ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΝΩΛΙΚΑΚΗΣ Διδάσκοντας με Ντε Νίρο, Καϊτέλ

«Στην Ελλάδα, το θράσος μεταφράζεται συχνά ως ταλέντο», λέει ο Ανδρέας Μανωλικάκης, που κατέχει την έδρα Σκηνοθεσίας στο πρόγραμμα Masters της Δραματικής Σχολής του Actors’ Studio

Διηγείται ιστορίες με τον Πατσίνο, ανατρέχει στις οδηγίες του Καζάν,
περιγράφει πώς δουλεύει τους ρόλους ο Ντε Νίρο, εξηγεί τις ομοιότητες των
μεγάλων ανθρώπων του θεάτρου και αναφέρεται στις συζητήσεις του περί
υποκριτικής με τον Άρθουρ Πεν και τον Χάρβεϋ Καϊτέλ. Ο Ανδρέας Μανωλικάκης
κατέχει την έδρα Σκηνοθεσίας στο πρόγραμμα Masters της Δραματικής Σχολής του
Actors’ Studio, του οποίου είναι ισόβιο μέλος. Ζει και δημιουργεί δίπλα σε
ιερά τέρατα του θεάτρου και του κινηματογράφου, δίνοντας το δικό του στίγμα
στην πιο διάσημη σχολή υποκριτικής του κόσμου.

Απόφοιτος της Σχολής του Κουν στην Αθήνα και μαθητής του Μαρσέλ Μαρσό στο
Παρίσι, βρέθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 στην Αμερική. Έπειτα από
μακρά μαθητεία στο Actors’ Studio ανακάλυψε τη γοητεία της διδασκαλίας. Το
1987, ενώ παίζει σε μια πολύ επιτυχημένη θεατρική παράσταση στο Μπρόντγουεϊ
δίπλα στον σερ Ντέρεκ Τζάκομπι, γίνεται ισόβιο μέλος του Actors’ Studio. Εκεί,
αργότερα κατόπιν προτροπής του τότε προέδρου Αρθουρ Πενανεβάζει την «Ηλέκτρα»
του Σοφοκλή. «Κάνουν λάθος εκείνοι που πιστεύουν ότι η Μέθοδος είναι για τον
κινηματογράφο. Θεωρώ ότι τα πραγματικά μεγέθη της Μεθόδου είναι οι εντάσεις
της αρχαίας τραγωδίας».

Η Μέθοδος είναι, τελικά, το καλύτερο εργαλείο για έναν ηθοποιό;

«Ο Γκροτόφσκι, ο Στανισλάβσκι, ο Καζάν, ο Βαχτάνγκοφ, ο Σαίξπηρ ακόμα και ο
Μπρεχτ έχουν έναν κοινό παρανομαστή: την αλήθεια επί σκηνής. Στην ουσία η
Μέθοδος επιδιώκει αυτή την αλήθεια μέσα από μια υποκριτική όπου ο ηθοποιός
κάνει “προσωπικά” αυτά που συμβαίνουν. Δεν λέει απλώς λόγια, ούτε δρα ως ο
δικηγόρος του χαρακτήρα. Είναι ο χαρακτήρας. Βιώνει τις καταστάσεις. Όμως, η
Μέθοδος δεν είναι συνταγή μαγειρικής. Είναι οτιδήποτε σε βοηθά να φθάσεις στην
αλήθεια που απαιτεί το έργο και η σκηνοθεσία».

Το Actors’ Studio ειδικεύτηκε σε αυτού του είδους την προσωπική υποκριτική
«πολύ σοβαρά και με πολλή δουλειά, η οποία ξεκίνησε από το Group Theater το
’30. Μέσα από αυτή τη διαδικασία εμφανίζεται ο Ελίας Καζάν με τις παραστάσεις
του στο Μπρόντγουεϊ και τις ταινίες του και ξαφνικά όλοι βλέπουν ηθοποιούς με
καταπληκτικές ερμηνείες (Μπράντο, Ντιν, Στάιγκερ, Μάλντεν). Ο Καζάν έχει
καταλάβει και εφαρμόσει τη Μέθοδο καλύτερα απ’ όλους, έχει αφαιρέσει κάθε
φανατισμό. Αυτό προσπαθώ να πετύχω κι εγώ. Ν’ αποφύγω τον δογματισμό και να
πάρω από τον καθένα – Στανισλάφσκι, Βαχτάνγκοφ, Στράσμπεργκ, Καζάν,
Γκροτόφσκι, Στέλα Άντλερ, Μπρεχτ – ό,τι πιστεύω είναι το πιο σημαντικό. Με
στόχο μια διαδικασία απλή, κατανοητή, άμεση. Ο Βαχτάνγκοφ και ο Καζάν έχουν
επηρεάσει περισσότερο από κάθε άλλον τη δουλειά μου».

Και όλα όσα ακούγονται και γράφονται για Έλληνες που πηγαίνουν εκεί;

«Λόγια για εντυπωσιασμό. Ορισμένοι παρακολούθησαν μερικά μαθήματα ως θεατές.
Δεν έπαιξαν ποτέ διότι δεν είναι μέλη. Η Μέθοδος δεν είναι μέθοδος
υποκριτικής. Είναι μέθοδος πρόβας και μέθοδος εκπαίδευσης που διαρκεί πολλά
χρόνια απαιτώντας σκληρή δουλειά και τεράστια προσήλωση. Αυτή είναι η βασική
φιλοσοφία του Studio. Η συνεχής εκπαίδευση. Αν κάποιοι, ύστερα από λίγες ώρες
παρακολούθησης πιστεύουν ότι κατάλαβαν τη Μέθοδο, αυτό δηλώνει την άγνοιά
τους. Δεν μαθαίνεις καράτε παρακολουθώντας ταινίες του Μπρους Λι. Ο Έλληνας
ηθοποιός δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από τον Πατσίνο και τον Ντε Νίρο. Δεν του
λείπει η εξυπνάδα, το πάθος, το ταλέντο ή η ευαισθησία. Του λείπει η
εκπαίδευση. Κι αυτό τα λέει όλα».

Εκτός από τα σεμινάρια που κάνει κάθε καλοκαίρι στην Αθήνα εδώ και 8 χρόνια
(και στο Παρίσι εδώ και 3 χρόνια), έχει στο πρόγραμμα να διδάξει περισσότερο
χρόνο στην Ελλάδα και να σκηνοθετήσει, όταν όμως κλείσει ο κύκλος της
εμπειρίας του Actors’ Studio. «Είναι πολύ δημιουργικό αυτό που κάνω τώρα…
Πέραν αυτού στην Αμερική μου δίνεται η ευκαιρία να κάνω έρευνα. Για παράδειγμα
πηγαίνω στο Θεατρικό Μουσείο και βλέπω όλες τις θεατρικές παραστάσεις που
έχουν βιντεοσκοπηθεί. Είναι μια μελέτη επίπονη, πολύ σοβαρή που εδώ δεν μπορώ
να την κάνω».

«Κόβω συχνότερα απ’ όλους»

Υπάρχουν έργα που τα βλέπετε και τη δέκατη φορά ανακαλύπτετε κάτι που δεν
είχατε δει πριν;

«Πάντα. Τον “Εραστή” του Πίντερ, για παράδειγμα, τον έχω δουλέψει στη Σχολή 10
φορές με 10 διαφορετικούς μαθητές. Κάθε φορά ανακαλύπτω νέα στοιχεία. Αυτό
προέρχεται από τον μαθητή. Γιατί εκείνος παρατηρεί κάτι διαφορετικό. Εκεί
είναι και η δυσκολία της διδασκαλίας: να καθοδηγείς χωρίς να επιβάλλεις το
δικό σου. Τη μεγαλύτερη πρόκληση την είχα φέτος. Δύο φοιτητές σκηνοθεσίας
αποφάσισαν να κάνουν τον “Εραστή”. Εγώ είχα υποχρέωση να αφήσω τον καθένα να
κάνει αυτό που σκεφτόταν, αλλά ταυτόχρονα να τους διδάξω πώς να το
πραγματοποιήσουν μέσα από την τέχνη της σκηνοθεσίας και πώς να παραμείνουν
πιστοί στον συγγραφέα. Βγήκαν δύο εντελώς διαφορετικές παραστάσεις και οι δύο
εκδοχές λειτούργησαν και είχαν φοβερή απήχηση. Για μένα ήταν σημαντικό το ότι
οι δύο μαθητές στο τέλος των εξετάσεων με ευχαρίστησαν επειδή δεν έμοιαζαν οι
παραστάσεις τους».

Είστε αυστηρός καθηγητής;

«Πολύ, όσον αφορά την πειθαρχία. Όσον αφορά τη διδασκαλία, νομίζω ότι είμαι
φιλικός, προστατευτικός. Δεν λέω πράγματα που θα πληγώσουν τον άλλο και θα τον
εμποδίσουν να αφεθεί και να προχωρήσει. Και στη βαθμολογία, είμαι αυστηρός.
Κόβω. Ίσως είμαι ο μόνος καθηγητής στη Σχολή που κόβει με τέτοια συχνότητα».

Αισθάνεσθε ότι πλάθετε ανθρώπους;

«Δεν πλάθεις. Όσοι το νομίζουν αυτό είναι φασίστες. Απλώς ελπίζεις ότι
συνεισφέρεις στην πρόοδό τους. Τον εαυτό μας τον πλάθουμε μόνοι μας. Άλλωστε
όπως λένε στην Αμερική, “ο καθηγητής είναι τόσο καλός όσο κι ο μαθητής του”».

Το θράσος ως ταλέντο

«Το ταλέντο το αναγνωρίζεις μόνο πάνω στη σκηνή και ύστερα από καιρό. Διότι
δεν πρέπει το ταλέντο να παρεξηγηθεί με την ευκολία. Υπάρχουν άνθρωποι που
έχουν θρασύτητα, ναρκισσισμό, άνεση μπροστά στο κοινό. Έχουμε πολλούς τέτοιους
και εν Ελλάδι. Το θράσος μεταφράζεται ως ταλέντο. Ενώ το πραγματικό ταλέντο το
βλέπεις σιγά σιγά, συχνά καμουφλαρισμένο με πολλά προβλήματα. Εάν η διδασκαλία
πρέπει να κάνει κάτι, δεν είναι τόσο το να προσθέσει γνώσεις, όσο το να
απελευθερώσει από τα προβλήματα, ώστε να βγει αυτό που υπάρχει. Πολλοί πάνε να
χτίσουνε αμέσως ενώ το ζήτημα είναι να αφαιρέσεις τα εμπόδια. Το ταλέντο δεν
διδάσκεται, υπάρχει. Όμως μόνο όταν καλλιεργείται σε πηγαίνει κάπου. Ο
Τσαρούχης μου είχε πει ότι η αγνότητα και το ακατέργαστο υλικό έχουν
ενδιαφέρον στην αρχική τους φάση. Είναι σαν την δροσιά. Αν δεν καλλιεργηθούν
όμως, τότε η δροσιά γίνεται σκουριά».

INFO

Ο Ανδρέας Μανωλικάκης διδάσκει τα σεμινάρια της Μεθόδου του Actors’ Studio,
από 1 εως 27 Ιουλίου, για όγδοη συνεχή χρονιά. Τα σεμινάρια φιλοξενούνται και
φέτος στο Αμφιθέατρο της Σχολής Μωραΐτη.