Με τη Rolls του Βελλίδη

Για καιρό βλέπω τη Μεγάλη Κυρία παρκαρισμένη, κάθεται και δίπλα στην είσοδο
της εφημερίδας «Μακεδονία», Μοναστηρίου 85, ενώ μπαίνω από την περιστρεφόμενη
πόρτα στη ρεσεψιόν για ν’ ανεβώ στον τέταρτο – πάντα στέκομαι, δευτερόλεπτα
και την θαυμάζω, καθυστερώντας: λάμπει σαν θεότητα, με τη μούρη της στραμμένη
στο δρόμο, απόκοσμο πλάσμα εκθαμβωτικό, αυτοκράτειρα, ανάμεσα στα πληβεία
αυτοκίνητα της μελαγχολικής καθημερινότητας: η Ρολς Ρόις του Γιάννη Βελλίδη
που μετά την κατάρρευση της οικογένειας, παρέμεινε εδώ, στο συγκρότημα των
εφημερίδων ως μνήμη μιας άλλης εποχής.

Σήμερα καθυστέρησα να τελειώσω στην εφημερίδα – η ώρα έχει πάει τεσσεράμισι το
πρωί, χαράζει, τα γραφεία έχουν αδειάσει εντελώς, ερήμωσαν. Είμαι μόνος στο
κτίριο, σηκώνομαι να κατεβώ. Ο τελευταίος φύλακας θα ‘χει φύγει και κάτω στη
ρεσεψιόν θα έχει μείνει μόνο η τηλεφωνήτρια. Κατεβαίνω με το ασανσέρ, όλα
είναι έρημα και γλυκά, κουρασμένα και οικεία, όπως είναι πάντα τα άδεια
γραφεία μιας εφημερίδας μετά τον πυρετό της δουλειάς.

Η τηλεφωνήτρια λείπει απ’ τη ρεσεψιόν – μάλλον θα πήγε στην τουαλέτα. Στέκομαι
αμήχανος. Και τότε μου μπαίνει αίφνης η τρελή ιδέα. Μετά από μια μόνο στιγμή
δισταγμού, ανοίγω γρήγορα το συρταράκι όπου έχω δει πως κρατούν οι φύλακες το
κλειδί της Ρολς, δίπλα στο ταμείο. Ρίχνω μια τελευταία ματιά γύρω και το
παίρνω με άγχος, κρατώντας το σφιχτά σαν να ‘χω το αντικλείδι του Παραδείσου
μέσα στην παλάμη μου.

Προχωρώ δήθεν ψύχραιμα και βγαίνω – η τηλεφωνήτρια δεν φάνηκε ακόμα.

Η Ρολς δεν φαίνεται μέσα από το τζάμι τής ρεσεψιόν κι έξω, ευτυχώς, έχει
ερημιά. Κοιτάζω πάλι έναν γύρο και ύστερα πλησιάζω, βάζω το κλειδί στην πόρτα
του οδηγού, μ’ έναν γλυκό φόβο, λες και πηγαίνω πρώτη φορά με γυναίκα. Με το
τράβηγμα νιώθω να έρχεται κάτι βαρύ, αδιανόητο κι ευγενές που ανοίγοντας δίνει
αξία στον χαρακτήρα μου – αν καταλαβαίνεις τι θέλω να πω και αν σέβεσαι το
αίσθημά μου. Μπαίνω απαλά, λαθραία, στη Ρολς που αγόρασε ο Γιάννης Βελλίδης το
1976, Rolls Royce Hilver Shadow -1, την ίδια χρονιά που αγόρασε καινούργιο
πιεστήριο για την «Μακεδονία» – μόνο που η Ρολς, σύμφωνα με τον θρύλο, του
κόστισε τα διπλάσια λεφτά απ’ το πιεστήριο.

Αυτή εδώ η Ρολς έχει κινητήρα 4.500 κυβικών (ή μήπως 6.000;), τα δερμάτινα
καθίσματα είναι χρώματος μπεζ προς το μουσταρδί, τύπου Conolly. Άκουσα μια
μέρα τους φύλακες που την έπλεναν να λένε πως τα επιμελήθηκε προσωπικώς ο
εργοστασιάρχης, ότι είναι φτιαγμένα διά χειρός Conolly: αστράφτουν αθάμπωτα,
γυαλιστερά, λες και περάστηκαν την περασμένη βδομάδα και όχι πριν τόσα χρόνια.

Το τιμόνι είναι μεγάλο, λεπτό, με δυο ακτίνες. Τα ταμπλό ξύλινα έργα τέχνης
από αγριοτριανταφυλλιά, ανέγγιχτα, ασκόνιστα – τα ‘χει αλλάξει, μετά το 1978,
δηλαδή μετά τον θάνατο του Βελλίδη, η κόρη του, γιατί ο άρχων πατέρας της
έβαζε μέσα στο αυτοκίνητο, πάντα, την αγαπημένη του νευρική σκυλίτσα
«Ντεζιρέ», ένα γιορκσάιρ που του είχε μεγάλη αδυναμία κι εκείνο ξέσκιζε
συστηματικά με τα δόντια και με τα νύχια του ταπετσαρίες και ταμπλό, χωρίς ο
Βελλίδης να δίνει σημασία, να ενοχλείται.

Νιώθω πως το κάθισμα είναι κάπως πίσω και πατώ – έχει ηλεκτρική μετακίνηση –
το κομψό κουμπί που είναι πλάγια να το φέρω λίγο προς τα μπρος. Δεν ακούω
τίποτε, νομίζω πως είναι χαλασμένο κι όμως: έχει μετακινηθεί, απολύτως
αθόρυβα, είμαι πια τόσο κοντά στο τιμόνι όσο πρέπει.

Ένα από τα βασικά προσόντα της Μεγάλης Κυρίας είναι πως δεν βγάζει κανέναν
απολύτως θόρυβο, ακόμα κι όταν την βάζεις μπρος ή την οδηγείς – ο μόνος ήχος
που ακούγεται είναι το ρολόι του ταμπλό και που κατά παράδοσιν είναι μηχανικό.
Μετά το ’79 κάποιοι της εταιρείας είχαν την έμπνευση να αντικαταστήσουν το
μηχανικό αυτό ρολόι μ’ ένα καινούργιο, αθόρυβο, ψηφιακό και ξεσηκώθηκε θύελλα
στην Αγγλία από τους φανατικούς της Ρολς. Οπότε, στο εργοστάσιο δεν άντεξαν
και το άλλαξαν πάλι τρέχοντας, ξανάβαλαν το παλιό, το μηχανικό, που παρέμεινε
να υπάρχει και να ακούγεται διακριτικά, να το ακούω κι εγώ τώρα, μέσα στην
απόλυτη σιωπή της υπέρτατης πολυτέλειας: τικ-τακ, τικ-τακ.

Βάζω το κλειδί στη θέση του και το γυρνώ απαλά, νιώθοντας πως είμαι στα όρια
της ιεροσυλίας – αλλά ταυτόχρονα σκέφτομαι πως, εγώ τουλάχιστον, δεν θα
οδηγήσω αυτό το αυτοκίνητο με το θράσος που το κάνουν οι πετρελαιάδες στη
Σαουηδική Αραβία, που αγοράζουν μία Ρολς και την ισοπεδώνουν οδηγώντας την
στην έρημο. Την ίδια στιγμή που αναρωτιέμαι αν θα πάρει μπρος αισθάνομαι τον
ανεπαίσθητο εκείνο κραδασμό που μεταγγίζεται μέσα μου σαν λοξό αεράκι και
δείχνει ότι, όντως, η Μεγάλη Κυρία αναπνέει κανονικά, είναι υγιής, αξιοπρεπής
κι έτοιμη για όλα.

Τα παράθυρα είναι ηλεκτρικά – πατάω το κουμπί και κατεβαίνουν σιωπηλά, με
σεβασμό, σαν να μην υπάρχουν. Βλέπω μέσα από το τζάμι μπροστά, πάνω στο
μπορντό καπό (μπορντό είναι όλο το αυτοκίνητο με μια ασημένια ρίγα γύρω γύρω
και μαύρα ελαστικά γνήσια, με το διπλό R στα ασημί τάσια των τροχών), βλέπω,
λοιπόν, το περίφημο χρυσαφί αγαλματάκι – σήμα της Ρολς, την Άπτερο Νίκη, να
που στέκει ορθή, περήφανη στο κέντρο του καπό. Τη σχεδίασε τότε, αρχές του
20ού αιώνα που πρωτοκυκλοφόρησε η Ρολς, ένας φοιτητής της Βασιλικής Σχολής
Καλών Τεχνών της Αγγλίας και της έδωσε το όνομα Spirit of Extasis – το
αγαλματίδιο αυτό είναι ολόχρυσο (ειδική παραγγελία του Βελλίδη να είναι
ολόκληρο από ατόφιο χρυσάφι) κι έχει το κεφάλι κάπως σκυφτό. Λένε πως αυτό
συνέβη κατόπιν επιθυμίας του Roys, όταν πέθανε ο φίλος και συνεταίρος του, ο
Rolls, το 1910, σε αεροπορικό ατύχημα: διέταξε να βγαίνουν τα αγαλματάκια –
σήματα της Ρολς με την κεφαλή κάπως σκυφτή σε ένδειξη παντοτινού πένθους για
τον φίλο του.

Σκέφτομαι τη ρήση του Rolls:

«Τα μικρά ωραία πράγματα σε συνδυασμό κάνουν την τελειότητα, αλλά η τελειότητα
δεν είναι μικρό πράγμα».

Και ο Roys:

«Η ποιότητα είναι αυτή που κερδίζει σε διάρκεια. Η τιμή είναι το πρώτο που
ξεχνάς».

Ακουμπώ το γκάζι – δεν υπάρχουν ταχύτητες, η Ρολς είναι αυτόματη – και το
αυτοκίνητο κυλώντας, πατινάροντας θαρρείς, πάνω σε βούτυρο, προχωρεί και
κατεβαίνουμε το πεζοδρόμιο χωρίς οι πίσω αερόσουστες να επιτρέψουν σοβαρό
κραδασμό. Στρίβω δεξιά και μπαίνω αργά στην αραιή κυκλοφορία.

Οδηγώ, ξαφνικά, σ’ έναν άλλο κόσμο που παρελαύνει μέσα από το παρμπρίζ της
Ρολς, τα καθρεφτάκια του αυτοκινήτου και του μυαλού μου. Οργώνω την πόλη
πολλές φορές, ώς το μεσημεράκι. Στις 2 και 15 περνώ να τον πάρω μπροστά από τα
παλιά γραφεία μας, της Τσιμισκή. Ο Γιάννης Βελλίδης είναι ‘κεί, συνεπής, με
περιμένει φορώντας ένα από τα ωραιότερα κοστούμια του, θερινό, χρώματος κρεμ,
αν και είναι Σεπτέμβριος, μέρες της ΔΕΘ – μπαίνει και κάθεται δίπλα μου
σιωπηλός. Με παρατηρεί που οδηγώ θαυμαστικά τη Ρολς Ρόις και μετά από λίγο μου
λέει:

– Όταν την πρωτοπήρα, είπα να πάω μ’ αυτήν μια βόλτα στην Αθήνα. Ε, δεν θα το
πιστέψεις. Έμεινε στον Λεβέντη, έπαθε βλάβη, εκεί έξω απ’ τη Θήβα. Μ’ άφησε.
Τι ντροπή… και πήγαμε στην Αθήνα με ταξί… Ήρθε απ’ την Αγγλία, τότε, ένας
ειδικός και την έφτιαξε. Στο γυρισμό μάς παίρνει στο κατόπι ένα περιπολικό.
Λέω στον οδηγό, στον Βόδενα, πάτα την, ρε, να κάνουμε πλάκα. Εκείνος πατάει
γκάζι, το περιπολικό βάζει τη σειρήνα, μας κυνηγάει, λέω στον οδηγό μετά από
κανένα εικοσάλεπτο, εντάξει, σταμάτα τώρα στην άκρη να μιλήσω με τους
αστυνομικούς. Σταματάμε δεξιά, αλλ’ αυτοί μόλις πλησίασαν κοντά κι είδαν πως
είναι Ρολς Ρόις κάνουν επιτόπου μεταβολή κι εξαφανίζονται. Το πιστεύεις;

– Είν’ ωραίο αυτοκίνητο…

– Τι ωραίο; Μια φορά έβαλα μέσα τον Κωνσταντίνο Καραμανλή που είχε έρθει στην
Έκθεση και μου λέει: «Τι του πήρις αυτό; Όλου χαλνάει». Τόση ιδέα είχε κι ο
Σερραίος…

– Πριν απ’ αυτό, τι αυτοκίνητο είχατε;

– Είχα μανία με τ’ αυτοκίνητα. Από μικρόν με πήρε ο πατέρας μου μια
Φρασκίνι… Μετά είχα μια Πακάρ κι ύστερα την Κάντιλακ – την πρόλαβες;

– Όχι…

Ξαφνικά πετάγεται μπροστά μου, περνώντας τη διασταύρωση με κόκκινο ένα
φρικαλέο κίτρινο ZASTAVA – φρενάρω και τότε νιώθω πραγματικά τι θα πει το ρήμα
υπακούω: το αυτοκίνητο σκύβει, υποκλίνεται, σταματάει σε λίγα μέτρα το θεόρατο
αμάξωμα, γονατίζει. Ο Βελλίδης κουνάει το κεφάλι του με σκεπτικισμό και λέει:

– Από τότε που πήρα τη Ρολς, με μίσησαν περισσότερο… όλοι με βρίζουν…
ακόμα και τώρα, που το Βελλιδέικο τα έχασε όλα, κι έχω είκοσι τέσσερα χρόνια
πεθαμένος.

Προσπαθώ ν’ αλλάξω κουβέντα:

– Πού θέλετε να πάμε;

– Παρασκευή δεν είναι σήμερα;

– Ναι…

– Κι η ώρα πλησιάζει δυόμισι… ξέρεις τι κάνω κάθε Παρασκευή τέτοια ώρα…
Πάω σε μια ταβέρνα, στον σιδηροδρομικό σταθμό. Λέγεται «Ο Ασημάκης» – διάβασες
το βιβλίο που έγραψε για μένα ο Χρίστος Χριστοδούλου;

– Ναι… το «Ο εκδότης Γιάννης Βελλίδης»… από ‘κεί μου ήρθε και η ιδέα να
κλέψουμε για λίγο τη Ρολς…

– Έ, το λέει κι αυτός εκεί μέσα… Σήμερα πάμε στου «Ασημάκη» στο σταθμό. Έχω
ειδοποιήσει από χθες έναν δικό μου στον Έβρο. Σφάζει ένα μοσχάρι και δίνει τη
μοσχαροκεφαλή στον μηχανοδηγό της αμαξοστοιχίας Αλεξανδρούπολη – Θεσσαλονίκη
που ξεκινάει από ‘κεί τα χαράματα. Εκείνος παίρνει το κεφάλι, το τυλίγει σε
λαδόκολλα κι εφημερίδες, το ακουμπάει σε ταψί και το βάζει πάνω στα κάρβουνα
της μηχανής. Είναι υπολογισμένο… μέχρι να φτάσει το τρένο στη Θεσσαλονίκη η
μοσχαροκεφαλή σιγοψήνεται και γίνεται λουκούμι… Μας την φέρνει ο μηχανοδηγός
έτοιμη, ακριβώς τρεις το μεσημέρι στην ταβέρνα.

Παρκάρω δέκα μέτρα απ’ το μαγαζί. Βγαίνουμε και πάμε, καθόμαστε μέσα στην
ταβέρνα – ο Ασημάκης κάνει μεγάλες χαρές βλέποντας τον Βελλίδη, τον άνθρωπο
των μεγάλων, απρόβλεπτων γούστων. Η ταβέρνα έχει λίγο κόσμο, είναι σχεδόν
άδεια. Ο ταβερνιάρης φέρνει μερικά μεζεδάκια, ξέροντας τι περιμένουμε. Ο
Βελλίδης ανάβει ένα τσιγάρο και περιμένει ήρεμος, σιωπηλός.

Στις τρεις παρά πέντε μου λέει:

– Πήγαινε στη Ρολς, άνοιξε το πορτ μπαγκάζ και φέρε μια βαριοπούλα που έχω
κρατημένη εκεί.

Πάω, ανοίγω και βλέπω μες στο πορτ μπαγκάζ να είναι προσεκτικά τοποθετημένα
όλα τα γυαλιστικά, τα ξεσκονιστήρια και τα αποσμητικά της Ρολς. Ό,τι
χρειάζεται για τη λάτρα της. Στη δεξιά γωνιά, τυλιγμένη σε πετσέτα, βλέπω τη
βαριοπούλα, που είναι ένα σφυρί με κοντό ξύλινο βραχίονα και σιδερένιο, διπλό
κεφάλι περίπου πέντε κιλών.

Γυρίζοντας, συναντώ στην πόρτα έναν άντρα, μάλλον είναι ο μηχανοδηγός, να
κουβαλάει προσεκτικά ένα μεγάλο ταψί με κάτι χοντρό μέσα σκεπασμένο με
πετσέτα, που αχνίζει. Κοιτάζω το ρολόι μου: τρεις και δύο λεπτά.

Μπαίνουμε στην ταβέρνα. Ο μηχανοδηγός αφήνει το ταψί που κουβαλάει πάνω στο
τραπέζι, μπροστά στον Βελλίδη, που κοιτάει ευχαριστημένος και καταπίνει το
σάλιο του. Ύστερα ο κυρ-Γιάννης σηκώνεται, τραβάει τελετουργικά την πετσέτα
και αποκαλύπτει μια τεράστια, λαχταριστή μοσχαροκεφαλή, καλοψημένη, ροδαλή,
που ευωδιάζει. Μου κάνει νόημα και του δίνω την βαριοπούλα. Την παίρνει, τη
σηκώνει, σημαδεύει καλά και δίνει μια στη μοσχαροκεφαλή ακριβώς στο μέτωπο. Το
κρανίο σπάζει, ανοίγει σαν γαρίφαλο κι από μέσα αποκαλύπτονται μυαλά, λίπη και
λαχταριστά κρέατα. Ο Βελλίδης μάς μοιράζει με επιδεξιότητα κομμάτια και λέει:

– Ξέρεις πώς έγινε η Λαμποργκίνι;

– Όχι…

– Ο Λαμποργκίνι είχε ένα μικρό εργοστάσιο με τρακτέρ και ήταν φανατικός με τις
Φερράρι. Μια μέρα η Φερράρι τού χάλασε. Κάθησε, έψαξε τον κινητήρα και βρήκε
πως είχε στην κατασκευή κάποιο ελάττωμα. Ζήτησε λοιπόν να δει προσωπικώς τον
Φερράρι για να του το πει. Αλλά εκείνος που δεν ήξερε το όνομα «Λαμποργκίνι»
δεν τον δέχτηκε. Ε, εκείνη τη μέρα ο Λαμποργκίνι, από πείσμα, ορκίστηκε να
φτιάξει ο ίδιος ένα αυτοκίνητο καλύτερο απ’ τη Φερράρι. Και το έκανε…

Ο Βελλίδης τσιμπάει ένα κομμάτι μάγουλο μοσχαροκεφαλής και συμπληρώνει:

– Γι’ αυτό ποτέ μην περιφρονείς, μην ταπεινώνεις κανέναν… ούτε μυρμήγκι.
Κάποτε μπορεί να σε τσακίσει… Θες λίγη γλώσσα;

Επιμέλεια: Μικέλα Χαρτουλάρη