Από το ποδόσφαιρο στις βόμβες

Οι ξυλοδαρμοί στα γήπεδα δεν άργησαν να εξελιχθούν σε βομβαρδισμούς. Η περίπτωση της Ονδούρας και του Σαλβαδόρ αποδεικνύουν τρανταχτά ότι στη Λατινική Αμερική, η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο ποδόσφαιρο και την πολιτική είναι ελάχιστη

Ο Λουίς Σοάρες μου είπε ότι θα γίνει πόλεμος, κι εγώ πίστευα όλα όσα έλεγε ο
Λουίς. Μέναμε μαζί στο Μεξικό, ο Λουίς μου έκανε μαθήματα Λατινικής Αμερικής.
Τι είναι και πώς να την καταλάβεις. Μπορούσε να προβλέψει πολλά γεγονότα. Είχε
προβλέψει την πτώση του Γκουλάρτ στη Βραζιλία, την πτώση του Μπος στη
Δομινικανή Δημοκρατία και του Χιμένες στη Βενεζουέλα. Πολύ καιρό πριν από την
επιστροφή του Περόν πίστευε πως ο γερο-caudillo θα ξαναγινόταν πρόεδρος της
Αργεντινής. Είχε επίσης προβλέψει τον ξαφνικό θάνατο του δικτάτορα της Αϊτής
Φρανσουά Ντιβαλιέ, στον οποίο όλοι έδιναν πολλά χρόνια ζωής. Ο Λουίς ήξερε να
κινείται στη λεπτή άμμο της εδώ πολιτικής, στην οποία ερασιτέχνες, όπως εγώ,
βούλιαζαν απελπιστικά, κάνοντας σε κάθε βήμα κι από ένα λάθος.

Αυτή τη φορά ο Λουίς εξέφρασε την άποψή του για τον επερχόμενο πόλεμο αφού
έβαλε στην άκρη μια εφημερίδα στην οποία είχε μόλις διαβάσει ένα ρεπορτάζ για
τον ποδοσφαιρικό αγώνα μεταξύ των ομάδων της Ονδούρας και του Σαλβαδόρ. Και οι
δύο ομάδες αγωνίζονταν στα προκριματικά για το παγκόσμιο πρωτάθλημα, που θα
διεξαγόταν το καλοκαίρι του 1970 στο Μεξικό.

Ο πρώτος αγώνας έγινε την Κυριακή, 8 Ιουνίου του 1969, στην πρωτεύουσα της
Ονδούρας, την Τεγκουσιγκάλπα.

Κανένας στον κόσμο δεν έδωσε σημασία.

Η ομάδα του Σαλβαδόρ έφτασε στην Τεγκουσιγκάλπα το Σάββατο και πέρασε στο
ξενοδοχείο μια άγρυπνη νύχτα. Η ομάδα δεν μπόρεσε να κοιμηθεί γιατί έπεσε θύμα
του ψυχολογικού πολέμου που εξαπέλυσαν οι οπαδοί της Ονδούρας. Το ξενοδοχείο
περικυκλώθηκε από πλήθος ανθρώπων. Το πλήθος πετούσε πέτρες στα παράθυρα,
βαρούσε με ξύλα λαμαρίνες και άδεια βαρέλια. Κάθε τόσο έσκαγαν με θόρυβο τα
βαρελότα. Οι κόρνες των σταματημένων έξω από το ξενοδοχείο αυτοκινήτων
ούρλιαζαν φοβερά. Οι φίλαθλοι σφύριζαν, φώναζαν, εκτόξευαν απειλές. Αυτό
κράτησε όλη τη νύχτα. Κι ο σκοπός όλων αυτών ήταν η ξένη ομάδα, άυπνη,
εκνευρισμένη και κουρασμένη, να χάσει τον αγώνα. Στη Λατινική Αμερική οι
πρακτικές αυτές είναι συνηθισμένες και δεν προκαλούν έκπληξη.

Την άλλη μέρα η Ονδούρα νίκησε την άυπνη ομάδα του Σαλβαδόρ ένα-μηδέν. Όταν ο
επιθετικός της Ονδούρας Ρομπέρτο Καρντόνα πέτυχε στο τελευταίο λεπτό το
νικηφόρο γκολ, στο Σαλβαδόρ η δεκαοκτάχρονη Αμέλια Μπολάνιος, που καθόταν
μπροστά στην τηλεόραση, πετάχτηκε κι έτρεξε στο γραφείο, όπου σ’ ένα συρτάρι
υπήρχε το πιστόλι του πατέρα της. Αυτοπυροβολήθηκε στην καρδιά. «Η νεαρή
κοπέλα δεν μπόρεσε να αντέξει την ταπείνωση που υπέστη η πατρίδα της» έγραφε
την επομένη η εφημερίδα του Σαλβαδόρ «El Nacional». Στην κηδεία της
Αμέλια Μπολάνιος, που μεταδόθηκε από την τηλεόραση, πήρε μέρος όλη η
πρωτεύουσα. Στην κεφαλή της νεκρώσιμης πομπής προχωρούσε τιμητικός λόχος του
στρατού με λάβαρο. Πίσω από το φέρετρο, που ήταν σκεπασμένο με τη σημαία της
χώρας, πήγαινε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μαζί με υπουργούς. Πίσω από την
κυβέρνηση πορευόταν η ποδοσφαιρική ενδεκάδα του Σαλβαδόρ, που την ίδια μέρα το
πρωί, εν μέσω σφυριγμάτων, χλευασμών και φτυσιμάτων στο αεροδρόμιο της
Τεγκουσιγκάλπα, επέστρεψε με ειδική πτήση στη χώρα.

Αλλά μία εβδομάδα αργότερα παίχτηκε η ρεβάνς στην πρωτεύουσα του Σαλβαδόρ, το
Ελ Σαλβαδόρ, στο στάδιο με την υπέροχη ονομασία «Flor Blanca» («Λευκό
Λουλούδι»). Αυτή τη φορά ήταν η ομάδα της Ονδούρας που πέρασε μιαν άγρυπνη
νύχτα. Πλήθος οπαδών που ούρλιαζαν έσπασε όλα τα παράθυρα του ξενοδοχείου,
πέταξε μέσα τόνους κλούβια αυγά, ψόφιους αρουραίους και βρωμερές πατσαβούρες.
Οι παίχτες μεταφέρθηκαν στο στάδιο με τεθωρακισμένα οχήματα και τη
μηχανοκίνητη μεραρχία του Σαλβαδόρ, κάτι που τους έσωσε από τον διψασμένο για
εκδίκηση και αίμα όχλο, που στεκόταν κατά μήκος της διαδρομής κρατώντας
πορτρέτα της εθνικής ηρωίδας Αμέλια Μπολάνιος.

΄Ολο το στάδιο ήταν περικυκλωμένο από τον στρατό. Γύρω από τον αγωνιστικό χώρο
στρατιώτες του επίλεκτου σώματος της Guardia Nacional είχαν σχηματίσει κλοιό
με αυτόματα, έτοιμοι να πυροβολήσουν. Όταν έπαιζε ο ύμνος της Ονδούρας, το
στάδιο ούρλιαζε και σφύριζε. Κατόπιν, αντί της εθνικής σημαίας της Ονδούρας,
την οποία έκαψαν μπροστά στα μάτια του τρελού από χαρά κοινού, οι οικοδεσπότες
ανύψωσαν μια βρώμικη, σκισμένη πατσαβούρα. Ήταν αυτονόητο ότι, υπό αυτές τις
συνθήκες, οι παίκτες από την Τεγκουσιγκάλπα δεν σκέφτονταν τον αγώνα.
Σκέφτονταν αν θα έβγαιναν ζωντανοί από κει μέσα.

«Ευτυχώς που χάσαμε αυτό τον αγώνα» είπε με ανακούφιση ο προπονητής των
φιλοξενούμενων Μάριο Γκρίφιν.

Το Σαλβαδόρ κέρδισε τρία-μηδέν.

Από το γήπεδο, τα ίδια τεθωρακισμένα οχήματα μετέφεραν την ομάδα της Ονδούρας
κατευθείαν στο αεροδρόμιο. Χειρότερη τύχη είχαν οι οπαδοί της. Εν μέσω
ξυλοδαρμών και κλωτσιών, έτρεχαν προς τα σύνορα. Δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν.
Μερικές δεκάδες μεταφέρθηκαν σε νοσοκομεία. Πυρπολήθηκαν εκατόν πενήντα
αυτοκίνητα οπαδών της Ονδούρας. Μερικές ώρες αργότερα έκλεισαν τα σύνορα
ανάμεσα στις δύο χώρες.

Όλα αυτά είχε διαβάσει ο Λουίς στην εφημερίδα και είπε ότι θα γίνει πόλεμος.
Κάποτε ήταν έμπειρος ρεπόρτερ και γνώριζε εξαιρετικά καλά το αντικείμενό του.

Η εθνική ομάδα του Σαλβαδόρ αγωνίστηκε στο Μουντιάλ του 1970 (στη φωτογραφία στιγμιότυπο από τον αγώνα Βέλγιο-Ελ Σαλβαδόρ 3-0), έχοντας αποκλείσει την Ονδούρα στα προκριματικά. Οι μεταξύ τους αγώνες εξελίχθηκαν σε ένοπλη σύρραξη

Στη Λατινική Αμερική, έλεγε, η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο ποδόσφαιρο και
την πολιτική είναι ελάχιστη. Είναι μακρύς ο κατάλογος των κυβερνήσεων που
έπεσαν ή ανατράπηκαν από τον στρατό γιατί έχασε η εθνική ομάδα. Οι παίκτες της
ομάδας που χάνει αποκαλούνται από τον Τύπο προδότες της πατρίδας. Όταν η
Βραζιλία κέρδισε στο Μεξικό το παγκόσμιο πρωτάθλημα, ένας Βραζιλιάνος φίλος
μου, πολιτικός πρόσφυγας, μου είπε με απελπισία:

«Η στρατιωτική Δεξιά εξασφάλισε τουλάχιστον πέντε χρόνια ήσυχης
διακυβέρνησης».

Στην πορεία της για την κατάκτηση του τίτλου της παγκόσμιας πρωταθλήτριας η
Βραζιλία κέρδισε την Αγγλία. Η εφημερίδα του Ρίο ντε Τζανέιρο Jornal dos
Sportes σε άρθρο της υπό τον τίτλο «Ο Ιησούς προστατεύει τη Βραζιλία»
εξηγούσε τον λόγο της νίκης: «Όσες φορές η μπάλα πήγαινε προς το τέρμα μας και
το γκολ φαινόταν αναπόφευκτο, ο Ιησούς κατέβαζε το πόδι του από τα ουράνια κι
έστελνε την μπάλα έξω». Το άρθρο ήταν εικονογραφημένο με σχέδια που
απεικόνιζαν το υπερφυσικό αυτό φαινόμενο.

Όποιος πηγαίνει στο γήπεδο μπορεί να χάσει τη ζωή του. Ας πάρουμε τον αγώνα
όπου το Μεξικό έχασε από το Περού ένα-δύο. Ένας απαρηγόρητος οπαδός φωνάζει
ειρωνικά: «Viva Mexico!» Μετά από λίγο χάνει τη ζωή του λιντσαρισμένος από το
πλήθος. Μερικές φορές όμως τα παθιασμένα αισθήματα εκδηλώνονται με
διαφορετικούς τρόπους. Μετά από τον αγώνα όπου το Μεξικό κέρδισε το Βέλγιο
ένα-μηδέν, ο μεθυσμένος από ευτυχία Αουγκούστο Μαριάγκα, διευθυντής φυλακών
για ισοβίτες στο Τσιλπανσίνγκο της πολιτείας Γκερέρο του Μεξικού, τρέχει με το
πιστόλι στο χέρι, πυροβολεί στον αέρα και, φωνάζοντας «Viva Mexico!», ανοίγει
όλα τα κελιά κι απελευθερώνει εκατόν σαράντα δύο επικίνδυνους βαρυποινίτες. Το
δικαστήριο αθωώνει τον Μαριάγκα «γιατί» διαβάζουμε στην απόφαση «ενήργησε με
πατριωτικό οίστρο».

«Πιστεύεις ότι αξίζει να πάω στην Ονδούρα;» ρώτησα τον Λουίς, που τότε ήταν
συντάκτης του σοβαρού και έγκυρου περιοδικού Siempre.

«Πιστεύω πως ναι» απάντησε. «Σίγουρα κάτι θα συμβεί».

Την επομένη το πρωί ήμουν στην Τεγκουσιγκάλπα.

Κατά το σούρουπο πάνω από την πόλη εμφανίστηκε ένα αεροπλάνο και έριξε μια
βόμβα. Όλοι άκουσαν την έκρηξη. Στους γύρω λόφους αντήχησε ο απότομος απόηχος
του μετάλλου που εξερράγη, γι’ αυτό μερικοί έλεγαν μετά ότι επρόκειτο για
συστοιχία βομβών. Πανικός κατέλαβε την πόλη. Οι άνθρωποι κρύβονταν στα σπίτια
τους, οι έμποροι έκλειναν τα καταστήματά τους. Εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα
έστεκαν στη μέση του δρόμου. Μια γυναίκα έτρεχε στον δρόμο φωνάζοντας: «Το
παιδί μου, το παιδί μου!» Ύστερα σιώπησε και όλα ησύχασαν. Έπεσε τέτοια σιωπή,
σαν η πόλη να μη ζούσε πια. Ύστερα από λίγο έσβησε το φως και όλη η
Τεγκουσιγκάλπα βυθίστηκε στο σκοτάδι.

Έτρεξα στο ξενοδοχείο, όρμησα στο δωμάτιό μου, έβαλα ένα χαρτί στη γραφομηχανή
και προσπάθησα να γράψω ένα τηλεγράφημα για να το στείλω στη Βαρσοβία.
Βιαζόμουν γιατί ήξερα ότι εκείνη τη στιγμή ήμουν ο μόνος ξένος ανταποκριτής
και ότι μπορούσα να είμαι εγώ ο πρώτος που θα μετέδιδε στον κόσμο την είδηση
για το ξέσπασμα του πολέμου στην Κεντρική Αμερική. Αλλά στο δωμάτιο
επικρατούσε σκοτάδι, δεν έβλεπα τίποτα. Κατέβηκα στα τυφλά στη ρεσεψιόν, όπου
μου δάνεισαν ένα κερί. Επέστρεψα, άναψα το κερί και άνοιξα το τρανζίστορ. Ο
εκφωνητής διάβαζε μια ανακοίνωση της κυβέρνησης της Ονδούρας για την έναρξη
εχθροπραξιών με το Σαλβαδόρ. Ύστερα διάβασε μια είδηση που έλεγε ότι ο στρατός
του Σαλβαδόρ είχε επιτεθεί στην Ονδούρα κατά μήκος της συνοριακής γραμμής.

Άρχισα να γράφω:

Τεγκουσιγκάλπα (ΟΝΔΟΥΡΑ) ΡΑΡ 14 ΙΟΥΛΙΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ TROPICAL RADIO RCA
ΣΗΜΕΡΑ 6 Μ.Μ. ΞΕΣΠΑΣΕ ΠΟΛΕΜΟΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΝΔΟΥΡΑ στοπ Η
ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΕ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΟΛΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΝΔΟΥΡΑ στοπ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ
ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΟΥ ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΠΑΡΑΒΙΑΣΑΝ ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΤΗΣ ΟΝΔΟΥΡΑΣ
ΠΡΟΣΠΑΘΩΝΤΑΣ ΝΑ ΕΙΣΧΩΡΗΣΟΥΝ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ στοπ ΑΠΑΝΤΩΝΤΑΣ ΣΤΗΝ
ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΙΣΒΟΛΕΑ Η ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΝΔΟΥΡΑΣ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ
ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΕΝΩ ΟΙ ΧΕΡΣΑΙΕΣ
ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΝΕΛΑΒΑΝ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ.

Εκείνη τη στιγμή κάποιος φώναξε από τον δρόμο «Apaga la luz!» («Σβήστε τα
φώτα!»), ξανά και ξανά, όλο και πιο δυνατά και νευρικά, οπότε αναγκάστηκα να
σβήσω το κερί. Συνέχισα να γράφω στα τυφλά, διαισθητικά, φωτίζοντας κάπου
κάπου τα πλήκτρα με τη φλόγα ενός σπίρτου.

ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΜΕΤΕΔΩΣΕ ΟΤΙ ΟΙ ΜΑΧΕΣ ΜΑΙΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟ ΜΕΤΩΠΟ ΚΑΙ ΠΩΣ ΟΙ
ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΗΣ ΟΝΔΟΥΡΑΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΜΕΓΑΛΕΣ ΖΗΜΙΕΣ ΣΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟ ΤΟΥ ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΣΤΟΠ Η
ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΛΕΙ ΟΛΟ ΤΟΝ ΛΑΟ ΝΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΕΙ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ
ΚΙΝΔΥΝΟ ΚΑΙ ΑΠΕΥΘΥΝΕΙ ΕΚΚΛΗΣΗ ΣΤΟΝ ΟΗΕ ΝΑ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΘΕΣΗ.

Κατέβηκα στη ρεσεψιόν με το τηλεγράφημα, βρήκα τον ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου
και τον παρακάλεσα να με πάει κάποιος στο ταχυδρομείο. Ήταν η πρώτη μου μέρα
εδώ και δεν γνώριζα καθόλου την Τεγκουσιγκάλπα. Δεν είναι μεγάλη πόλη –
διακόσιες πενήντα χιλιάδες κάτοικοι – αλλά είναι χτισμένη σε λόφους και η
ρυμοτομία της είναι περίπλοκη. Ο ιδιοκτήτης ήθελε να με βοηθήσει, όμως δεν
είχε κανέναν διαθέσιμο κι εγώ βιαζόμουν. Τελικά τηλεφώνησε στην αστυνομία,
αλλά κανένας αστυνομικός δεν ευκαιρούσε. Τηλεφώνησε λοιπόν στην πυροσβεστική.
Ήρθαν τρεις πυροσβέστες με στολές, κράνη και τσεκούρια. Χαιρετιστήκαμε στα
τυφλά, δεν έβλεπα τα πρόσωπά τους. Τους είπα ότι τους ικέτευα να με πάνε στο
ταχυδρομείο. Ότι γνώριζα πολύ καλά την Ονδούρα, που ήταν ψέμα, και ότι ήξερα
πως είναι η χώρα των πιο φιλόξενων ανθρώπων. Ότι ήμουν βέβαιος πως δεν θα
αρνούνταν. Ότι ήταν πολύ σημαντικό να μάθαινε ο κόσμος την αλήθεια, ποιος είχε
ξεκίνησε τον πόλεμο, ποιος έριξε τον πρώτο πυροβολισμό κτλ., κι ότι τους
διαβεβαίωνα ότι είχα γράψει την τίμια αλήθεια. Ότι ο χρόνος έτρεχε και έπρεπε
να βιαστούμε.

Βγήκαμε από το ξενοδοχείο. Η νύχτα ήταν σκοτεινή, έβλεπα μόνον τη γραμμή του
δρόμου. Δεν ξέρω γιατί μιλούσαμε ψιθυριστά. Προσπαθούσα να θυμάμαι τη διαδρομή
και μέτραγα τα βήματά μου. Ήταν σχεδόν χίλια όταν οι πυροσβέστες σταμάτησαν
και ένας απ’ αυτούς χτύπησε μια πόρτα. Μια φωνή από μέσα ρώτησε ποιοι ήμασταν.
Ύστερα η πόρτα άνοιξε, αλλά μόνο για μια στιγμή, για να μη φανεί το φως από
μέσα. Τώρα ήμουν μέσα. Μου είπαν να περιμένω. Σε όλη την Ονδούρα υπήρχε μόνο
ένα τέλεξ, που εκείνη τη στιγμή ήταν πιασμένο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Ο Πρόεδρος συνομιλούσε μέσω τέλεξ με την πρεσβεία της Ονδούρας στη Ουάσινγκτον
και της ζητούσε να απευθυνθεί στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών για ένοπλη
βοήθεια. Αυτό κράτησε πολλή ώρα, γιατί ο Πρόεδρος και ο πρέσβης
χρησιμοποιούσαν μια εξαιρετικά περιγραφική γλώσσα, και επιπλέον η σύνδεση
διακοπτόταν κάθε λίγο και λιγάκι.

Ήταν μεσάνυχτα όταν κατάφερα να συνδεθώ με τη Βαρσοβία. Το μηχάνημα σχημάτισε
τον αριθμό TL 813480 ΡΑΡ VARSOVIA. Πέταξα από τη χαρά μου. Ο τηλεγραφητής με
ρώτησε:

«Η Varsovia είναι χώρα;»

«Δεν είναι χώρα. Είναι πόλη. Η χώρα ονομάζεται Polonia».

«Polonia, Polonia» επανέλαβε, αλλά πρόσεξα ότι το όνομα δεν του έλεγε τίποτα.

Ρώτησε τη Βαρσοβία: «HOW RECEIVED MSG ΒΙΒΙ?»

Και η Βαρσοβία απάντησε: «RECEIVED ΟΚ ΟΚ GREE FOR RYSIEK TKS TKS!»

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής