Τούτη η μπάλα αξίζει 215 δισ. ευρώ!

Γύρω από μία μπάλα περιστρέφεται ο κόσμος τον τελευταίο μήνα

Τα νούμερα του Μουντιάλ ζαλίζουν: η βιομηχανία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου
αξίζει 215 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με έρευνα του οικονομολόγου Στέφαν
Ζιμάνσκι στο Imperial College του Λονδίνου.

Τα τηλεοπτικά δικαιώματα για τις διοργανώσεις του 2002 και του 2006 πωλήθηκαν
για δύο δισεκατομμύρια ευρώ. Κι αυτό γιατί κανένα άλλο γεγονός στον κόσμο δεν
έχει τόσο μεγάλες θεαματικότητες – οι Ολυμπιακοί Αγώνες έρχονται δεύτεροι. Το
Μουντιάλ της Γαλλίας παρακολούθησαν περίπου 34 δισεκατομμύρια τηλεθεατές, ενώ
στο φετινό υπολογίζονται σε 41 δισεκατομμύρια. Πάντως, τα υπέρογκα αυτά ποσά
μάλλον ευθύνονται για τη χρεοκοπία των δύο τελευταίων εταιρειών που αγόρασαν
τα τηλεοπτικά δικαιώματα.

Το Μουντιάλ είναι η πιο περιζήτητη διοργάνωση από τους χορηγούς, μια που
κανένα άλλο γεγονός δεν τους προσφέρει τέτοια παγκόσμια προβολή. Μόνο στο
Μουντιάλ της Άπω Ανατολής, οι 15 χορηγοί πλήρωσαν 600 εκατομμύρια ευρώ – 40
εκατ. η κάθε εταιρεία – για τη διαφήμισή τους και την ελεύθερη χρήση του
λογοτύπου των αγώνων στα προϊόντα τους. Η Μάστερκαρντ, μόνιμος χορηγός της
διοργάνωσης, είδε τους καινούργιους της πελάτες να αυξάνονται κατά ενάμισι
εκατομμύριο μετά το τέλος του Μουντιάλ της Γαλλίας. Η Κόκα Κόλα, η εταιρεία
ίσως με τον μεγαλύτερο τζίρο στον κόσμο, έχει ήδη εξασφαλίσει τα δικαιώματα
και της επόμενης διοργάνωσης συνάπτοντας συμφωνία-μαμούθ με τη ΦΙΦΑ πριν από
τέσσερα χρόνια. Εξίσου πρωτοφανές είναι το ποσό που συμφωνήθηκε μεταξύ της
ΦΙΦΑ και της ασφαλιστικής εταιρείας Albingia για την κάλυψη των διοργανώσεων
του 2002 και του 2006: 3,2 δισ. ευρώ.

Πολλά χρήματα ξόδεψαν για τους αγώνες και οι δύο συνδιοργανωτές,
περιμένοντας απόσβεση των επενδύσεων και πρωτόγνωρη παγκόσμια προβολή για τις
χώρες τους, η οποία θα μεταφραστεί σε μεγάλα μακροπρόθεσμα κέρδη. Μόνο για τα
20 καινούργια εκπληκτικά στάδια, κατά γενική ομολογία, τα καλύτερα στον κόσμο,
Κορεάτες και Ιάπωνες ξόδεψαν περίπου 13 δισεκατομμύρια ευρώ.

Την ίδια στιγμή, το ποδόσφαιρο στις αγορές της Ευρώπης και της Λατινικής
Αμερικής αντιμετωπίζει οικονομική κρίση. Οι περισσότερες ομάδες έχουν μεγάλα
οικονομικά προβλήματα, απόρροια των τεράστιων επενδύσεων που έχουν κάνει τα
τελευταία χρόνια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ρεάλ, οι μεταγραφές της οποίας
τής φέρνουν τίτλους αλλά και υπέρογκα χρέη. Προβλήματα ακόμα και με την
πληρωμή των μισθών των ποδοσφαιριστών τους αντιμετωπίζουν πολλές μεγάλες
ιταλικές ομάδες. Εξαίρεση στην εικόνα αυτή αποτελεί η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ,
το παράδειγμα της οποίας μελετάται από τους μεγαλύτερους οικονομολόγους. Το
1990, η δημοφιλέστερη ομάδα στον πλανήτη είχε τζίρο 28,5 εκατομμύρια ευρώ.
Έντεκα χρόνια αργότερα, το ποσό σχεδόν δεκαπλασιάστηκε, φτάνοντας τα 206
εκατομμύρια ευρώ. Κι αυτό, όχι τόσο χάρη σε τηλεοπτικά δικαιώματα,
ιντερνετικές επενδύσεις ή πώληση σουβενίρ, όσο χάρη στην πιο αξιόπιστη
παραδοσιακή μέθοδο: Ξεπουλώντας τα εισιτήρια των αγώνων σε οποιοδήποτε γήπεδο
του κόσμου κι αν εμφανίστηκε.

«Παιχνίδια» με τη Μαύρη Ήπειρο

Οι πολίτες του Παγκόσμιου Χωριού, από τα παιδιά στην Καλκούτα μέχρι τους χρηματιστές του Σίτι στο Λονδίνο, θα είναι αύριο συγκεντρωμένοι γύρω από την τηλεόραση

Μία ψήφος χώριζε την αφρικανική ήπειρο από τη διοργάνωση του επόμενου
Μουντιάλ. Μία ψήφος την χώριζε και από τη Γερμανία. Αλλά ο Νεοζηλανδός
εκπρόσωπος στη FIFA ψήφισε Γερμανία για το 2006 και «χάλασε» τη δουλειά για
την Αφρική, αλλά και για την Παγκόσμια Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία, που ήθελε τη
Μαύρη Ήπειρο ως επόμενη διοργανώτρια. Παρ’ όλα αυτά, το 2010 οι ιθύνοντες
έχουν υποσχεθεί πως το όνειρο θα γίνει πραγματικότητα και μία αφρικανική χώρα
– το πιθανότερο η Νότια Αφρική – θα είναι η οικοδέσποινα της παγκόσμιας
ποδοσφαιρικής οικογένειας.

Γιατί νοιάζεται η FIFA τόσο πολύ για τη Μαύρη Ήπειρο; Η Αφρική είναι η
επόμενη μεγάλη αγορά που ονειρεύονται οι ανά τον κόσμο χορηγοί. Τα αμιγώς
ποδοσφαιρικά ταλέντα της έχουν ανακαλυφθεί και εκμεταλλεύονται εδώ και πολλά
χρόνια από τους σκάουτερ των ευρωπαϊκών ομάδων. Μάλιστα, ο Άγιαξ αγόρασε
πρόσφατα το 51% μιας ομάδας του Κέιπ Τάουν για να έχει τον πρώτο λόγο στην
εκμετάλλευση των ταλέντων της. Πριν από 20 χρόνια, ο Πελέ είχε προβλέψει ότι
το 2000 το Μουντιάλ θα το κέρδεζε μια ομάδα της Αφρικής. Μπορεί να βιάστηκε
λίγο, αλλά πολλοί πιστεύουν ότι μια διοργάνωση σε αφρικανικό έδαφος θα τον
βγάλει αληθινό.

Άλλωστε, πριν από λίγα χρόνια οι αφρικανικές ομάδες ήταν μόλις δύο στο
Μουντιάλ, ενώ στην Κορέα η Σενεγάλη συνέχισε τη θριαμβευτική πορεία που
ξεκίνησε στο Καμερούν το 1990. Μία από τις φτωχότερες χώρες που βρέθηκαν στα
γήπεδα της Άπω Ανατολής πανηγύρισε με περηφάνια τη νίκη της επί των «μισητών»
αντιπάλων Γάλλων, κάτι που συμβόλιζε πολύ περισσότερα για τους πολίτες της
χώρας. Μόνο στο Μουντιάλ μπορούσαν οι Σενεγαλέζοι να βρουν «την ευκαιρία να
ξαναγράψουν την ιστορία, να εκδικηθούν την ταπείνωση των προγόνων τους από
τους Γάλλους, την ιστορία και την ζωή», σύμφωνα με σχόλιο της μεγαλύτερης
εφημερίδας της Σενεγάλης. «Η παγκοσμιοποίηση είναι με το μέρος των πλούσιων
και ισχυρών εθνών, το ποδόσφαιρο όμως είναι ο μεγάλος εξισορροπιστής».

Πέρα από την πολιτική πάντως και την εθνική περηφάνια, τα οικονομικά κέρδη
΄έχουν και εδώ τον πρώτο ρόλο. Η παρουσία της Εθνικής στο Μουντιάλ έφερε
εκατομμύρια δολάρια στη χώρα, μέσω χορηγιών και συμφωνιών μάρκετινγκ,
πρωτόγνωρων για τη Σενεγάλη. Και πριν ακόμα κριθεί ο τελικός του φετινού
Μουντιάλ, ο προπονητής της Νότιας Αφρικής προτρέπει τους φιλάθλους να στρέψουν
το βλέμμα τους προς την αφρικανική ήπειρο για τη μεγάλη έκπληξη που θα
παρουσιάσει στα γερμανικά γήπεδα σε τέσσερα χρόνια.

Καθρέφτης της αλήθειας μας

Ίσως το ποδόσφαιρο να καθρεφτίζει κάτι από την αλήθεια του περίπλοκου κόσμου
μας. Όταν η Ολλανδία κέρδισε το 1988 τη Γερμανία, στο τότε Κύπελλο Εθνών
Ευρώπης, το 60% των Ολλανδών βγήκε στους δρόμους. Η τηλεόραση έπαιρνε
συνεντεύξεις από αντιστασιακούς του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο συγγραφέας Σάιμον
Κούπερ θυμίζει, στο βιβλίο του «Το ποδόσφαιρο εναντίον του εχθρού», ότι στην
Ολλανδία κυκλοφόρησε τότε και ένα βιβλίο με ποιήματα που έγραψαν ειδικά για τη
νίκη εκείνη ποιητές σε συνεργασία με ποδοσφαιριστές. Σχεδόν όλα τα ποιήματα
έκαναν αναφορά στον πόλεμο.

Η σχέση του ποδοσφαίρου με την πολιτική είναι πολύ στενή. Ο «Economist» μας
θύμισε πρόσφατα ότι Μαουρίτσιο Μάκρι, πρόεδρος της Μπόκα Τζούνιορς, θέτει
σοβαρή υποψηφιότητα για την ηγεσία της κατεστραμμένης Αργεντινής, διότι ο
σύλλογός του είναι σχεδόν η μόνη εταιρεία που πάει καλά στη χώρα. Άλλωστε, και
ο Φερνάντο Κόλορ ντε Μέλο, που έγινε πρόεδρος της Βραζιλίας το 1989, υπήρξε
νωρίτερα πρόεδρος ποδοσφαιρικής ομάδας. Ο δε Μπερλουσκόνι όχι μόνο υπήρξε
πρόεδρος της Μίλαν αλλά και ονόμασε το κόμμα του «Φόρτσα Ιτάλια», κατά το
ποδοσφαιρικό σύνθημα των υποστηρικτών της εθνικής ομάδας.

Μάχες διαιτησίας. Το ποδόσφαιρο, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει,
αποτελεί το πρότυπο της παγκοσμιοποίησης. Εκπροσωπεί μια γενικευμένη μάχη που
δίνεται σε όλα τα επίπεδα. Στη φετινή διοργάνωση για παράδειγμα, η μάχη δόθηκε
στα αποδυτήρια των γηπέδων της Άπω Ανατολής και αφορούσε τη διαιτησία. Σε
πολλά παιχνίδια, η διαιτησία ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων, ευνοώντας ομάδες
όπως η Κορέα και αδικώντας υπερδυνάμεις που «παραδοσιακά» βρίσκονται στη θέση
των ευνοημένων – Ιταλία και Ισπανία.

Το ποδόσφαιρο βέβαια, αναδεικνύει και τη σχετικότητα του τι σημαίνει
υπερδύναμη στον σημερινό κόσμο και υπογραμμίζει τη ρευστότητά του. Οι
Αμερικανοί, συνηθισμένοι να κινούν τα νήματα της οικονομίας, είναι
υποχρεωμένοι να «παίξουν» δυναμικά σε ένα οικονομικό πεδίο που ποτέ δεν
ήλεγχαν. Πώς να μείνεις απ’ έξω από μια μουντιαλική εμποροπανήγυρη στην οποία
μόνον οι Κινέζοι τηλεθεατές αγγίζουν τα 500 εκατομμύρια; Ως τους νέους
«πολιτιστικά ηλίθιους» θεωρεί ο Γάλλος κοινωνιολόγος Ουιλιάμ Γκασπαρινί
εκείνους που δεν παρακολουθούν ποδόσφαιρο. Και χαρακτηρίζει το άθλημα «Δούρειο
Ίππο του νεοφιλελευθερισμού».

Εντούτοις, το ποδόσφαιρο αναδεικνύει και μια σκοτεινή όψη της
παγκοσμιοποίησης. Όσο περισσότερο ανοίγουν τα σύνορα της οικονομίας τόσο
εξάπτονται τα πάθη των τοπικισμών. Στο πεδίο της οικονομίας οι μετοχές είναι
ανώνυμες, οι ποδοσφαιριστές όμως και οι ομάδες έχουν ταυτότητα. Η νίκη της
Σενεγάλης επί της Γαλλίας ήταν η νίκη του υπόδουλου απέναντι στον
αποικιοκράτη. Οι νίκες της Τουρκίας, της Κορέας, της Ιαπωνίας έδειξαν ότι οι
χθεσινοί άσχετοι μπορούν να γίνουν πρωταθλητές. Στο φετινό Μουντιάλ, που για
πρώτη φορά οργανώθηκε σε ασιατική χώρα, έπεσε λοιπόν και το τελευταίο
προπύργιο. Άνοιξε η ασιατική αγορά, οπότε πια τα μεγέθη μετρώνται με νούμερα
που δεν γνωρίζει καμιά άλλη ανθρώπινη δραστηριότητα. Τι κι αν ορισμένες
ισπανικές ομάδες είναι υπερχρεωμένες; Τι κι αν το 2001 πτώχευσε η
International Sport & Leisure, No1 στο αθλητικό μάρκετινγκ, με τζίρο 350
εκατ. ευρώ; Ο καπιταλισμός έχει πάντα και θύματα. Η είσοδος της Κορέας στα
ημιτελικά έβαλε τη σφραγίδα των χρυσών συμβάσεων του μέλλοντος.

Βέβαια και η Ευρώπη θα πληρώσει ένα τίμημα. Οι 15 από τις 32 θέσεις στο
Μουντιάλ είναι πια πολλές. Και ήδη η FIFA σκέπτεται να τις μειώσει κατά δύο το
2010.

Θα πρέπει όμως να υπογραμμίσουμε ότι έξαρση των τοπικισμών δεν σημαίνει
και ένταση ανάμεσα σε παραδοσιακούς εχθρούς. Εδώ βλέπουμε να συμβαίνει το
αντίθετο. Η Ιαπωνία και η Κορέα ήταν παραδοσιακοί εχθροί και διοργάνωσαν από
κοινού το Παγκόσμιο Κύπελλο. Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι παραδοσιακοί εχθροί,
αλλά θέτουν υποψηφιότητα για από κοινού διοργάνωση του Πρωταθλήματος Ευρώπης
του 2008. Η σημερινή οικονομία και πολιτική έχει ανάγκη από νέες συμμαχίες και
από νέες αντιπαλότητες. Το ποδόσφαιρο μπορεί να είναι η γέφυρα γιατί έχει την
υποστήριξη των μαζών.

Έτσι άρχισαν όλα

Το φετινό Μουντιάλ, όπως και κάθε προηγούμενο, στάθηκε η αιτία για δάκρυα, γέλια και πανηγυρισμούς απ’ άκρη σ’ άκρη της Γης

Το ποδόσφαιρο είναι πρώτα απ’ όλα μια μοντέρνα επανεξέταση των παραδοσιακών
παιχνιδιών, ενταγμένη στη λεγόμενη «διαδικασία εκπολιτισμού» που περιγράφει ο
κοινωνιολόγος Νόρμπερτ Ελίας. Το προώθησαν στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα
παιδαγωγοί όπως ο Τόμας Άρνολντ του κολεγίου του Ράγκμπι (που έδωσε το όνομα
στο ομώνυμο σπορ). Διότι προσέφερε στα παιδιά της βρετανικής ελίτ διέξοδο από
το ποτό και τη βία που είχαν γίνει μάστιγα στους κόλπους της. Και ενσωμάτωνε
αξίες όπως το fair-play, ο ελεύθερος ανταγωνισμός και η ατομική πρωτοβουλία.
Άθλημα φτηνό και με εύκολους κανόνες, διαδίδεται από τη δεκαετία του 1880 και
στις φτωχότερες τάξεις. Βοήθησαν σε αυτό και βιομήχανοι που αναζητούσαν μία
«υγιή» απασχόληση για τους εργάτες τους. Παράδειγμα ο Άρνολντ Χιλς, ιδιοκτήτης
ναυπηγείων στο East End, μια λαϊκή περιοχή του Λονδίνου: ιδρύει το 1895 τη
Γουέστ Χαμ και χρηματοδοτεί την κατασκευή του γηπέδου της, στα πλαίσια ενός
σχεδίου ανάπτυξης του ελεύθερου χρόνου των εργατών, προορισμένου να βοηθήσει
και την επικοινωνία των διαφορετικών τάξεων. Όπως γράφει το περιοδικό «L’
Histoire» στο τελευταίο τεύχος του, το ποδόσφαιρο προσέφερε συναισθήματα που
ταιριάζουν στις βιομηχανικές κοινωνίες, επίσης συνεισέφερε στην οικοδόμηση
νέων εθνικών ταυτοτήτων αλλά και στην έκφραση της ισχύος σε διεθνή κλίμακα, με
άλλα μέσα από τον πόλεμο και την οικονομία – ή και συμπληρωματικά ως προς
αυτά».

Ο πατριωτισμός επιτρέπεται!

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο για το πόσο κοντά είναι το ποδόσφαιρο με την
πολιτική το πρόσφερε το γερμανικό περιοδικό «Stern», που δίνει τη σωστή
δοσολογία πατριωτισμού στους αναγνώστες του, τους σημαδεμένους από τον
εθνικισμό: «Όταν έρχεται το Μουντιάλ, ξαφνικά γίνεται δυνατό, χωρίς ψυχικά
βάρη, απλώς έτσι, να πούμε “εμείς” μιλώντας για “εμάς τους Γερμανούς”. Είναι
το τελευταίο πεδίο που επιτρέπει σε αυτή την ιδιότητα να εκφραστεί… Ξεχάστε
την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα Ηνωμένα Έθνη. Την ώρα του ματς ξαναγινόμαστε
πατριώτες, επιτρέπεται…».

INFO

Θέμα στυλ

Ο Χόρχε Βαλντάνο, παίκτης της παγκόσμιας πρωταθλήτριας Αργεντινής το 1986 και
σήμερα αθλητικός διευθυντής της Ρεάλ Μαδρίτης, περιγράφει τα στυλ των ομάδων:

Οι Βραζιλιάνοι

παίζουν όπως χορεύουν

Οι Γερμανοί

παίζουν όπως φτιάχνουν αυτοκίνητα, με αποτελεσματικότητα αλλά χωρίς φαντασία

Οι Άγγλοι

τρέχουν αδιάκοπα, ίσως εξαιτίας του καιρού

Οι Ισπανοί

είναι μωσαϊκό τοπικών στυλ, δεν μπορούν να βρουν εθνική συνταγή

Με τους Ιταλούς

συμβαίνει κάτι παράδοξο. Ενώ σε όλους τους άλλους τομείς εξάγουν στυλ και
ταλέντο, στο ποδόσφαιρο επέτρεψαν στο ιδεώδες της συλλογικής οργάνωσης να
καταστρέψει το ατομικό χάρισμα.