Το σύνδρομο των τειχών

«Το πρόβλημα της μετανάστευσης θα είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις αυτού του αιώνα. Οι αιτίες της είναι πολλαπλές και πολλαπλή πρέπει να είναι και η αντιμετώπιση. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε μια παιδαγωγική της μετανάστευσης»

Ό,τι συνέβη δεν ήταν παρά μια μικρο-επανάληψη της 23ης Μαρτίου 1997, όταν το
πολεμικό ιταλικό πλοίο «Σύβιλλα» χτύπησε και έπνιξε το αλβανικό καράβι
«Κάτερτι ι Ρόντες». Επέβαιναν 130 άτομα, κυρίως γυναίκες και μικρά παιδιά.
Πνίγηκαν 90 άτομα.

Πέραν του γεγονότος ότι οι ένοχοι δεν βρέθηκαν ποτέ, αυτό που συμβαίνει είναι
κάτι το πρωτόγνωρο. Όπως έγραψε και ο Ουμπέρτο Έκο, μαζί με άλλους
διακεκριμένους Ιταλούς διανοούμενους, «ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν
αντιμετώπισε κανείς τους μετανάστες με πολεμικά πλοία»…

Το 1989, όταν έπεσε το Τείχος του Βερολίνου, πιστέψαμε στο αμετάκλητο τέλος
της εποχής των θανατηφόρων συνόρων. Σήμερα, όμως, αρχίζουν και υψώνονται νέα
τείχη. Υψώνονται στην πραγματικότητα και στη φαντασία (μετά, δε, την 11η
Σεπτεμβρίου και στην ψυχή μας!). Στις υποσχέσεις των δημαγωγών και των
«πραγματιστών». Μπροστά στο δραματικό φαινόμενο της μετανάστευσης προβάλλονται
όλο και πιο απλοϊκές απαντήσεις. «Κλείνεις τα σύνορα και τελειώνεις με τον
φόβο της κοινωνίας και την άνοδο της Ακροδεξιάς».

Πέρα όμως από συνθήματα, ας δούμε μερικά από τα αποτελέσματα που απέδωσαν
μέχρι σήμερα τα «αδιαπέραστα» τείχη. Στις ΗΠΑ το 1994 ξεκινά η εφαρμογή της
επιχείρησης Gatekeeper, για το φράξιμο των συνόρων με το Μεξικό. Στο Σαν
Ντιέγκο κτίζεται ατσαλένιο διπλό τείχος – «α λα Βερολίνου». Σήμερα, τα έξοδα
της επιχείρησης είναι 5,5 δισ. δολάρια τον χρόνο. Αποτελέσματα: δεν υπάρχει
μείωση του ρεύματος των ικετών που περνούν παράνομα τα σύνορα. Το μόνο ορατό
αποτέλεσμα είναι η θεαματική αύξηση του αριθμού των νεκρών. Οι ικέτες οδεύουν
πιο ανατολικά, παίζοντας τη ζωή τους κορόνα-γράμματα στην έρημο της Αριζόνας.
23 νεκροί το 1994. 499 το 2000 (χωρίς να λογαριάζουμε τις σορούς εκείνων που
δεν βρέθηκαν ποτέ). Άλλο απτό αποτέλεσμα: η τιμή που πρέπει να πληρώσει ένας
ικέτης στον «οδηγό» που θα του δείξει τον δρόμο προς τον… παράδεισο το 1995
ήταν 143 $, ενώ σήμερα 1.500 $.

Η ίδια κατάσταση, λίγο-πολύ, ανάμεσα σε Ισπανία και Μαρόκο, στο στενό του
Γιβραλτάρ. Τα τελευταία 5 χρόνια o αριθμός των νεκρών ικετών που προσπάθησαν
να περάσουν απέναντι λογαριάζεται σε 10.000. Και όλοι τους αφού είχαν πληρώσει
χρυσά τη «μαφία των στενών». «Προσπάθησα να περάσω το στενό τρεις φορές. Μία
φορά με συνέλαβαν, ενώ δύο φορές καταλήξαμε στη θάλασσα. Πέθαναν έξι άτομα,
αλλά εγώ θα ξαναπροσπαθήσω. Εάν πεθάνω, θα είμαι ένας οικονομικός μάρτυρας!»,
λέει ένας από τους ικέτες. (1)

Ο συγκεκριμένος το ξέρει πολύ καλά, εξάλλου, ότι εάν δεν γίνει νόμιμος θα τον
καλοδεχθεί η μαύρη αγορά, για την οποία όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κάνουν
τα στραβά μάτια. Το Ελ Εχίντο, όπου το 2000 έγιναν τα μεγάλα ρατσιστικά
πογκρόμ ενάντια στους Μαροκινούς μετανάστες, ήταν κάποτε μία από τις πιο
φτωχές περιοχές της Ισπανίας, ενώ σήμερα έχει μετατραπεί σε «Καλιφόρνια της
Ανδαλουσίας», χάρη στην παράνομη δουλειά των «ανεπιθύμητων Μαροκινών», υπό
τρισάθλιες συνθήκες. Το ίδιο ισχύει για πολλές ευρωπαϊκές χώρες, από την
Ελλάδα μέχρι τη Βρετανία. Η ξενοφοβία είναι, εκτός των άλλων, και πολύ καλός
οικονομολόγος…

Το πρόβλημα της μετανάστευσης θα είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις
αυτού του αιώνα. Οι αιτίες της είναι πολλαπλές και πολλαπλή πρέπει να είναι
και η αντιμετώπιση. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε μια παιδαγωγική της μετανάστευσης.
Που προϋποθέτει, όμως, και μια επιστροφή της πολιτικής στο παιδαγωγικό της
έργο. Αλλιώς, οι δημαγωγοί έχουν λαμπρό μέλλον μπροστά τους. Και τότε τα
εξωτερικά τείχη δεν θα αργήσουν να γίνουν εσωτερικά. Είναι πλέον ορατός ο
κίνδυνος αυτός, ειδικά μετά τις 11 Σεπτεμβρίου.

Υπάρχει μια φράση του Μάρτιν Λούθερ Κιγκ: «Εδώ που φτάσαμε, ήρθαμε με
διαφορετικά καράβια. Τώρα όμως είμαστε επιβάτες στο ίδιο καράβι». Εάν η Δύση
δεν καταφέρει να το αντιληφθεί αυτό, τότε κινδυνεύει να κλειστεί στο φρούριο
του φόβου και του ναρκισσισμού της. Και, όποιος γνωρίζει καλά τον μύθο, ξέρει
επίσης ότι το τέλος του ναρκισσισμού είναι η αυτοκτονία.

1) Le Monde Diplomatique, Ιούνιος 2002