Η νίκη και η ήττα του Σρέντερ

Έχοντας τώρα την πλήρη εικόνα, θα συνοψίσουμε τα βασικά συμπεράσματα τα οποία
είχαν διατυπωθεί σε αυτή τη στήλη σαν εκτιμήσεις κατά την εξέλιξη των
γεγονότων.

Πρώτον, οι εκλογές δεν έδειξαν μια κυρίαρχη ενιαία τάση καθώς η επικράτηση του
κεντροδεξιού ή του κεντροαριστερού πόλου προέκυπτε περισσότερο από τις εθνικές
συνθήκες του κομματικού ανταγωνισμού. Εντούτοις, η κοινή γνώμη των ευρωπαϊκών
χωρών παρακολούθησε τις εκλογικές αναμετρήσεις με τη συνείδηση ότι αφορούν
όλους μας γιατί ζούμε πια στο ίδιο (ευρωπαϊκό) σπίτι.

Δεύτερον, δεν σημειώθηκαν κατά κανόνα δραματικές αλλαγές εκλογικών συσχετισμών
μεταξύ των δύο παρατάξεων, ενώ αρκετές αναμετρήσεις κρίθηκαν από την ικανότητα
συμμαχιών και ενότητας των παρατάξεων.

Τρίτον, δεν υπήρξε γενικευμένη «δεξιά στροφή» ανάλογη και αντιστρόφου χρώματος
με την επικράτηση της κεντροαριστεράς στη δεκαετία του ’90 (η στήλη επέμεινε
πολύ σε αυτό). Η Ευρώπη έχει γίνει πολύχρωμη, η κεντροδεξιά κέρδισε
περισσότερες χώρες, αλλά τα κόμματα αυτού του χώρου αντιμετωπίζουν επίσης
μεγάλα προβλήματα ταυτότητας, ενώ η διακυβέρνησή τους σε ορισμένες χώρες
μπάζει ήδη νερά (Αυστρία, Ιταλία).

Τέταρτον, το ποιοτικό χαρακτηριστικό ήταν η ενίσχυση της «ακροδεξιάς πολιτικής
ατζέντας» με αιχμές τη μετανάστευση και την εγκληματικότητα, είτε συνοδεύτηκε
από την ποσοτική αύξηση των αντίστοιχων κομμάτων είτε όχι.

Πέμπτον, τα κομμουνιστογενή κόμματα φαίνεται να έχουν κλείσει τον ιστορικό
τους κύκλο και περιθωριοποιούνται ανεξαρτήτως φυσιογνωμίας, γραμμής και
συμμαχιών.

Έκτον, η σοσιαλδημοκρατία υποχώρησε χάνοντας την κυβέρνηση σε αρκετές χώρες
χωρίς να υποστεί κατά κανόνα εκλογική αιμορραγία. Όμως εμφανίζει μια
πραγματική κρίση ταυτότητας που έγινε φανερή με το άδοξο τέλος της πρόσφατης
κυριαρχίας της στην Ενωμένη Ευρώπη.

Ο Σρέντερ ενσάρκωσε προσωπικά όλη αυτή την αμηχανία της σημερινής
σοσιαλδημοκρατίας. Αρχικά φλερτάρισε με την ιδέα ενός «μπλερισμού α λα
γερμανικά». Διαπίστωσε ότι η Γερμανία δεν ήταν Βρετανία, ότι πριν από αυτόν
κυβερνούσε ο Κολ και όχι η Θάτσερ, και προσγειώθηκε σε μια τρέχουσα
διακυβέρνηση. Ύστερα ήρθε η αλλαγή του οικονομικού κύκλου. Περάσαμε από την
οικονομική ευφορία του 1998-99 στη στασιμότητα της πρόσφατης διετίας.

Οι εκλογικές επιπτώσεις της δυσπραγίας προδιαγράφονταν καταστροφικές για τον
Σρέντερ, ο οποίος επανέφερε όλο και πιο έντονα εργαλεία και συνθήματα της
παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατικής «ατζέντας» χωρίς ιδιαίτερα
αποτελέσματα. Τελικά όμως η κυβέρνησή του σώθηκε χάρη σε δύο ζητήματα της
νέας αριστερής «ατζέντας», το περιβάλλον και την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία
έναντι των ΗΠΑ, τα οποία ήρθαν συμπτωματικά στην επικαιρότητα με τις πλημμύρες
και την επιθετικότητα της αμερικανικής Δεξιάς. Ήταν δύο θέματα που δεν
ανταποκρίνονταν τόσο στην αμήχανη σοσιαλδημοκρατία της δεκαετίας του ’90, όσο
στους Πράσινους του Γιόσκα Φίσερ (του μόνου ίσως αξιοπρόσεχτου ηγέτη που
ανέδειξαν τα κινήματα του ’68).

Η τροχιά του Σρέντερ έχει λοιπόν συμβολικό χαρακτήρα γιατί συμπυκνώνει την
ήττα με τη νίκη, τους δρόμους που έχουν κλείσει με τις δυνατότητες που
ανοίγονται για την ευρωπαϊκή Αριστερά. Η (πάσης φύσεως) σοσιαλδημοκρατία της
δεκαετίας του ’90 έκλεισε τον κύκλο της. Διεκπεραίωσε την προσαρμογή της
εθνικής οικονομίας στο διεθνές πλαίσιο της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, της
ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της παγκοσμιοποίησης. Έφερε εις πέρας, με
περισσότερη ή λιγότερη επιτυχία κατά περίπτωση, έναν σημαντικό για κάθε χώρα
εθνικό στόχο χωρίς όμως να μπορέσει να βάλει μια ευδιάκριτη αριστερή
σφραγίδα.

Γι’ αυτόν τον λόγο, η ευρωπαϊκή Αριστερά – εννοώ όλων των ειδών τα αριστερά
και κεντροαριστερά κόμματα – βρίσκεται σε νέο σημείο «ιστορικής καμπής»,
υποχρεωμένη να επεξεργαστεί μια νέα στρατηγική προγραμματική πρόταση, αν θέλει
να καταστήσει διακριτή και ισχυρή την ιστορική της ταυτότητα. Η προοπτική αυτή
μεσοπρόθεσμα θα κριθεί σε δύο ζητήματα αλληλένδετα. Το πρώτο είναι μια νέα
στρατηγική υγιούς και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Η αντιπληθωριστική
οικονομική «φιλοσοφία» της Ευρώπης του Μάαστριχτ δεν μπορεί να αντιμετωπίσει
τη νέα φάση στασιμότητας και αστάθειας. Το δείχνει η πρόσφατη χαλάρωση του
«Συμφώνου Σταθερότητας» η οποία όμως είναι «μπάλωμα» και δίκοπο μαχαίρι.

Χρειάζεται να φύγουμε από τη λογική του «Συμφώνου» στην κατεύθυνση όμως της
«περισσότερης Ευρώπης», ενισχύοντας δηλαδή τους κοινοτικούς θεσμούς και τον
συντονισμό των εθνικών οικονομικών πολιτικών για αυξημένες επενδύσεις και
ταχύτερη ανάπτυξη. Αλλιώς θα οξυνθούν οι εθνικές αποκλίσεις με αρνητικές
επιπτώσεις στο ευρώ και στην οικονομική ισορροπία κάθε χώρας. Το δεύτερο
ζήτημα είναι η προώθηση της γεωπολιτικής αυτονομίας και πρωτοβουλίας της
Ευρώπης, ανάγκη επιτακτική πλέον εξ αιτίας του τυχοδιωκτικού χαρακτήρα της
ηγεσίας Μπους. Η Ευρώπη χρειάζεται να έχει τη δική της φωνή στη σχέση της με
τις ΗΠΑ, στις σχέσεις Δύσης – Ισλάμ και στον τρόπο συνύπαρξης των διαφορετικών
πολιτισμών.

Οι γερμανικές εκλογές ανέδειξαν τα δύο στρατηγικά ζητήματα, αλλά και την
αξεδιάλυτη σύνδεσή τους, με τρόπο που αγγίζει τη λεγόμενη «ειρωνεία της
ιστορίας». Η Γερμανία επέβαλε το «σύμφωνο σταθερότητας» και έζησε από το 1945
υπό καθεστώς περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας εξαρτημένη από τις ΗΠΑ. Σήμερα
«χαλαρώνει» τις δεσμεύσεις του Συμφώνου για να αντιμετωπίσει την ύφεση και
επικυρώνει με λαϊκή ψήφο την ανάγκη να έχει τη δική της φωνή στη γεωπολιτική
σκακιέρα. Ο διετής εκλογικός κύκλος έκλεισε πράγματι εντυπωσιακά.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι πολιτικός επιστήμονας, ερευνητής στο
Ινστιτούτο Πολιτικής Κοινωνιολογίας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών.