Όραμα, συντεχνία και αυτοπειθαρχία

Ο Τανιμανίδης έχει ένα δικό του προσωπικό ύφος, τα έργα του δηλώνουν την υπογραφή τους από μακριά. Αν όμως είχε καλλιεργήσει περισσότερο τον εκφραστικό αυτοέλεγχο, ίσως αυτή η ατελέσφορη ρητορικότητα να μην υπήρχε

Τι είναι άραγε αυτό που φτιάχνει τον ξεχωριστό καλλιτέχνη, η εκπαίδευσή του ή
το προσωπικό όραμα και η αυτοπειθαρχία του; Στη μια άκρη ο καλλιτέχνης που
μαθητεύει σε μια συντεχνία ή μια σχολή, στην άλλη ο αυτοδίδακτος που μαθαίνει
μόνος ό,τι εκείνος νομίζει πως χρειάζεται από τεχνικές και πείρα. Σπανίως
εικαστικοί καλλιτέχνες που υπήρξαν πειθήνιοι φοιτητές έφθασαν στις πρώτες
γραμμές επιτυχίας, σπανιότερα ακόμη όσοι έμαθαν τα πάντα μόνοι τους,
ανταγωνιζόμενοι τον «άναρχο και αδιάδοχο» Θεό.

Για αιώνες επί αιώνων, μέχρι που οργανώθηκαν οι εξειδικευμένες ανώτατες
σχολές, ο ζωγράφος-μάστορας δεν έπαιρνε ως μαθητευόμενους παρά μόνο τους πιο
ταλαντούχους, και όλοι μαζί διαμόρφωναν το επαγγελματικό «σινάφι», τους
κανόνες ιεραρχίας και διαδοχής. Άλλος έμενε απλός τεχνίτης, άλλος έβαζε κι από
πάνω μια ιδιαίτερη προσωπική σφραγίδα. Στις ημέρες μας, αυτή η παραδοσιακή
εσωτερική μαθητεία και συμμόρφωση των εικαστικών καλλιτεχνών έγινε πτυχία,
μουσεία, μπιενάλε. Για τους αυτοδίδακτους, η επιτυχία είναι ακόμη πιο δύσκολη.
Όσοι δεν ξεκινούν μέσα από τους κόλπους της επαγγελματικής συντεχνίας
συναντούν ακόμη και έχθρα.

Ο Μανόλης Πολυμέρης (γ. 1951) αναδείχθηκε στην τελευταία φάση ακμής τής
γκαλερί «Ζυγός» του Φραντζή Φραντζισκάκη. «Και το όνομα αυτού, Πολυμέρης»,
έγραφε η Βακαλό και συνεπικουρούσαμε κριτικοί και ζωγράφοι της εποχής. Ο
αυτοδίδακτος κάτοικος ενός χωριού της Φλώρινας, με το καταπληκτικό σχέδιο και
τις οραματικές εικόνες, εκτοξεύθηκε στην πρώτη γραμμή της επιτυχίας, αλλά στη
συνέχεια μισοξεχάστηκε. Είχε το ταλέντο να διδάσκεται κατευθείαν από το έργο
των ομοτέχνων του. Συνδυάζει επιρροές από τον Γ. Σπυρόπουλο, τον Γ. Μπουζιάνη
και το Βυζάντιο σε μια βαθύτερη κοίτη, προσφέροντας ένα έργο έξω από τα
καθιερωμένα. Τώρα τον ξαναβλέπουμε στο «Ζυγό» του Ίωνα Φραντζισκάκη κι
ευχόμαστε το νέο ξεκίνημα και των δύο να συνεχίσει τη λαμπρή παράδοση. Οι
πίνακές του θυμίζουν ένα ιθαγενές εικαστικό δρομολόγιο μισοξεχασμένο πια,
ακόμη κι από τους λάτρες της καθαρής ζωγραφικής. Και κάτι διαχρονικότερο, τη
λεγόμενη Σχολή της Καστοριάς που στην αγιογραφία τού 15ου αιώνα συνεισέφερε
μια αιρετική εξπρεσιονιστική γραφή.

Ο Παναγιώτης Τανιμανίδης (γ. 1957) σπούδασε μαθηματικά και θεολογία.
Τον θυμόμαστε από το 1985, στο «Τρίτο Μάτι», με ζωγραφική τελάρου και κολλάζ,
και τον αντιμετωπίσαμε όχι πάντα με την καλύτερη διάθεση στις μεγάλες εκθέσεις
του στην Πινακοθήκη Πιερίδη. Ο καλλιτέχνης αυτός έχει οράματα μεγαλεπήβολα,
σκέψη συνθετική και χειροτεχνικές ικανότητες υψηλότατες. Με έργα-κατασκευές
από κάθε λογής υλικά, άλλοτε σαν παιδί που παίζει και ανακαλύπτει τους νόμους
της Φυσικής, άλλοτε σαν φιλόσοφος της Μεταφυσικής, άλλοτε σαν κριτικός
σχολιαστής του γούστου, όπως στην προκειμένη έκθεση. Με επινοητικότητα σαν του
Τάκη, με σημειολογία σαν του Κώστα Ξενάκη, και τώρα με μεταιχμιακές
ταλαντεύσεις ανάμεσα στον Άγγελο Παπαδημητρίου ή τον Αντώνη Μιχαηλίδη, το
kitsch και τη θεολογία, ζητεί να αναγνωρισθεί αν όχι ως μικρός Θεός, πάντως ως
σπάνια και αυτόνομη περίπτωση. Τα καταφέρνει;

Ο «Νηστικός Δείπνος», το κεντρικό έργο της έκθεσης, είναι ένα μεγάλο
τραπέζι από γυαλί, ανοξείδωτο μέταλλο και σκαλιστά ξύλινα πόδια, αλλεπάλληλες
ευρεσιτεχνίες, ντιζάιν μάλλον παρά τέχνη, όπως άλλωστε όλα σχεδόν τα έργα της
επιβλητικής έκθεσης. Τεραστίων διαστάσεων βιβλία κρεμασμένα με ναυτικούς
γάντζους κι αλυσίδες, υπερμεγέθη ρολόγια τσέπης με καπάκι, αναγνωρίσιμες
μορφές ανθρώπων στο φόντο. Πληθωρικότητα, ρητορική, πολυλογία, βαρβαρισμός
υφασμένος σε νοησιαρχικές συντεταγμένες.

Ο καλλιτέχνης αυτός έχει ένα δικό του προσωπικό ύφος, τα έργα του ξεχωρίζουν
και δηλώνουν την υπογραφή τους από μακριά. Αν όμως είχε καλλιεργήσει
περισσότερο και κάποιον έλεγχο, ίσως αυτή η ατελέσφορη εκφραστική πολυλογία
που μας ενόχλησε να μην υπήρχε.

Αυτοδίδακτος, ασπούδαχτος σχεδόν, ήταν και ο γλύπτης Τάκις. Μαζί όμως με το
ευγενές θράσος να αποτελέσει μια νέα αρχή της τέχνης, είχε και τη ταπεινότητα
να πετάξει από το καλλιτεχνικό αερόστατο ό,τι βάραινε χωρίς να αντιπροσφέρει
στην άνωση.

INFO

Παναγιώτη Τανιμανίδη, «Νηστικός Δείπνος», πολυχώρος «Αθηναΐς», Καστοριάς
34-36, Βοτανικός, τηλ. 010-3480.000, έως 29 Ιουνίου.

Μανώλη Πολυμέρη, Πορτρέτα, Νεκρές Φύσεις, Τοπία, γκαλερί «Ζυγός», Νίκης 48,
τηλ. 010-3317.902, έως 23 Ιουνίου.