Ο πρέσβης Καμπανέλλης

Ο πατριάρχης του σύγχρονου θεάτρου μας, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, αφού άρδευσε,
σάρωσε, φύτεψε και πότισε τον θεατρικό μεταπολεμικό μας αγρό, αφού χάρηκε
καρπούς και αφού από τα σπόρια τους και τις ενοφθαλμίσεις και τα μπόλια
δημιούργησε μια γενναία, ανεξάρτητη, αυτόνομη και αυτόφωτη ομάδα δεκαπέντε
δραματουργών, αφού με το έργο του σφράγισε την εποχή του και νομοθέτησε, χωρίς
βέβαια αξιώματα και αυθαιρεσίες, αλλά αντλώντας από την παράδοση και το ήθος
της ιστορίας των θεατρικών ειδών τους κανόνες και τους όρους μιας ιθαγενούς
δραματουργίας, τώρα στην ωριμότητά του και ενώ δεν παύει να μας αιφνιδιάζει με
τα νέα έργα του, γίνεται ο πρεσβευτής τής θεατρικής μας εικόνας στο εξωτερικό.

Πριν από λίγα χρόνια το έξοχο δράμα του, «Ο δρόμος περνά από μέσα», ανέβηκε
στο μυθικό «Θέατρο Τέχνης» της Μόσχας, στο θέατρο του Τσέχωφ και του
Στανισλάβσκι με τόση επιτυχία, ώστε δεν κατέβηκε, όταν τελείωσε η σεζόν, αλλά
μπήκε στο εναλλασσόμενο ρεπερτόριο του θεάτρου για να παίζεται περιοδικά και
εναλλάξ με έργα του Τσέχωφ, του Ίψεν και του Στρίντμπεργκ.

Όταν πρωτανέβηκε από την Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης» στη Θεσσαλονίκη το
απροσδόκητο και ευρηματικό του δράμα «Στη χώρα Ίψεν», ο Νικηφόρος Παπανδρέου,
που διευθύνει αυτό το πολύτιμο θέατρο της συμπρωτεύουσας, το πήγε στο Όσλο. Οι
Νορβηγοί ενθουσιάστηκαν τόσο, ώστε την άλλη χρονιά κάλεσαν τον θίασο να το
παίξει στα πλαίσια του «Φεστιβάλ Ίψεν» της νορβηγικής πρωτεύουσας, κατ’
εξαίρεση, αφού σε αυτό το φεστιβάλ θίασοι απ’ όλο τον κόσμο παίζουν
αποκλειστικά έργα Ίψεν!!

Στη σεζόν που μας πέρασε, το Κρατικό Θέατρο της Άγκυρας, με σκηνοθέτη τον
έμπειρο Έλληνα Σταύρο Ντουφεξή, ανέβασε τη σπαρταριστή σάτιρα του Καμπανέλλη
«Οδυσσέα γύρισε σπίτι». Οι παραστάσεις θα επαναληφθούν τον Οκτώβριο, ενώ
ζητήθηκε από τον Ντουφεξή μια στενότερη συνεργασία με το πάντα σοβαρό και
υψηλών προδιαγραφών τουρκικό θέατρο.

Τον ερχόμενο Δεκέμβριο θα οργανωθεί στην Ελλάδα ένα συνέδριο για τον Ίψεν.
Πρόσφατα είχαν επισκεφθεί τη χώρα μας οι Νορβηγοί Ιψενιστές, ο καθηγητής Κν.
Μπρούνχιλντσβολ και η καθηγήτρια Άστριντ Σέδερ για να προετοιμάσουν τις
εργασίες του συνεδρίου και να έρθουν σε επαφή με Έλληνες συγγραφείς,
καλλιτέχνες και κριτικούς που έχουν ασχοληθεί με τον μεγάλο Νορβηγό. Ο
καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και πρόεδρος του Ιψενικού Κέντρου Σπουδών
διάβασε το έργο του Καμπανέλλη «Στη χώρα Ίψεν» και ενθουσιάστηκε τόσο, ώστε σε
αυτό θα αφιερώσει την εισήγησή του στο προσεχές συνέδριο για τον Ίψεν, στη Νέα
Υόρκη (2003).

Ο καθηγητής θεωρεί πως τo έργο του Καμπανέλλη είναι ένα έξοχο παράδειγμα
υποδειγματικού κλασικού δράματος και βρίσκει έξοχη την ιδέα του Έλληνα
δραματουργού να ανιχνεύσει θεατρικά και νόμιμα το παρελθόν των Ιψενικών ηρώων
των «Βρυκολάκων» και κυρίως της κυρίας Άλβινγκ. Ο Νορβηγός μελετητής έχει
απασχοληθεί διεξοδικά στα δοκίμιά του και στα μαθήματά του με τα απόντα
σκηνικά πρόσωπα της Ιψενικής δραματουργίας. Και θεωρεί θαυμάσιο το εύρημα του
Καμπανέλλη να αναζητήσει τις αφανείς, τις άγνωστες, τις κρυφές πλευρές ενός
τόσο σημαντικού χαρακτήρα.

Δεν τελειώνουν όμως εδώ οι πρεσβευτικές επιτυχίες του Καμπανέλλη. Και δεν
χρειάζεται να πω ότι ένα ελληνικό έργο στο Κρατικό, π.χ., Θέατρο της Άγκυρας
ως πρέσβης πολιτισμού είναι πολύ σημαντικότερο, γονιμότερο και πολιτικότερο
από ένα μοναχικό ζεϊμπέκικο του υπουργού Εξωτερικών. Τώρα ο Καμπανέλλης
εισέδυσε και στη δύσκολη θεατρική αγορά της Αμερικής. Στην καρδιά της.
Παίχτηκε με τεράστια επιτυχία στην Ουάσιγκτον! Πράγματι, στο Scena Theater της
αμερικανικής πρωτεύουσας και για έναν ολόκληρο μήνα (29 Μαρτίου έως 28
Απριλίου) παίχτηκαν τα δύο ατρειδικά του μονόπρακτα, το «Γράμμα στον Ορέστη»
και «Ο Δείπνος», στα αγγλικά, με σκηνοθέτη τον Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα.

Στον ρόλο της Κλυταιμνήστρας η πολύ καλή Ελληνίδα ηθοποιός Ιωάννα Γκαβάκου, η
οποία εδώ και λίγα χρόνια κάνει σπουδαία καριέρα στις ΗΠΑ.

Οι κριτικές των αμερικανικών εφημερίδων διθυραμβικές. Πέρα από την έξοχη
διανομή και το υψηλό στυλ της σκηνοθεσίας, πέρα από τους επαίνους για τους
ηθοποιούς, οι Αμερικανοί κριτικοί (έχω διαβάσει τρία δοκίμια σε ισάριθμες
εφημερίδες της Ουάσιγκτον) θεωρούν αποκαλυπτικό τον τρόπο που ο Καμπανέλλης
επαναπροσεγγίζει τον αρχαίο μύθο των Ατρειδών, το πώς το τραγικό ρίγος περνάει
μέσα από μια σύγχρονη γλώσσα και πώς το μέγεθος των παθών, των συγκρούσεων και
των χαρακτήρων διασώζει το μυθικό του κύρος χωρίς να παραπέμπει σε στερεότυπα
των ερμηνευτικών σχολών της αναβίωσης του αρχαίου δράματος.

Κι ενώ ο Καμπανέλλης και άλλοι δραματουργοί μας (ο Μάτεσις κυκλοφορεί ήδη και
ως δραματουργός στην Αγγλία, ο Στάικος ήδη παίχτηκε στο Παρίσι, για να
αναφερθώ στα πρόσφατα) συστήνουν το θέατρό μας στο εξωτερικό, σε λίγες ημέρες
(Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή) στο Φεστιβάλ Αθηνών υπό την αιγίδα της
Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, στο Ωδείο Ηρώδου, οι Έλληνες και ίσως ξένοι θα δουν
και θα εκτιμήσουν το σπαρταριστό νέο έργο του Καμπανέλλη «Μια κωμωδία», που
ανεβαίνει με πλήθος ηθοποιών και εκλεκτών συντελεστών, με σκηνοθέτη τον Γιώργο
Μιχαηλίδη.

Πρόκειται για μια καταλυτική σάτιρα του εκσυγχρονισμού, μια διαβολεμένη,
σχεδόν εφηβική στη σύλληψή της, ιδέα του Καμπανέλλη, εμπνευσμένη απλώς από
τους νεκρικούς και άλλους διαλόγους το Λουκιανού.

Η απόφαση του Θεού τού Κάτω Κόσμου – και… χαρισματικού ρήτορα και πολιτικού
– Πλούτωνα να εκσυγχρονίσει τον Άδη και η ρεμούλα, οι αυθαιρεσίες, τα
φακελάκια, οι δωροδοκίες και τα ρουσφέτια, τα συντροφικά μαχαιρώματα, οι
υπονομεύσεις, ο λαϊκισμός και η κιτς νομενκλατούρα που ακολουθούν την
εξαγγελία των εκσυγχρονιστικών μέτρων συγκροτούν ένα υπέροχο περιβόλι
αριστοφανικού οίστρου. Εξάλλου η όλη ιδέα, η σύλληψη αυτού του εύφορου έργου
είναι ευθέως αριστοφανική. Τα περισσότερα από τα αριστουργήματα του Αριστοφάνη
εκκινούν από την υπόθεση «τι θα γινόταν αν…». Τι θα γινόταν αν σε εμπόλεμη
κατάσταση ένας πολίτης έκανε ξεχωριστή ειρήνη με τους εχθρούς; Τι θα γινόταν
αν ο τυφλός Πλούτος ανέβλεπε; Τι θα γινόταν αν αντίπαλος ενός φαύλου ηγέτη
εμφανιζόταν ένας πιο φαύλος από αυτόν; Τι θα γινόταν αν οι γυναίκες απέσυραν
τα θηλυκά τους όπλα από την ερωτική μάχη; Τι θα γινόταν αν οι γυναίκες
ανελάμβαναν τη διακυβέρνηση του κράτους; Ο Καμπανέλλης διερωτάται: τι θα
συνέβαινε αν ο Άδης αποφάσιζε να δώσει κίνητρα ώστε να χτιστούν βίλες στις
όχθες της Αχερουσίας Λίμνης; Τι θα συνέβαινε αν ο Κάτω Κόσμος υποσχόταν κάτι
σαν τους Παραδείσους, που υπόσχεται η Παγκοσμιοποίηση;

Οι αυτοκτονίες που ακολουθούν τις εξαγγελίες του Πλούτωνα για να προλάβουν οι
αυτόχειρες να εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες των εκσυγχρονιστικών πακέτων, στο
επίπεδο της ψυχολογίας, είναι ανάλογες με τους αυτοχειριασμούς, τους
αυτοευνουχισμούς και τις προσομοιώσεις που συναντάμε καθημερινά στη «χώρα του
Μεγάλου Αδελφού» για να νιώσουμε για λίγο κλωνοποιημένα οντάρια, μέτοχοι και
μετοχές στο Χρηματιστήριο του παγκοσμιοποιημένου Μηδενός.