Ακρόαση. Στις
ξένες χώρες, όπου και το επάγγελμα του ηθοποιού είναι επαγγελματικά και
εργασιακά κατοχυρωμένο με αυστηρά κριτήρια, όπου για να πολιτογραφηθείς στων
Τεχνών του θεάτρου την πόλη περνάς από κρησάρες και δοκιμασίες, όπου τα
σωματεία υπόκεινται σε νόμους δρακόντειους, είναι αδιανόητο ο ηθοποιός να μη
δοκιμάζεται και να μην εξετάζεται συνεχώς, προκειμένου να προσληφθεί σε έναν
συγκεκριμένο θίασο για να παίξει έναν συγκεκριμένο ρόλο. Ο μέγας Μάρλον
Μπράντο πήρε τον ρόλο του Κοβάλσκι στο «Λεωφορείον ο Πόθος», αφού με
εκατοντάδες άλλους προσήλθε σε οντισιόν. Ο δικός μας εδώ Αλέξης Μινωτής πέρασε
οντισιόν – σε εποχές εξορίας στην Αμερική στην Κατοχή – για να παίξει ένα
ρολάκι Μπάτλερ στην ταινία του Χίτσκοκ «Νοτόριους». Για πολλά χρόνια εδώ λόγω
της διαβόητης άδειας ασκήσεως του ηθοποιού, ενός αναγκαίου κάποτε (1930)
θεσμού που προστάτευε το επάγγελμα από χυδαίους και ηθικά ύποπτους
σαλτιμπάγκους, που όμως όταν το επάγγελμα ηθικοποιήθηκε, ιδίως μετά την
Κατοχή, εξέπεσε σε ένα αλαζονικό «χαρτί» που επαγγελματοποιούσε τον κάτοχό του
πριν καν ανεβεί στη σκηνή, οι ηθοποιοί αρνιόντουσαν να προσέλθουν σ’ όσους
σκηνοθέτες ή παραγωγούς τολμούσαν να ζητήσουν ηθοποιούς για επιλογή. Μπέρδευαν
την οντισιόν με τις εξετάσεις, νομίζοντας πως αν δεν επιλέγονταν είχαν τη
σφραγίδα του κακού ηθοποιού, του ανίκανου, ενώ η αλήθεια είναι πως αν
απορρίπτονταν θεωρούνταν ότι απλώς δεν πληρούσαν (ανεξαρτήτως ταλέντου)
μερικές απαραίτητες προδιαγραφές που απαιτούσε ο συγκεκριμένος ρόλος ή η
σκηνοθετική άποψη για τον ρόλο. Αν ο ρόλος ζητούσε ένα νέο ψηλό ξανθό με βαριά
φωνή, από πού και ώς πού ο ηθοποιός που δεν είχε αυτά τα χαρακτηριστικά, μη
γενόμενος δεκτός από τον παραγωγό κατά την ακρόαση, ήταν ατάλαντος; Κι όμως ο
περίεργος επαγγελματικός εγωισμός ή το φιλότιμο του Έλληνα ηθοποιού είχε
αποσκορακίσει την Ακρόαση.

Στα χρόνια μας η ακρόαση έγινε σχεδόν θεσμός και οι προσερχόμενοι για
κάθε ρόλο ή για χορούς αρχαίων δραμάτων πολλοί. Συνέτεινε στην αλλαγή η
κατάργηση της αδείας που άφησε το επάγγελμα ελεύθερο, η ποικιλία του τρόπου με
τον οποίο ο καθένας μπορεί να εκπαιδευτεί (κρατικές ή ιδιωτικές δραματικές
σχολές, εργαστήρια ελευθέρων σπουδών, σεμινάρια, καριέρα σε ερασιτεχνικά
σχήματα, ιδιαίτερα μαθήματα με γνωστούς θεατρικούς μαστόρους, σπουδές στο
εξωτερικό) και η απορροφητικότητα της αγοράς. Ανεξάρτητα από πού ο καθένας
προσέρχεται στο επάγγελμα δοκιμάζεται (πέρα από τα όποια χαρτιά κουβαλάει)
στην Ακρόαση και στο σανίδι. Το θέατρο είναι γεμάτο από κακούς ηθοποιούς και
ως εκ τούτου άνεργους που διαθέτουν επίσημο κρατικό χαρτί ηθοποιού και από
άλλους που το ταλέντο τους κυρώθηκε στο σανίδι, στην πράξη και αναγνωρίζεται
από τους ανθρώπους της συντεχνίας, το καλύτερο κριτήριο και ασφαλέστερο.

Όμως ακόμη κάτι λείπει στον τόπο μας. Ο θεσμός έγινε, αλλά όπως συχνά
συμβαίνει στην έρημη αυτή χώρα κάποιοι δυστυχώς τον χρησιμοποιούν για
πρόσχημα, τον καταστρατηγούν ή τον νοθεύουν. Δείτε τι έγινε με τον Νόμο
Πεπονή, που όριζε πως για όποια θέση στο Δημόσιο απαιτείται δημόσιος μυστικός
διαγωνισμός βάσει προδιαγεγραμμένων γνώσεων και προσόντων. Ροκανίζεται σιγά
σιγά κι όταν εφαρμόζεται ο κόσμος γεμίζει με επιτυχημένους αδιόριστους, ενώ
κάποιες θέσεις στο Δημόσιο, ως «ειδικών» προσόντων ή «εποχικές» ή έκτακτες,
καταλαμβάνονται από «περαστικούς» που αργότερα απαιτούν και συνήθως
επιτυγχάνουν να πληρώσουν νόμιμες και μόνιμες θέσεις!

Έτσι και με τις Ακροάσεις στο θέατρο. Συχνά γίνονται για τα μάτια του
κόσμου ή ρίχνουν στάχτη στα μάτια του Τύπου. Προαποφασισμένες προσλήψεις
εντάσσονται τάχα στον θεσμό, ταλαιπωρούνται δεκάδες αγωνιώντες ηθοποιοί, για
ώρες αναμένοντας στα φουαγιέ των θεάτρων, συχνά λοιδορούμενοι, έρμαια τάχα
κάποιων μανιοκαταθλιπτικών σκηνοθετών που τους ζητούν να ξεράσουν το ζην, να
στρίψουν τ’ άντερά τους, να στρεβλώσουν σώμα και φωνή για να απορριφθούν μετ’
επαίνων.

Δεν είναι βέβαια αυτός ο κανόνας. Ο θεσμός έχει πετύχει και πολύ συχνά
καμαρώσαμε στη σκηνή ηθοποιούς νέους, ταλαντούχους που τους ανέδειξε η
Ακρόαση.

Αυτό πήραν ως θέμα τα ταλαντούχα «Παιδιά της ταράτσας». Μιαν τυπική
ακρόαση από εκείνες που σηκώνουν και σάτιρα και πλάκα και δημιουργούν
τραυματικές εμπειρίες. Σπεύδω να πω πως την άνοιξη ο Γιώργος Μανιώτης στο
«Ανοιχτό θέατρο» είχε παρουσιάσει, με άλλη βέβαια οπτική, ένα μονόπρακτο με
τίτλο «Οντισιόν» που, πέρα από το ήθος του, είχε την ίδια κατάληξη, δηλαδή την
εξαπάτηση νέων ανθρώπων μέσω ενός σοβαρού θεσμού.

Τα «Παιδιά της ταράτσας», που με γενναιοδωρία και απλοχεριά φιλοξένησαν στο
θέατρο «Λαμπέτη» ο Γιώργος και η Νινέτα Λεμπέση, με συγγραφείς δύο από την
ομάδα, την Ευδοκία Πλατή και τον Παναγιώτη Παναγόπουλο (δύο νέους ηθοποιούς
που έχουν ήδη δώσει ευοίωνα δείγματα ταλέντου) παρουσίασαν ένα σπαρταριστό,
ζωντανό, ευφυέστατο κείμενο με άρτια τεχνική συγκρότηση, έξοχες ατάκες,
απροσδόκητες ανατροπές, βιτριολιστικό χιούμορ, γνώση του θεατρικού μαγειρείου
και ωραία στημένες συγκρούσεις. Ένα πλήρες έργο. Και τρομερά έξυπνο από μια
άλλη πλευρά ιδωμένο. Είναι γνωστό ότι έργα στο θέατρο που αποκαλύπτουν τα
ενδότερα, τα κρυφά κάποιων θεσμών ή επαγγελμάτων έχουν πάντα επιτυχία. Π.χ.
όσα έχουν θέμα τα δικαστήρια και τις δίκες, τα πορνεία, τα ναρκωτικά, τα
αστυνομικά παρασκήνια, την κατασκοπεία και κυρίως το θέατρο. Όλοι πάντα θα
ήθελαν να βρεθούν πίσω από τη σκηνή, στις πρόβες, στα παρασκήνια, στα
καμαρίνια, στον ρυθμό και στον πανικό, στις αγωνίες, στις υστερίες, στους
καβγάδες, στις γρουσουζιές, στα ερωτικά των ηθοποιών.

Οι δύο νέοι συγγραφείς ικανοποίησαν με μέτρο και σαφήνεια αυτές τις
σχέσεις. Έδωσαν πειστική και σπαρταριστή εικόνα. Αλλά συνάμα έδωσαν στους
συναδέλφους τους επί σκηνής ευκαιρίες να παίξουν χαρακτήρες, τύπους, αλλά και
την ευκαιρία να αυτοσχεδιάσουν, να μονολογήσουν με δεδομένο τα ήθη μιας
οντισιόν. Και κράτησαν στο σκοτάδι, ως φωνή, τον ιδιότυπο, είρωνα και
αυταρχικό σκηνοθέτη που διενεργεί την Ακρόαση.

Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Χριστίνας Κωστέα δροσερά, άνετα και
αναγνωρίσιμα θεατρικώς, οι επιλογές μουσικής του Ιάκωβου Δρόσου πάντα
εύστοχες, οι χορογραφίες του Φωκά Ευαγγελινού ευφάνταστες αλλά λιτές.

Οι ηθοποιοί

Δεν θα ήθελα σ’ αυτήν την πράγματι ομαδική δουλειά που σκηνοθέτησε ο
Παναγιώτης Παναγόπουλος να ξεχωρίσω κάποιον ιδιαιτέρως. Όλοι είναι
ταλαντούχοι, αλλά με δεδομένο ότι αναπαριστούσαν μια Ακρόαση, αν χρειαζόταν να
προσλάβω κάποιους που ήταν καταλληλότεροι, για συγκεκριμένο ρόλο, για μιαν
άλλη παράσταση του ίδιου έργου θα επέλεγα την Πλατή, τον Παναγόπουλο, τον
Λουδάρο (ηθοποιό με πείρα πλέον), την Γουλιελμάκη, τον Στριφτάρη, την Γκόλια,
όμως και η Ανδρίτσου και ο Περ. Ασημακόπουλος και η Γρηζιώτη και η Μανουσάκη
έχουν αξιόλογα προσόντα και ευοίωνο μέλλον.

Και πρέπει να το πω: το κείμενο του «Ζητούνται νέοι και νέες» μπορεί να μείνει
στο ρεπερτόριο, είναι ένα ωραίο νεοελληνικό έργο έξυπνο, ζουμερό και θεατρικότατο.