Μαθήματα δημοκρατίας από το… Ιράν

Θυμάστε τον μακαρίτη τον Γάλλο σκηνοθέτη με το όνομα Ζακ Τατί; Ε αν σας έλεγα
πως σηκώθηκε από τον τάφο του, άλλαξε το όνομά του και πήγε στο Ιράν τι θα
σκεφτείτε; Πώς είμαι τρελός; Και όμως!

Υπάρχουν χιλιάδες τρόποι για να αφηγηθεί κανείς την ίδια ιστορία. Η διαφορά
είναι ζήτημα ποσότητας. Όσο λιγότερα τόσο καλύτερα. Αν με το ελάχιστο
καταφέρεις να αποσπάσεις το μάξιμουμ τότε γράφεις ιστορία. Αυτή είναι η
απόσταση που χωρίζει το μυθιστόρημα από την ποίηση. Ο θρυλικός στίχος του
Γιώργου Σεφέρη «για ένα πουκάμισο αδειανό για μια Ελένη» λέει τόσα όσα δεν
μπορούν να πουν όλοι μαζί οι Έλληνες μυθιστοριογράφοι των τελευταίων χρόνων. Η
αφαίρεση, η πυκνότητα, το πνεύμα είναι οι τρεις αρετές αυτού του ιρανικού
ποιήματος που άφησε άναυδο το κοινό της Βενετίας του 2001.

«Η ψήφος είναι μυστική». Η δημοκρατία αρχίζει και τελειώνει με μία ψήφο κάθε τέσσερα χρόνια

Και μόνο η αφήγηση της ιστορίας ρίχνει το γάντι στους αετούς του Δυτικού
κινηματογράφου. Μια χάρτινη κάλπη πέφτει με αλεξίπτωτο από τον ουρανό. Ένας
ρακένδυτος φαντάρος που φυλάει σκοπιά σε μια άδεια παραλία παραλαμβάνει την
κάλπη που καταφθάνει σ’ αυτό το έρημο μέρος με το πιο σύγχρονο μέσο. Πέντε
λεπτά αργότερα μια εξωλέμβιος ξεφορτώνει ένα μαυροντυμένο θηλυκό. Ο φαντάρος
με το όπλο στον ώμο μένει με το στόμα κρεμασμένο. «Μα εγώ περίμενα άντρα» τής
λέει, «κι εγώ της εφορευτικής επιτροπής είμαι» τού απαντάει. Είναι ημέρα
εκλογών. Και αυτά τα δύο ετερόκλητα πλάσματα επιβιβάζονται σ’ ένα τρισάθλιο
τζιπ για να μαζέψουν ψήφους από την έρημο. Στο πίσω μέρος – σαν κυρία σε
Μερσεντές – η μαυροντυμένη της εφορευτικής επιτροπής. Στη θέση του συνοδηγού η
κάλπη και στο τιμόνι ο φαντάρος να τρώει τη σκόνη. Μέσα σ’ ένα και μόνο πλάνο
ο απίστευτος αυτός Ιρανός σκηνοθέτης διατυπώνει τον πλήρη ορισμό του
σουρεαλισμού.

Το «Secret ballot» είναι το πλήρες ξεφλούδισμα της τριτοκοσμικής δημοκρατίας.
Τι λέω τώρα. Κάθε δημοκρατίας που η δυναμική της και οι υποχρεώσεις της
εξαντλούνται σε μία ψήφο ανά τέσσερα χρόνια. Ξεφλούδισμα με το μπαμπάκι και με
το σαρδόνιο χαμόγελο στα χείλη. Προσέξτε τις γιγαντωμένες αντιφάσεις που
παρελαύνουν εμπρός από τα μάτια σας σαν κάτι το εντελώς φυσικό και αυτονόητο.
Η γυναίκα στο Ιράν είναι πολίτης Β’ κατηγορίας. Όμως έφορος των εκλογών είναι
γυναίκα. Η ψήφος είναι δημοκρατική, αλλά ο φαντάρος κυνηγάει τους υποψήφιους
ψηφοφόρους με το ντουφέκι. Η έφορος είναι η ζωντανή εκπρόσωπος του ιρανικού
εκσυγχρονισμού. Ο φαντάρος είναι το σύμβολο του αυταρχισμού, αλλά το λαϊκό του
ένστικτο παραμένει αναλλοίωτο. Η έφορος βαυκαλίζεται με την ιδέα πως διά της
ψήφου θα αλλάξει η ζωή του φτωχού Ιράν προς το καλύτερο. Καλά τώρα λέει ο
φαντάρος, δεν θ’ αλλάξει τίποτα.

Η διαρκής ταλάντευση από τον έναν στον άλλο και ο παραλογισμός που προκαλείται
από την παρέλαση ρακένδυτων ψηφοφόρων που το τελευταίο πράγμα που τους
απασχολεί είναι οι εκλογές, μεταμορφώνουν αυτή την ανεκδοτολογική ιστοριούλα
σε ένα πνευματώδες σχόλιο για την πραγματικότητα μιας ολόκληρης χώρας. Κάθε
σκηνή και μια σουρεαλιστική γελοιογραφία από το τρελοκομείο του Ιράν. Με καμιά
εικοσαριά ερασιτέχνες ηθοποιούς, με απόλυτο έλεγχο στην οργάνωση του υλικού
και με κυτταρική γνώση του λεπτού χιούμορ ο Παγιαμί υπογράφει ένα από τα πιο
πνευματώδη και μελαγχολικά χαμόγελα της χρονιάς!

Σαν ηπειρώτικο μοιρολόι

Για να μετρηθούμε. Όσοι δρασκελίσουν το κατώφλι του «Gerry» τόσοι είναι και οι
εντελώς αληθινοί σινεφίλ αυτού του τόπου. Πέντε, Πέντε. Αλλά να ξέρουμε τι μας
γίνεται.

Δύο πασίγνωστα ονόματα της αμερικανικής σκηνής – ο Γκας Βαν Σαντ τού «Δικού
μου Άινταχο» και του «Εξαιρετικού Γουίλ Χάντινγκ» και ο Ματ Ντέιμον – παρέα με
τον Κέισι Άφλεκ, αδελφό τού Μπεν Άφλεκ, αποφάσισαν να κάνουν το εντελώς δικό
τους και να γυρίσουν μια ταινία που διαθέτει τα εξής πέντε «πράγματα»: Δύο
ηθοποιούς, έναν… αντικατοπτρισμό, ένα τζιπ και μια άδεια, θηριώδη έρημο.
Περίπου σα να βλέπεις την αμερικανική εκδοχή της ιρανικής ταινίας του Αμπάς
Κιαροστάμι «Γεύση από κεράσι»!

Στο πρώτο ημίωρο θέλεις να το βάλεις στα πόδια. Στο δεύτερο (αν αντέξεις)
φωλιάζεις και στο τρίτο σε καταλαμβάνουν ρίγη ενθουσιασμού. Το σχεδόν απόλυτο
τίποτα μετασχηματίζεται σε μια πεισιθανάτια ελεγεία του σύγχρονου ανθρώπου. Σα
ν’ ακούς ένα ατελείωτο μονοφωνικό κομμάτι που αρχίζει σαν μονότονος ψίθυρος
και καταλήγει σε πολυφωνικό ηπειρώτικο μοιρολόι. Απίστευτο.

«Gerry». Ο ορισμός τού μινιμαλισμού

Στόρι, σενάριο, πλοκή, δράση, ίντριγκα, σασπένς, όλα αυτά που αποτελούν τη
σάρκα και τα οστά κάθε ταινίας έχουν μείνει στην εξώπορτα αυτού του μοναδικού
εγχειρήματος. Αν ζούσε ο Κασσαβέτης θα τους έβγαζε το καπέλο και αν η ίδια
ταινία είχε γυριστεί στη δεκαετία του ’60, τότε που η κινηματογραφική
κουλτούρα θα κυκλοφορούσε ως ατραξιόν σε όλα τα αξιοπρεπή φεστιβάλ της
οικουμένης… Διαβάστε πράγματα. Δύο νέοι εγκαταλείπουν το αυτοκίνητό τους
πλησίον της… ερήμου και αρχίζουν να βαδίζουν προς άγνωστη κατεύθυνση. Γιατί;
Αδιάφορο. Μέσα σε ελάχιστες ώρες έχουν χάσει εντελώς τον προσανατολισμό τους.
Κάθε βλέμμα και κάθε βήμα οδηγεί στο πουθενά. Έρημος, ορίζοντας, έρημος,
ορίζοντας. Σα να φέρνουν βόλτες γύρω από τον άξονά τους, σα να κάνουν τον γύρω
του ενός βομβαρδισμένου κόσμου, σα να οδηγούνται εθελουσίως προς την Αχερουσία
σα να έχουν κλείσει ραντεβού με τον χάρο και σα να έχουν απολέσει κάθε ίχνος
αυτοσυντήρησης και επιβίωσης. Όλα αυτά μαζί σε μια ιστορία βηματισμού μέσα
στην έρημο! Ο «Gerry» είναι το πιο έγκυρο τεστ σκηνοθετικής καταλληλότητας.
Έτσι και καταφέρει κανείς να αποσπάσει την προσοχή και να καθηλώσει έστω και
χίλιους θεατές περιγράφοντας δύο τύπους να περπατάνε στην έρημο επί 100 λεπτά
της ώρας, ε τότε είναι γεννημένος σκηνοθέτης. Ως εκ τούτου ο Γκας Βαν Σαντ του
«Γουίλ Χάντινγκ» και του «Άινταχο» είναι εντελώς αγνώριστος. Πέραν κάθε
αμφιβολίας είναι ό,τι καλύτερο έχει κάνει ποτέ και ζήτημα είναι αν θα το
επαναλάβει. Η μηχανή του είναι κολλημένη στην ανάσα της μουσικής του Άρβο Παρτ
και στο δεύτερο μισό καταφέρνει με στατικές εικόνες να κουρελιάζει όλα τα
οπτικά εφέ όλων των βιντεοκλίπ. Συνεργός σ’ αυτό το πρωτοφανές εμπορικό
χαρακίρι ο «δικός μας» Χάρης Σαββίδης σε ρόλο διευθυντή φωτογραφίας. Η
πεμπτουσία του ελάχιστου!

Προφητεία χωρίς προφήτη

Σα να έχεις Ρολς Ρόις και να τη χρησιμοποιείς μόνο για να αγοράζεις τσιγάρα
από το περίπτερο της γειτονιάς σου. Το ακριβώς αντίθετο του Μπαμπάκ Παγιαμί
είναι ο Νεοζηλανδός Άντριου Νίκολ της «Simone». Η προφητεία είναι
καταπληκτική, αλλά ο προφήτης αποδείχθηκε διαχειριστής.

Σε μερικά χρόνια οι σταρ του Χόλιγουντ θα στριμώχνονται στο ταμείο ανεργίας.
Στη θέση τους θα κυκλοφορούν προσομοιωμένα πλάσματα με το αρρενωπό βλέμμα ενός
Μπρατ Πιτ, με τα χείλη και το χαμόγελο της Τζούλια Ρόμπερτς και με την φωνή
της Λορίν Μπακόλ. Ανέξοδοι, υποταγμένοι και αναλώσιμοι. Η επιστήμη της
ψηφιακής τεχνολογίας στο πλευρό της 7ης Τέχνης. Τουτέστιν… Simone.

«Simone». Ό,τι βλέπεις δεν είναι αληθινό

Πενηντάρης σκηνοθέτης στα πρόθυρα χρεοκοπίας λαμβάνει από μελλοθάνατο
επιστήμονα ως δώρο ένα πρόγραμμα προσομοιωμένης σταρ. Τόσο λαχταριστής όσο και
η Μόνικα Μπελούτσι και τόσο πολυτάλαντης όσο καμία άλλη στο Χόλιγουντ. Με την
πρώτη ταινία δημιουργείται πανζουρλισμός. Με την δεύτερη πανικός. Με την τρίτη
λαϊκό προσκύνημα. Όλοι μα όλοι από τους παραγωγούς, τους δημοσιογράφους και
πάνω απ’ όλα τους θεατές πίνουν νερό στο όνομα της (αόρατης) Σιμόν. Επιμύθιο.
Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός. Κατά βάθος, όμως, ο Άντριου Νίκολ –
σεναριογράφος του «Τρούμαν σόου» – στήνει μια πρώτης τάξεως φάρσα ανάμεσα στο
διαλεκτικό παιχνίδι «είναι και φαίνεσθαι». Η πραγματικότητα – λέει – δεν είναι
αυτό που βλέπουμε. Βρίσκεται πίσω από το πανί, πίσω από τη μικρή οθόνη, πίσω
από τις γραμμές των εφημερίδων και πίσω από τους λόγους των πολιτικών. Κάπου
σε κάποιο εργαστήριο, κάποιοι συνωμοτούν εις βάρος της νοημοσύνης μας. Και
εμείς ως χαϊβάνια υμνούμε το κάλπικο, το κατασκευασμένο, το μη υπαρκτό. Η
ψευδαίσθηση και η οφθαλμαπάτη στα χέρια της βιομηχανίας είναι το πιο πανούργο
όπλο της σύγχρονης τεχνολογίας. Λατρεύουμε άδεια είδωλα, άδειες εικόνες,
άδειες ιστορίες. Κάτω η πραγματικότητα, ζήτω virtual reality!

Η σύλληψη είναι εξαιρετική, το πρώτο ημίωρο είναι γαργαλιστικό, αλλά η
συνέχεια μοιάζει με την αγελάδα που χύνει το γάλα. Μετά τα πρώτα σαράντα λεπτά
η επανάληψη του ίδιου μοτίβου παίζει με την υπομονή του θεατή. Πρέπει να
περάσουν τουλάχιστον εβδομήντα λεπτά για να ξεκολλήσει το όχημα και να πάει
μερικά χιλιόμετρα πιο πέρα. Και το πιο μελαγχολικό απ’ όλα είναι η
διστακτικότητα του σκηνοθέτη να αποφασίσει τι στο καλό θα κάνει. Κωμωδία
είναι; Μπας και είναι ιλαροτραγωδία; Ό,τι και να ‘ναι ένα είναι το συμπέρασμα.
Ο Αλ Πατσίνο είναι ο τελευταίος σταρ του Χόλιγουντ που θα διάλεγε κανείς για
να του αναθέσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια κομεντί. Διάολε είναι σπουδαίος
παίκτης και παίζει σε όλες τις θέσεις, αλλά βάζω στοίχημα πως όσο αυτός είναι
κωμικός, άλλο τόσο είμαι εγώ βιοχημικός!

Ο δολοφόνος με το αγγελικό πρόσωπο

Το καλύτερο σπαγκέτι του Κινέζου σεφ Τζον Γου είναι το «The killer». Το
«πιάτο» που του εξασφάλισε μια πρώτης τάξεως μεταγραφή στο Χόλιγουντ και τον
ανέβασε στα ύψη. Σα να αναμειγνύεις τον Σέρτζιο Λεόνε με τον Πέκινπα και
τον… Στράντζαλη. Το στυλ είναι σπαγκέτι-γουέστερν. Το σλόου μόσιον του
μακελειού είναι από την «Άγρια συμμορία» και το ρομάντζο με την τυφλή
τραγουδίστρια προέρχεται από το «Αμάρτησα για το παιδί μου». Ό,τι πιο
καταναλώσιμο, πιο εύπεπτο, πιο χαβαλεδιάρικο και πιο εμπορικό έχει καρφωθεί
στην οθόνη τα τελευταία πενήντα χρόνια, βρήκε μια θέση σ’ αυτή την ταινία. Το
κοκτέιλ της συνταγής αυτού που ονομάζουμε action movie.

«The killer». Μπάτσος και δολοφόνος. Δύο όψεις του ίδιου νομίσματος

Πληρωμένος δολοφόνος, βαπτισμένος και ορκισμένος με τον κώδικα των Σαμουράι,
ερωτεύεται τυφλή, λαϊκή τραγουδίστρια του Χονγκ Κονγκ, η οποία έχασε την όρασή
της εξαιτίας μιας δικής του… απροσεξίας. Στο μεταξύ, ο αρχιμαφιόζος της
πόλης κατεβάζει ολόκληρο στρατό για να απαλλαγεί από τον killer και παραλλήλως
ένας πανέξυπνος μπάτσος λειτουργεί σαν το alter ego του ίδιου δολοφόνου (η
αρχική ιδέα για το Face off με Νίκολας Κέιτζ και Τζον Τραβόλτα). Επί 111 λεπτά
της ώρας παρελαύνει όλο το ποτ πουρί των ταινιών δράσης που έχουν μείνει στην
ιστορία του κινηματογράφου. Από Τζέιμς Μποντ μέχρι και Αλέν Ντελόν, από τον
«Δολοφόνο με το αγγελικό πρόσωπο» του Ζαν Πιέρ Μελβίλ. Μία μηχανή που αλέθει
και χωνεύει τα πάντα. Τόσο χορταστική που πάνω στην ώρα αισθάνεσαι πως έχεις
καταναλώσει μόνος σου Πασχαλινό αμνοερίφιο Κρήτης!

Στο επίκεντρο το σεξ

Κόκα Κόλα της εβδομάδας το «Speaking of sex» (Μιλώντας για σεξ) του Τζον
ΜακΝότον με Τζέιμς Σπέιντερ, Λάρα Φλιν Μπόιλ, Μπιλ Μάρεϊ και Μελόρα Γουόλτερς.
Η ιστορία αρχίζει με το… όργανο του συζύγου (που δεν ανυψούται) και
τελειώνει με το… όργανο του ψυχιάτρου που διαρκώς ίπταται. Το κέντρο του
Σύμπαντος είναι το… εργαλείο.

«Μιλώντας για σεξ». Πάρε τον ένα και βάρα την άλλη

Τα μέλη αυτής της ανομοιόμορφης παρέας αποτελούνται από ένα τυχαίο ζευγάρι που
πάσχει από τον ιό του… λευκού γάμου (έχουν να το κάνουν από τον καιρό του
Νώε), έναν σοβαροφανή ψυχίατρο, μια μοντέρνα συνάδελφό του και από δύο
δικηγόρους. Άνδρας ο ένας, γυναίκα η άλλη. Ενίοτε οι ατάκες είναι χαριτωμένες
ενίοτε οι καταστάσεις είναι ξεκαρδιστικές, αλλά και ενίοτε (από τη μέση και
κάτω) το πράγμα μένει γυμνό. Στη θέση σας θα το σκεπτόμουν διπλά. Ρε μπας και
περιμένω να το δω στην τηλεόραση;

Πιστολέρο με κακές παρέες

Δύο ακόμα τίτλοι επιβεβαιώνουν την αθάνατη ρήση «ουκ εν τω πολλώ το ευ»

– «Κακές παρέες» (Bad company) του Τζόελ Σουμάχερ με Άντονι Χόπκινς και Κρις
Ροκ. Νεαρός, μαύρος γυρολόγος του ραπ και χαβαλέ προσλαμβάνεται από τη CIA και
εκπαιδεύεται από βετεράνο… πυγμαλίωνα για να μεταμορφωθεί σε κομψευόμενο
αντικέρ με προορισμό την Πράγα, τη ρώσικη μαφία και μια πυρηνική βόμβα
διαστάσεων… Samsonite. Προφανώς το σενάριο ενεκρίθη από τους στρατιωτικούς
συμβούλους του Τζορτζ Μπους τζούνιορ.

– «Η συμμορία του Τζέσε Τζέιμς» του Λες Μέιφιλντ με Κόλιν Φάρελ, Σκοτ Κάαν και
Τίμοθι Ντάλτον. Η αληθινή ιστορία των πιστολέρο στην Άγρια Δύση. Οι εταιρείες
σιδηροδρόμων τούς κλέβουν τη γη και άμα λάχει τους σκοτώνουν και εκείνοι
αρπάζουν τα εξάσφαιρα, ξαφρίζουν τις τράπεζες και μοιράζουν δολάρια σαν Ρομπέν
των δασών.

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Η ψήφος είναι μυστική»

Καλύτερης κομεντί: Η ίδια.. ψήφος

Καλύτερης σκηνοθεσίας: Εξ ημισείας Μπαμπάκ Παγιαμί (της ψήφου) – Γκας
Βαν Σαντ

Καλύτερου μινιμαλισμού: «Gerry» του Γκας Βαν Σαντ

Ελεγείας: «Gerry»

Υποψήφιας ταμειακής πανωλεθρίας: Πάλι ο «Gerry»

Ευφυούς πυροτεχνήματος: «Simone»

Αμηχανίας: Αλ Πατσίνο (στο «Simone»)

Οφθαλμαπάτης: Η Σιμόν

Κινέζικου σπαγκέτι: «The killer»

Αγροτικού σπαγκέτι: «Η συμμορία του Τζέσε Τζέιμς»

Sex σπαγκέτι: «Μιλώντας για σεξ»

Warning: Το πολύ σπαγκέτι βλάπτει την υγεία