ΤΣΑΡΛΣ ΛΟΪΝΤ Το τραγούδι του σαξοφώνου

Στη δεύτερη μεγάλη φάση της καριέρας του (από τη δεκαετία του ’80) που φτάνει μέχρι τις μέρες μας, ο Τσαρλς Λόιντ έχει ηχογραφήσει για την γερμανική δισκογραφική εταιρεία ECM μερικούς από τους σημαντικότερους δίσκους της σύγχρονης τζαζ

«Το blues είναι μια ιδιόμορφη αίσθηση. Δεν είναι μόνο βίωμα. Είναι και ήχος.
Και όταν μιλάω για blues δεν έχω στο μυαλό μου μόνο τον Robert Johnson ή τον
Muddy Waters, αλλά και τον Charlie Parker, τον John Coltrane, τον Louis
Armstrong. Έχω ακόμα τον Bach, τον Puccini, την ινδική και την κινέζικη
μουσική».

Αυτά έλεγε πριν από τέσσερα χρόνια ο 65χρονος σήμερα Αμερικανός σαξοφωνίστας
Charles Lloyd στο ιταλικό περιοδικό «Musica Jazz». Και ίσως αυτά τα λόγια του
να αντικατοπτρίζουν, με τον καλύτερο τρόπο, την ανοιχτή μουσική αντίληψη με
την οποία διέτρεξε την δική του τζαζ ιστορία. Μια ιστορία που μπορεί να μην
τον κατέταξε ανάμεσα στους μεγάλους νεωτεριστές της μουσικής του
αυτοσχεδιασμού, που μπορεί να μην τον έκανε ποτέ ένα στυλιστικό παράδειγμα
προς μίμηση, αλλά που του εξασφάλισε το εκτόπισμα να μην υπακούει σε κανενός
είδους κατηγοριοποιήσεις. Πολλοί ισχυρίστηκαν ότι πρόκειται για έναν ακόμα
τενόρο σαξόφωνο της «μετά Coltrane» εποχής. Κι όμως, η στενότητα ενός τέτοιου
χαρακτηρισμού μοιάζει άδικη σε όποιον έχει παρακολουθήσει την τόσο ιδιόμορφη
προσωπική διαδρομή του Charles Lloyd. Μια διαδρομή γεμάτη από πολλές και
διαφορετικές μουσικές εποχές, που άλλες διακόπηκαν από προσωπικές κρίσεις ή
προβλήματα υγείας, άλλες τον έκαναν εξαιρετικά δημοφιλή και σε ακροατήρια
πέραν της jazz οδηγώντας μουσικά σχήματα στα οποία συμμετείχαν μουσικοί,
σήμερα, πολύ πιο διάσημοι από εκείνον, όπως ο Keith Jarrett. Ο Charles Lloyd,
αν και αναμφισβήτητα καταξιωμένος καλλιτεχνικά, μοιάζει να έχει περπατήσει
τους σκιερότερους δρόμους της μουσικής αναζητώντας την πνευματική υπόσταση της
μουσικής πράξης, μια διαδικασία που τον κάνει, πράγματι, να συγγενεύει στενά
με τον John Coltrane.

«Δεν ξέρω πόσο μοιάζει ο ήχος μου στον δικό του. Εκείνο που ξέρω, είναι ότι
υπήρξε ένας από τους μουσικούς που αγάπησα και που συνεχίζω να αγαπώ. Ωστόσο,
πώς θα μπορούσα να ξεχάσω τον Lester Young, τον Coleman Hawkins ή την Billy
Holiday;». Λόγια χρήσιμα στο μέτρο που μπορεί κανείς να τα προβάλλει πάνω στη
μουσική του Lloyd, που μπορεί να διακρίνει μέσα στον ήχο του τη «σαξοφωνίστικη
χειρονομία» ενός ανθρώπου παθιασμένου με την αναζήτηση του Canto, της πιο
τραγουδιστικής εκφοράς της μουσικής. Να λοιπόν γιατί τα πιο «τραγουδιστικά»
τενόρο σαξόφωνα της τζαζ ιστορίας: ο Lester Young και ο Coleman Hawkins όπως
και ο πιο βαθύς λυρισμός της τζαζ φωνητικής τέχνης: η μεγάλη Billy Holiday
έγιναν, μαζί με τον John Coltrane, τα σημεία αναφοράς της τέχνης αυτού του
«Πρίγκιπα της μπαλάντας».

Τεθλασμένη διαδρομή

Ο Charles Lloyd γεννήθηκε στο Memphis το 1938. Έφηβος ακόμα θα «ανακαλύψει» το
άλτο σαξόφωνο. Με αυτό θα επιχειρήσει τα πρώτα του μουσικά βήματα δίπλα σε
μεγάλα ονόματα του Blues. Η στενή παρέα του όμως με εκκολαπτόμενους jazzmen
της εποχής, και, λίγο αργότερα, τα jam session με τους «ηθικούς
αυτουργούς» της μεγάλης επανάστασης της free jazz, θα διαμορφώσουν τζαζ
προσωπικότητα που στα αμέσως επόμενα χρόνια (από τα τέλη της δεκαετίας του
’50) θα δείξει τους ιδιόρρυθμους μουσικούς της προσανατολισμούς. Είναι η εποχή
που ο Lloyd θα εγκαταλείψει το άλτο σαξόφωνο για χάρη του τενόρου. Στις αρχές
του ’60, σε μια εποχή όπου η παγκόσμια τζαζ σκηνή προσπαθεί να συνέλθει από τα
απανωτά «σοκ» που προκαλεί το φαινόμενο Coltrane, ο Lloyd θα δημιουργήσει το
πρώτο δικό του μουσικό σχήμα έχοντας δίπλα του το πιάνο του Keith Jarrett, το
κοντραμπάσο του Cecil McBee και τα τύμπανα του Jack DeJohnette. Οι δίσκοι
τους, γεμάτοι από φολκλορίστικα αρώματα, ευανάγνωστες και τρυφερές μελωδίες
που συνυπάρχουν με τους πιο ελεύθερους αυτοσχεδιασμούς, θα γοητεύσουν και ένα
κοινό που, θεωρητικά, βρισκόταν πολύ πιο κοντά στο ροκ παρά στην τζαζ.

«Δεν μπορώ ακόμα να εξηγήσω γιατί οι δίσκοι μας αγαπήθηκαν τόσο πολύ και
παίζονταν από το ραδιόφωνο μαζί με εκείνους του Hendrix ή των Grateful Dead. Ο
βασικότερος λόγος πρέπει να ήταν ότι η εποχή είχε την ανάγκη τα πάντα να είναι
πιο ανοιχτά». Το 1969 το γκρουπ διαλύεται. Για ολόκληρη σχεδόν τη δεκαετία του
’70 ο Lloyd βυθίζεται σε μια σειρά από προσωπικά προβλήματα και εξαφανίζεται
από τις ζωντανές σκηνές και τη δισκογραφία. Στις αρχές του ’80 ο Γάλλος
πιανίστας Michel Petrucciani θα τον βγάλει από το τέλμα και στα τέλη της ίδιας
δεκαετίας ο Lloyd θα επιστρέψει οριστικά δημιουργώντας διάφορα γκρουπ με
σημαντικότατους Ευρωπαίους και Αμερικανούς αυτοσχεδιαστές.

INFO

Ο Charles Lloyd εμφανίζεται την Πέμπτη (4 Ιουλίου), στις 9.30 μ.μ., στο Θέατρο
Λυκαβηττού. Μαζί του, στη σκηνή, σημαντικά ονόματα της διεθνούς τζαζ, όπως ο
κιθαρίστας John Abercrombie, o κοντραμπασίστας Bob Hurst, και ο ντράμερ Billy
Hart. Εισιτήρια: 30 ευρώ.