Απειλή πολέμου στην οικονομία

Μετά τον Αύγουστο του 1914 η Ευρώπη και ο κόσμος άλλαξαν δραματικά. Πριν,
οποιοσδήποτε λογικός άνθρωπος θα προέβλεπε ότι ο πολιτισμός όδευε προς μια
χρυσή εποχή. Μετά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1914 έως το
1918, κανείς λογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να προβλέψει ότι ένας Αδόλφος
Χίτλερ θα προκαλούσε έναν αιματηρό πόλεμο, ο οποίος κατέστρεψε τον δημοκρατικό
καπιταλισμό και την πολιτισμένη «μεικτή» κοινωνία.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου
και στο Πεντάγωνο, στην Ουάσιγκτον, σηματοδότησαν ένα νέο σταυροδρόμι, μεταξύ
του παρελθόντος και του μέλλοντος. Στους δώδεκα μήνες που πέρασαν από τότε,
δεν επαναλήφθηκαν ανάλογες τρομοκρατικές ενέργειες.

Ξεχνάμε γρήγορα

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Ο άνθρωπος, όπως και η στρουθοκάμηλος, έχει την τάση να ξεχνά γρήγορα τα
οδυνηρά γεγονότα του παρελθόντος. Αλλά αυτό που διαφοροποιεί εμάς, τα
ανεπτυγμένα, από τα υπόλοιπα δαρβινικά είδη της φύσης είναι η ικανότητά μας να
θυμόμαστε και να χρησιμοποιούμε τη μνήμη μας για να αντιμετωπίζουμε άλλα
γεγονότα.

Τα πραγματικά εισοδήματα που θα αποκομίσουν οι κάτοικοι όλου του κόσμου στο
μέλλον θα είναι σίγουρα χαμηλότερα. Όλα τα κράτη έχουν αρχίσει να
συνειδητοποιούν ότι τεράστιοι πόροι πρέπει να κατευθυνθούν μακριά από την
παραγωγή αγαθών που ενισχύουν την ποιότητα ζωής και να διοχετευθούν στην
προστασία από καταστρεπτικές ενέργειες που κάνουν ελάχιστες και μικρές
αντιδραστικές ομάδες, των οποίων η ικανότητα να προκαλέσουν κακό έχουν
αυξηθεί, λόγω της ανάπτυξης της μοντέρνας τεχνολογίας. Πράγματι, η επιστήμη
προσφέρει. Αλλά η επιστήμη είναι σίγουρο ότι αφαιρεί κιόλας.

Στο παρελθόν, ένας Ιρακινός δικτάτορας, όπως και οι πειρατές του 18ου αιώνα,
μπορούσε να δολοφονήσει ή να σακατέψει μερικούς ταξιδιώτες. Αργότερα, μια
μικρή χώρα, η οποία θα αποκτούσε πρόσβαση σε πυρηνικά και βιολογικά όπλα, θα
μπορούσε να προκαλέσει κακό σε εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν ακόμη και σε
άλλες ηπείρους.

Αυτή είναι η ψυχρή πραγματικότητα. Τα οικονομικά, τα οποία θεωρούνταν ότι
είχαν ξεφύγει από τη φήμη της «ζοφερής επιστήμης», πρέπει τώρα να
αντιμετωπίσουν τη νέα πραγματικότητα.

Πλεόνασμα δυνάμεων

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στον Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου στη Νέα Υόρκη (στιγμιότυπο) και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, σηματοδότησαν ένα νέο σταυροδρόμι στις παγκόσμιες εξελίξεις.

Οι ανεπτυγμένες περιοχές – η Ευρώπη, η Αμερική και οι ταχύτατα αναπτυσσόμενες
νέες ασιατικές οικονομίες – διαθέτουν πλεόνασμα παραγωγικών δυνάμεων. Μια απλή
συνταγή είναι να διαθέσουμε το 10% του μελλοντικού μας Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος για να αποκαταστήσουμε το προ της 11ης Σεπτεμβρίου στάτους κβο.
Αυτή, όμως, η συνταγή δεν είναι εφαρμόσιμη. Ο μύθος λέει ότι κάθε φορά που
έκοβες τα κεφάλια δέκα δράκων, εκατοντάδες νέα κεφάλια δράκων έκαναν την
εμφάνισή τους.

Η οργάνωση του Οσάμα Μπιν Λάντεν δεν έχει ακόμη αντιμετωπιστεί οριστικά. Αλλά
ακόμη και αν, ή όταν, αυτό γίνει, θα παραμείνει η πικρή αλήθεια ότι μικρές
τρομοκρατικές ομάδες θα εξακολουθήσουν να διαθέτουν τη δυνατότητα να προκαλούν
κακό, σε μέγεθος πρωτοφανές στην ανθρώπινη ιστορία. Μερικές από τις επιδράσεις
των πρόσφατων τρομοκρατικών ενεργειών μπορούν, παραδόξως, να είναι
βραχυπρόθεσμα θετικές. Η πορεία του Χίτλερ προς τον πόλεμο, η οποία άρχισε
όταν η Γερμανία «καταπλακωνόταν» από μαζική ανεργία, τερμάτισε τη μεγάλη
γερμανική οικονομική ύφεση. Επιπλέον, έδωσε τέλος στη μεγάλη οικονομική κρίση
στην Αμερική, καθώς προκάλεσε πλήρη κινητοποίηση για τη νίκη επί του Χίτλερ,
στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σήμερα, τα μάτια όλων είναι στραμμένα στην έκρηξη της κερδοσκοπικής φούσκας
στη Γουώλ Στρητ και τις πιθανές απειλές που δημιουργεί για την πραγματοποίηση
μιας δεύτερης βουτιάς στην ύφεση. Αν αυτό συμβεί, η ύφεση θα εξαπλωθεί σε όλον
τον κόσμο, ακριβώς όπως εξαπλώθηκε η πανώλης. Σε αυτό το σημείο της ιστορίας
της αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας, όπου οι 11 μειώσεις επιτοκίων από τον
πρόεδρο της FED, κ. Άλαν Γκρίνσπαν, μας άφησαν με ένα επιτόκιο 1,75%, μερικά
από τα όπλα νομισματικής πολιτικής για την αντιμετώπιση μιας μελλοντικής
ύφεσης έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί.

«Ωστόσο, δεν θα πρέπει να ανησυχούμε», λένε τώρα πολλοί ειδικοί. Για να κάνει
περισσότερο πιστευτή την έντονη ρητορική του, ο πρόεδρος των Ηνωμένων
Πολιτειών, Τζορτζ Μπους, θα πρέπει να προχωρήσει στην αύξηση των στρατιωτικών
δαπανών, αμυντικών και επιθετικών. Αυτό πράγματι μειώνει τις πιθανότητες για
βραχυπρόθεσμη εμφάνιση ύφεσης. Αν η αιμορραγία στα κέρδη των επιχειρήσεων
σταματήσει, θα πρέπει να είστε σίγουροι ότι το Τόκιο, το Λονδίνο και άλλα
μεγάλα χρηματιστήρια του κόσμου θα αντιδράσουν θετικά σε οποιαδήποτε
σταθεροποίηση του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης. Ένας ειδικός στα οικονομικά
δεν μπορεί να προβλέψει αν η ομάδα του Μπους θα βομβαρδίσει τελικά το Ιράκ. Αν
συμβεί αυτό, το πιθανότερο είναι ότι θα αποτελεί μια καθαρά αμερικανική
επιχείρηση. Αυτό θα διαφέρει από τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, εναντίον του
Ιράκ, ο οποίος αποτέλεσε μια διεθνή προσπάθεια, το κόστος της οποίας βάρυνε
περισσότερο τον υπόλοιπο κόσμο, σε σχέση με την Αμερική. Αυτήν τη φορά, με τα
Ηνωμένα Έθνη να απέχουν και το ΝΑΤΟ να βρίσκεται στο περιθώριο, η Αμερική θα
πληρώσει τον λογαριασμό μιας επίθεσης στο Ιράκ. Επιπλέον, η αρνητικά κείμενη
Μέση Ανατολή θα επιχειρήσει, κατά πάσα πιθανότητα μέσω του ΟΠΕΚ, να οδηγήσει
υψηλότερα τις τιμές του πετρελαίου. Η μείωση της προσφοράς πετρελαίου θα
επαναφέρει του φόβους για άνοδο του πληθωρισμού και θα τείνει να αντισταθμίσει
την αύξηση των δημοσιονομικών δαπανών.

Προειδοποίηση

Γι’ αυτούς και για άλλους λόγους θα πρέπει να υπάρξει η προειδοποίηση ότι δεν
πρέπει να υιοθετηθεί η εξής κυνική θέση: Για να ενισχυθεί η δημοτικότητα του
προέδρου των ΗΠΑ, η οποία έχει πληγεί από την ανοχή του στις επιχειρήσεις που
«μαγείρεψαν» τα κέρδη τους, ο Λευκός Οίκος θα πρέπει να καταφύγει στη λύση της
εισβολής στο Ιράκ.

Οι πόλεμοι είναι δημοφιλείς όταν αρχίζουν. Τα μέλη όλων των τάξεων ενώνονται
σε μια κίνηση αυτο-άμυνας. Ωστόσο, σύντομα η πικρή πραγματικότητα του πολέμου
γίνεται συνειδητή από όλον τον πληθυσμό – ειδικά στους πολίτες μιας χώρας που
οδεύει προς την ήττα. Αλλά ακόμη και οι ηγέτες μιας χώρας που κερδίζει έναν
πόλεμο μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με τη λαϊκή απόρριψη σε εκλογές. Ο
Ουίνστον Τσώρτσιλ έχασε την εξουσία αμέσως μετά τη νίκη του επί του Χίτλερ. Το
ίδιο συνέβη και με τον Αμερικανό πρόεδρο Γούντροου Ουίλσον αμέσως μετά τον
θρίαμβο των Ηνωμένων Πολιτειών στην προσπάθειά τους να τερματίσουν τον Α’
Παγκόσμιο Πόλεμο. Θα είναι κρίμα αν επικρατήσει η λογική των δημαγωγικών
ανταγωνισμών.

(c) Los Angeles Times Syndicate

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σ. Δημητρέλης, Γ. Κανελλόπουλος