Παγκοσμιοποίηση: Ενισχύει και μειώνει τις ανισότητες

Ο καθηγητής του Harvard και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών, Σάιμον
Κούζνετς, διατύπωσε έναν διάσημο νόμο. Τον νόμο Κούζνετς: Πρώτον, οι φτωχές
κοινωνίες τείνουν να εμφανίζουν μεγαλύτερες ανισότητες. Δεύτερον, όταν
βγαίνουν από τη φτώχεια και εισέρχονται στην ανάπτυξη, οι ανισότητες γίνονται
αρχικά ακόμη μεγαλύτερες. Τρίτον, όταν αυτές οι κοινωνίες φθάσουν σε
ανεπτυγμένα επίπεδα, σημειώνεται μια συστηματική επιστροφή προς τη μείωση των
ανισοτήτων.

Αν αυτό είναι αληθές, θα αποτελεί πράγματι ένα πολύτιμο εύρημα. Για τη Δυτική
Ευρώπη και την Αμερική θα προβλέπει ένα μέλλον – κατά τη διάρκεια της περιόδου
2005 έως 2025 – το οποίο θα τις απομακρύνει από την κατάσταση όπου οι πλούσιοι
θα γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Ωστόσο, τα οικονομικά δεν
είναι και δεν μπορούν να γίνουν μια ακριβής επιστήμη όπως είναι η Φυσική και
τα Μαθηματικά. Ο νόμος Kuznets, πριν αλλά και μετά τον θάνατο του μεγάλου
στατιστικολόγου, άρχισε να απορρίπτεται από τα ψυχρά δεδομένα της οικονομικής
ιστορίας. Όταν η δημοτικότητα του New Deal και της πολιτικής που ακολουθούσαν
τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα άρχισε να εξασθενεί, οι ανεπτυγμένες ελεύθερες
οικονομίες της Βόρειας Αμερικής, της Δυτικής Ευρώπης και της Ασίας άρχισαν τις
τελευταίες δεκαετίες να βλέπουν τις ανισότητες να αυξάνονται.

Περισσότεροι φτωχοί

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Αυτό φαίνεται και από το εξής: Πριν από πενήντα χρόνια ένας Αμερικανός
διευθύνων σύμβουλος μιας μεγάλης επιχείρησης είχε κατά μέσο όρο μισθό 40πλάσιο
του μισθού ενός μέσου εργαζόμενου. Τώρα ο μισθός είναι 400 φορές πολλαπλάσιος
– αύξηση πάνω από δέκα φορές. Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν μια ανάλογη τάση
και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμη και στη Σκανδιναβία. Ωστόσο, την ίδια στιγμή
είναι αλήθεια ότι το επίπεδο των φτωχών στις περιοχές υψηλής παραγωγικότητας
έχει αυξηθεί και συνεχίζει να ξεπερνά τα πραγματικά εισοδήματα των φτωχών στις
φτωχές κοινωνίες. Έτσι η ρήση ότι «οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι
φτωχοί φτωχότεροι» αποτελεί μια λανθασμένη περίληψη των σύγχρονων παγκόσμιων
τάσεων.

Υπολογίζουμε εννέα δείκτες ανισότητας που καθορίζονται από την παγκόσμια
διανομή του εισοδήματος. Όλοι δείχνουν σημαντική μείωση των παγκόσμιων
εισοδηματικών ανισοτήτων κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του ’80 και του ’90.

Είναι αυτό αληθές; Απλώς θυμηθείτε ότι περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια
άνθρωποι από τον συνολικό παγκόσμιο πληθυσμό των 6 δισεκατομμυρίων ζουν στην
Κίνα και την Ινδία. Θυμηθείτε επίσης ότι μετά τη συνθηκολόγηση αυτών των δυο
χωρών με τη νέα παγκοσμιοποιημένη οικονομία, τα πραγματικά εισοδήματα και στις
χώρες αυτές έχουν αποκτήσει ανοδική τάση – αυτό που συνέβη στις χώρες της
Νοτιοανατολικής Ασίας. Επιτρέψτε μου να σας δώσω σύντομα μερικές από τις
αναλύσεις των ειδικών για την παγκόσμια οικονομική ιστορία, όπως
περιλαμβάνονται στο νέο βιβλίο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και
Ανάπτυξης «Η Παγκόσμια Οικονομία: Μια προοπτική χιλιετίας». Το βιβλίο γράφτηκε
από τον καθηγητή Άνγκους Μάντισον. Ο ίδιος κάνει τις ακόλουθες εκτιμήσεις:

Το 1000 μ.Χ. το αφρικανικό κατά κεφαλήν πραγματικό εισόδημα ήταν υψηλότερο
οριακά από το αντίστοιχο ευρωπαϊκό. Αυτό συνέβη επειδή το ευρωπαϊκό Ακαθάριστο
Εγχώριο Προϊόν μειώθηκε κατά 10% μεταξύ του έτους μηδέν και 1000 μ.Χ. Γύρω στο
1500 η Ευρώπη άρχισε να χρησιμοποιεί την επιστημονική γνώση προκειμένου να
ξεπεράσει άλλες περιοχές του πλανήτη: αυτό που ξεκίνησε στην καθολική Ιταλία
γρήγορα έγινε κτήμα και της προτεσταντικής Ολλανδίας ή οποία ηγήθηκε
οικονομικά της Ευρώπης για τρεις αιώνες – έως το 1836 που πήρε τα ηνία η
Βρετανία. Από το 1904 και μετά η Αμερική πήρε το προβάδισμα από τη Βρετανία
και συνεχίζει να βρίσκεται στην κορυφή.

Οι μετρήσεις του Μάντισον αντικρούουν τις παλιότερες εκτιμήσεις ότι η Κίνα
προηγείτο της Δύσης το 1800. Έως ότου ανέλαβε ο Μάο, ο Μάντισον υπολογίζει ότι
η Κίνα υποχώρησε στο 10% του οικονομικού επιπέδου της Δυτικής Ευρώπης.

Η επιστήμη, σε συνδυασμό με τους μηχανισμούς του ανταγωνισμού στις αγορές
φαίνεται να είναι τα μοναδικά παραδείγματα συνεχούς αύξησης της
παραγωγικότητας. Το κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν του «αποικιακού»
Πόρτο Ρίκο είναι το υψηλότερο στη Λατινική Αμερική. Ενώ το ηλικίας τεσσάρων
δεκαετιών καθεστώς του Φιντέλ Κάστρο στην Κούβα διέδωσε την εκπαίδευση και τις
υπηρεσίες υγείας στους φτωχούς των πόλεων και της υπαίθρου αλλά το συνολικό
κατά κεφαλήν εισόδημα μειώθηκε κατά 36%. Κάτι ανάλογο συνέβη και στην Κίνα του
Μάο. Θυμηθείτε επίσης, ότι η σταλινική Ανατολική Ευρώπη και η Ανατολική
Γερμανία δεν έδειξαν τις ίδιες επιδόσεις με τις ελεύθερες οικονομίες των
αγορών στη Δυτική Ευρώπη. Μία ακόμη πιο αποκαλυπτική διαφορά φαίνεται από τη
σύγκριση μεταξύ των οικονομικών στοιχείων της Βόρειας και της Νότιας Κορέας.

Παγκόσμιες ανισότητες

Μπορούμε εύκολα να κατανοήσουμε γιατί οι φτωχοί της Αφρικής και της Μέσης
Ανατολής είναι εχθρικοί προς τον ανεπτυγμένο κόσμο. Είναι λογικό για τους
ιδεαλιστές φοιτητές των πλούσιων χωρών να βγαίνουν στον δρόμο προκειμένου να
διαδηλώσουν εναντίον της παγκοσμιοποίησης. Τους σοκάρει το γεγονός ότι μικρά
παιδιά εργάζονται σε άθλιες συνθήκες. Δεν κατανοούν όμως τι θα συμβεί στα μέσα
πραγματικά εισοδήματα των φτωχών χωρών αν λόγω λήψης μέτρων προστατευτισμού οι
θέσεις εργασίας μετακομίσουν πίσω στις πλούσιες χώρες. Προσπαθήστε να
καταλάβετε τι θα συμβεί στις παγκόσμιες εισοδηματικές ανισότητες.

Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι όλα λειτουργούν σωστά στον πλανήτη. Τα δημοκρατικά
έθνη πρέπει να μάθουν πώς να ζυγίζουν τις μοντέρνες μεικτές οικονομίες μεταξύ
των μηχανισμών των ελεύθερων αγορών και των κυβερνητικών πολιτικών για ρύθμιση
και περιορισμό των ανισοτήτων. Αυτή είναι η άποψη – προϊόν μιας μακράς
ακαδημαϊκής καριέρας στα Οικονομικά. Και παραπάνω παρουσίασα όλα τα στοιχεία
τα οποία με οδήγησαν σε αυτήν την άποψη.

(c) Los Angeles Times Syndicate, 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σ. Δημητρέλης, Γ. Κανελλόπουλος