Δρόμοι

Τα ποντίκια…

… συνήθως είναι τα πρώτα που εγκαταλείπουν ένα πλοίο που βυθίζεται. Στο
Γιοχάνεσμπουγκ συνέβη το αντίθετο: τα «ποντίκια» σπρώχνονταν ποιο να
πρωτομπεί. Γιατί όλα μαζί είναι παγιδευμένα στην ίδια φάκα της
«παραγωγής-κατανάλωσης». Όλα μαζί φενακίζονται με την ίδια αυταπάτη πως, με
μια δυο μέρες σαμποτάζ, μπορούν να χαμηλώσουν τις τιμές ή να περιορίσουν τη
ρύπανση ή να λιγοστέψουν τα σκουπίδια. Όμως, στη σύγχρονη οικονομία ακόμη και
τα σκουπίδια έχουν αξία, με την έννοια πως «αξίζουν» να πεταχτούν – όλα, από
τα κουρελιασμένα πράγματα μέχρι τους κουρελιασμένους ανθρώπους.

Τα σκουπίδια…

… είναι πολλά πράγματα. Τα πετάμε στην Αφρική, τα πετάμε στη Λατινική
Αμερική – όχι μονάχα τα απορρίμματά μας, αλλά και το ουράνιο. Τι θα κάνουμε;
Θα πνιγούμε μέσα στα απορρίμματά μας; Η καταναλωτική κοινωνία κάνει το χρυσάφι
σκουπίδια, όπως ο αλχημιστής έκανε ακριβώς το αντίστροφο. Όπου η κατανάλωση
είναι ο τελικός σκοπός, τα σκουπίδια είναι το τελικό προϊόν. Όταν η παραγωγή
δεν εξυπηρετεί υλικές αλλά συναισθηματικές ανάγκες, το αποτέλεσμα είναι
σκουπίδια. Πού να τα βάλουμε; Να τα κάνουμε καύσιμα; Να τα κάνουμε λίπασμα;
Πάλι το όνειρο του αλχημιστή. Στο μεταξύ, ο πλανήτης πεθαίνει επειδή γεμίζει
σκουπίδια, εντομοκτόνα, πυρηνικά κατάλοιπα. Μα ακόμη και ο θάνατός του
τροφοδοτεί νέα αλχημιστικά όνειρα για διαστημικές αποστολές, εποικισμό του Άρη
– όνειρα που κάνουν τα «ποντίκια» να σπρώχνονται για να πάρουν θέση στο πλοίο.

Τα όνειρα…

… αυτά έχουν πάντα το ίδιο αποτέλεσμα: καταλήγουν πάντα σε βιομηχανίες, που
το τελικό προϊόν τους είναι τα σκουπίδια. Στην ανθρωπολογία το λένε «θεωρία
των σκουπιδιών», μας λέει ο Χέιντεν Γουάιτ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
Στάνφορντ. Αν δυο άνθρωποι αρχίσουν να ανταλλάσσουν δώρα, δίνοντας κάθε φορά
κάτι παραπάνω, με την ελπίδα να πάρουν περισσότερα, φτάνουν κάποτε σε ένα
σημείο όπου κανείς τους δεν έχει πια τίποτα να δώσει. Χρεοκοπημένοι, σαν σε
μια παρτίδα πόκερ όπου κάποτε τελειώνει η ρελάνς, είναι υποχρεωμένοι να
ξαναρχίσουν πάλι από το μηδέν. Ωραίος αριθμός, στρογγυλός, που δηλώνει μια νέα
αρχή. Έχουμε άραγε καιρό;

Τη νέα αρχή…

… πού θα πρέπει να την αναζητήσουμε; Ίσως στην πηγή όλων των σκουπιδιών και
των περιττωμάτων, στον ίδιο μας τον εαυτό. Ακόμη και στα σκουπίδια του σώματός
μας έχουμε μάθει να δίνουμε μια συναισθηματική φόρτιση, μια αξία. Θέλουμε το
σώμα μας υγιές, το θέλουμε χωρίς ακαθαρσίες, χωρίς σπυράκια, τρέχουμε στις
γυμναστικές, τρελαινόμαστε με τα τρόφιμα, τρώμε σπόρους, καρπούς, μέλι. Όσο
και αν θέλουμε να εξαγνιστούμε έτσι, το αποτέλεσμα είναι πάλι το ίδιο, μια
τεράστια βιομηχανία οργανικών τροφίμων, γυμναστηρίων, βιταμινών, δηλαδή πάλι
σκουπίδια. Οι αλχημιστές δεν υπάρχουν πια. Όλα είναι στο χέρι μας, που
επιμένουμε να παράγουμε και να γινόμαστε σκουπίδια.