Τριαντάχρονα υπό σκιάν

Ανέβασε στο «Ανοιχτό Θέατρο» ένα παλαιότερο μονόπρακτό του («Το νήμα») που
είχε πρωτοπαρουσιάσει ο Βουτέρης και ένα πρόσφατο (την «Οντισιόν»), ένα
σατιρικό κολάζ με γουστόζικες υπονομεύσεις μιας αφελούς γιαγιάς των μεγάλων
ποιητών του θεάτρου (από τον Ευριπίδη έως τον Πίντερ). Αν ζούσαμε σε άλλη
χώρα, όπου και η Πολιτεία και η θεατρική οικογένεια δεν διαπνέονταν η μεν
πρώτη από αδιαφορία (συχνά εγκληματική), η δε δεύτερη από φθόνο και
μαϊμουδισμό, η επέτειος τριάντα δημιουργικών χρόνων ενός συγγραφέα θα ήταν
ευκαιρία κυρίως για αυτογνωσία, συνείδηση της πολιτιστικής πορείας του τόπου
και για αναγνώριση των οφειλών των πολιτών και των καταναλωτών καλλιτεχνικών
προϊόντων προς τα πρόσωπα του θεάτρου μας που αναλώθηκαν στη διακονία ενός
δύσκολου έργου, όπως είναι η θεατρική γραφή.

Αλλά τι λέω. Εδώ υπήρξε γκρίνια από άλκιμους (πάλαι ποτέ) νεανίες, γιατί
χρηματοδοτήθηκε από την Πολιτιστική Ολυμπιάδα το τελευταίο έξοχο έργο, άπαιχτο
ως πολυπρόσωπο, του Ιάκωβου Καμπανέλλη, στο Ηρώδειο!! Εξάλλου γνωρίζω, με
απτές αποδείξεις, πως κάποιοι κομπλεξικοί, στουμπηγμένοι γηράσαντες εν
αμαρτίαις συνεστιάζονται και συνωμοτούν καταστρώνοντας λίστες με προγραφές
(αυτός δεν προβάλλεται, αυτός υπονομεύεται, εκείνος χλευάζεται, ο άλλος
αποσιωπάται, ο τρίτος συκοφαντείται, του τέταρτου του χαντακώνουμε ακόμη και
τα παιδιά). Στον Καμπανέλλη κάποιοι δεν συγχωρούν που έγινε ακαδημαϊκός. Δεν
είδατε που άρχισαν να ασελγούν πλέον και με την ποίηση της Δημουλά; Έτσι και
με τον Μανιώτη. Αποκλεισμένος τα τελευταία χρόνια από τα κρατικά, τα
επιχορηγούμενα και τα δημοτικά θέατρα, στράφηκε προς την πεζογραφία, όπως
άλλωστε και ο Σκούρτης, ο Μουρσελάς, ο Μάρκαρης, ο Μάτεσις, ο μακαρίτης
Ζιώγας. Και λυσσάνε οι φθονεροί, όταν και ως πεζογράφοι χτυπάνε φλέβα και
βρίσκουν μεγάλο αριθμό αναγνωστών ή μεταφράζονται σε ξένες γλώσσες. Ακόμη και
ως πεζογράφους τούς κατατάσσουν στους ευπώλητους, αντιφάσκοντας, όταν ως
θεατρικούς τούς θεωρούν ως απευθυνόμενους σε μικρό κοινό θεατών!!

Αλλά θα το πω άλλη μια φορά: όσο κι αν πασχίζουν οι μίζερες μαραγκιασμένες σε
αμαρτίες ψυχίτσες, οι μεταπολεμικοί μας συγγραφείς μαζί με τους ποιητές μας
και τους τραγουδοποιούς μας τόνωσαν, διευκρίνισαν και αποσαφήνισαν την
ιδιαιτερότητά μας ως λαού, μακριά από ιδεολογήματα και εθνοκαπηλικές εξάρσεις.

Ο λόγος όμως σήμερα είναι για τα τριαντάχρονα του Μανιώτη. Είχα φέτος
τη χαρά (ύστερα από ανάλογες επιλογές μου με το έργο των Καμπανέλλη,
Αναγνωστάκη, Μάτεσι, Διαλεγμένου, Μουρσελά, Σκούρτη, Ζιώγα, Ποντίκα, Χρυσούλη)
να διδάξω στο Πανεπιστήμιο κατά το εαρινό εξάμηνο τη συγγραφική θεατρική
πορεία του Μανιώτη. Και είναι πράγματι αποκαλυπτικό να αντιλαμβάνεσαι πώς οι
νέοι μας θεατρολόγοι, τελείως απληροφόρητοι από τη Μέση Εκπαίδευση και
ανενημέρωτοι από την τρέχουσα θεατρική αγορά, ανακαλύπτουν έναν συγγραφέα
διεισδυτικό, οξυδερκή, τολμηρό στη θεματογραφία του και συχνά πρωτοπόρο, όταν
ανοίγει για πρώτη όντως φορά θύρες ερμητικά κλειστές.

Έγραφα τις προάλλες πως πρώτος ο Μανιώτης και μόνο αργότερα, αλλά πάντα
αποκαλυπτικά, ο Λαζόπουλος (το νούμερο του «ο Μάνας» έγραψα πριν από λίγα
χρόνια ότι έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία) άγγιξαν κριτικά, ανατρεπτικά και
συχνά βλάσφημα τον μύθο της Νεοελληνίδας Μάνας. Σε πρόσφατη επιφυλλίδα μου
είχα αναφερθεί στο φαινόμενο της αποκλειστικής παρουσίας της μάνας στο
δημοτικό τραγούδι και στο ρεμπέτικο (ακόμη και στο λεγόμενο έντεχνο, ακόμη και
το αριστερό, από τους στίχους του Ρίτσου έως του Λειβαδίτη). Μάνες πετροβολούν
το ποτάμι για να περάσουν αντίπερα, μάνες πάνε στις φυλακές, μάνες, βεβαίως,
μοιρολογούν, οι μάνες ταυτίζονται με τη Μάνα του Χριστού, μάνες και Παναγίες
κλαίνε στο μνήμα. Το κοινοτικό μας σύστημα και το οικογενειακό ήθος είναι
μητεροκεντρικό, με όλη την πατριαρχική δομή της κοινωνίας μας. Πρόβλημα προς
λύση των κοινωνιολόγων.

Ο Μανιώτης πρώτος μελέτησε τη μητέρα αράχνη και τη μητέρα κλώσα, τη μητέρα που
κατασπαράζει τα αρσενικά της παιδιά, τα κάνει μόμολα, πειθήνια, ενεργούμενα,
συνειδητούς κηφήνες (όχι με τη λαϊκίστικη σημασία του τεμπέλη, ο κηφήνας στην
κυψέλη σκοτώνεται και «θάβεται» σε κερένια φέρετρα, αφού εκτελέσει τα
«συζυγικά» του καθήκοντα). Τη μητέρα που επωάζει τα αυγά της και αφού βγουν τα
κλωσοπούλια της τα σκεπάζει με τη στοργή της, με συνήθη συνέπεια να τα σκάσει
από την πολλή φροντίδα.

Στο «Ματς» και εν συνεχεία ανεπτυγμένο το θέμα στις ακραίες του συνέπειες στην
«Κοινή Λογική» ο Μανιώτης με θαυμαστό τρόπο, με γραφή γλαφυρή, επίμονη και
διαυγή, περιγράφει τις στρατηγικές τής μητέρας-αράχνης. Πώς υπονομεύει τις
τάσεις ανεξαρτησίας του αγοριού της, πώς ενσωματώνει στο σύστημα αξιών της
ευνουχίζοντάς τες όλες τις παρεκκλίσεις του, πώς υποσκάπτει και «βρωμίζει» τις
ερωτικές του φαντασιώσεις, πώς ηθικοποιεί τις σωματικές ανάγκες, πώς μοντάρει
και πλάθει με τα χέρια της έναν βολικό μέλλοντα σύζυγο, συχνά προσηλυτίζοντας
και ντρεσάροντας και τη μέλλουσα σύζυγο, δημιουργώντας έναν κουβαλητή άβουλο
πατέρα.

Έπειτα από τον Μανιώτη διερεύνησαν γόνιμα και εμπνευσμένα το θέμα και ο
Μάτεσις στην «Εξορία» και ο Διαλεγμένος στο «Μητέρα, μάνα, μαμά» και ο
Χρυσούλης στους «Εφήβους» και η Αναγνωστάκη στη «Νίκη».

Ο Μανιώτης επεξεργάστηκε αποχρώσεις και απόηχους του θέματος και στους
«Συζύγους» και στους «Καυγάδες», αλλά εμμέσως και στο τολμηρότερο έργο της
μεταπολεμικής μας δραματουργίας, τον «Λάκκο της αμαρτίας».

Είχα η χαρά πριν από 30 ακριβώς χρόνια να δεξιωθώ τον Μανιώτη με μια
παρουσίαση των άπαιχτων ακόμη έργων του στο «Βήμα». Και είναι μεγάλη
διακινδύνευση να υποδεικνύεις τα προσόντα ενός συγγραφέα αρκούμενος μόνο στο
γραπτό του κείμενο. Ένα θεατρικό έργο κυρούται και αυτοβεβαιώνεται μόνο στη
σκηνή. Ο Μανιώτης δεν διέψευσε τις υποσχέσεις που έδιναν τα τυπωμένα ποικίλης
μορφής, στυλ, θεματογραφίας και ιδεολογίας έργα του (ήταν τότε μόλις 20 ετών).
Πού στον κόσμο σήμερα που το θέατρο περνάει κρίση, γιατί σπανίζουν τα νέα έργα
και δεν εμφανίζονται ικανοί νέοι συγγραφείς, όπου οι δημιουργοί ως διέξοδο
αναζητούν σωσίβιο στην πεζογραφία του παρελθόντος, πού λέω στον κόσμο, θα
γιόρταζε ένας συγγραφέας τα τριαντάχρονά του και το κρατικό θέατρο δεν θα
επαναλάμβανε το «Ματς»; Το «Ματς» ανέβηκε το 1978 στο Εθνικό Θέατρο με
σκηνοθέτη το Μεσσάλα και πρωταγωνιστές την Αλέκα Κατσέλη, τον Ιάκωβο Ψαρρά,
τον Παρτσαλάκη και τον Κατρανίδη (εναλλάξ), τη Βαλεντίνη Μουτάφη. Εισηγητής
δραματολογίου, τότε, στην Κρατική Σκηνή ήταν ο μακαρίτης Τάσος Λιγνάδης. Μαζί
με τον Μανιώτη φαίνεται πως κάποιοι εκδικούνται και όσους τόλμησαν τότε να τον
ανακαλύψουν και να τον παίξουν.

Να πω κάτι και να μην το πάρει το ποτάμι; «Η τελετή» και ο «Ραμόν Νοβάρρο» του
Μάτεσι, «Οι Νυχτοφύλακες» και «Ο Συνοδός» του Στρατή Καρά, «Το Τρομπόνι» του
Ποντίκα, «Το Ματς» του Μανιώτη, «Η κυρία δεν πενθεί» του Μουρσελά, «Ο άλλος
Αλέξανδρος» της Λυμπεράκη, «Το προξενιό της Αντιγόνης» και «Η Κωμωδία της
Μύγας» του Ζιώγα, η «Θηλεά» του Σκούρτη παίχτηκαν στο Εθνικό Θέατρο επί
χούντας και ύστερα επί επαράτου Δεξιάς!!

Όπως και ο χώρος του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου που διατέθηκε για
Θεατρικό Μουσείο (εξελίχθηκε σε ακατάλληλο, ενώ η Θεατρική Βιβλιοθήκη είναι
υπό έξωση από το κτίριο Παλαμά), παραχωρήθηκε στον Γιάννη Σιδέρη από τον
δήμαρχο Ρίτσο επί χούντας!

Άφεριμ.