Και ο Φειδίας θύμα… πλαστογραφίας;

Η σπασμένη βάση της οινοχόης του Φειδία, με τη χαραγμένη επιγραφή ΦΕΙΔΙΟ ΕΙΜΙ. Η διαφορά στο μέγεθος των γραμμάτων στα δύο θραύσματα, παραλείψεις και βελτιώσεις, αφήνουν να διαφανεί η αβεβαιότητα του γραφέα

Ο καθηγητής αρχαιολογίας Νικόλαους Χίμελμαν στηρίζει αυτή την άποψη σε μια
προσεκτική επιγραφική ανάλυση, κάτι που δεν είχε γίνει έως τώρα. Το κύριο
επιχείρημά του είναι το διαφορετικό μέγεθος των γραμμάτων στα δύο σπασμένα
τμήματα του αγγείου του 440 – 430 π.Χ. και διάφορες ατέλειες στη χάραξη του
σχήματος των γραμμάτων, που δεν θα μπορούσαν να προέρχονται από το σίγουρο
χέρι του μέγιστου γλύπτη της αρχαιότητας. Εκτός βεβαίως και αν, θα προσθέταμε,
ο Φειδίας δεν ήταν καλλιγράφος.

Οι όποιες αμφιβολίες για τη γνησιότητα αυτής της συγκινητικής ανακάλυψης
διαλύθηκαν το 1981 μετά τη στερεοσκοπική έρευνα που πραγματοποιήθηκε και
αποκάλυψε απειροελάχιστα ίχνη από πουρί μέσα στις γραμμές του δεύτερου
«έψιλον», δηλαδή κατάλοιπα που σχηματίζονται μόνο μετά τη μακρόχρονη παραμονή
του αντικειμένου μέσα στο χώμα.

Δεν μπορεί όμως να γίνει λόγος για την αίσθηση ομορφιάς και το σίγουρο χέρι
του γλύπτη, υπογραμμίζει ο Ν. Χίμελμαν, γιατί στη χάραξη του πρώτου γράμματος,
του Φ, φαίνεται ότι πρώτα σχεδιάστηκε με σπασμένες γραμμούλες ένα στρογγυλό Φ
και κατόπιν έφθασε στο σωστό ελλειψοειδές σχήμα…

Το πιο αξιοσημείωτο όμως είναι ότι το μέγεθος των γραμμάτων στο δεξί θραύσμα
είναι μικρότερο από τα αριστερά και μάλιστα το μέγεθος δεν βαίνει μειούμενο
σταδιακά, όπως συμβαίνει συχνά στο τέλος της μιας αράδας γραμμάτων, αλλά αυτά
τα γράμματα έχουν και από τις δύο πλευρές το ίδιο μέγεθος.

«Δεν μπορεί να μην υποπτευθεί κανείς ότι το αγγείο ήταν ήδη σπασμένο,
ότι χαράχθηκε η επιγραφή και ο γραφέας του δεξιού θραύσματος δεν μπορούσε
πλέον να βρει το μέγεθος των γραμμάτων», υποστηρίζει ο κ. Χίμελμαν.

Αντί λοιπόν να μιλάμε για την αίσθηση ομορφιάς, θα θέλαμε να χαρακτηρίσουμε το
κομμάτι υποκριτικό. Μιμείται τις γεμάτες φόρμες των επιγραφών σε πέτρα, αλλά
το κάνει με ανελεύθερο, ανασφαλή τρόπο.

Όσο βέβαια υπάρχει εκείνο το ίχνος από πουρί μέσα στη χαραξιά ενός γράμματος,
δεν υπάρχει έδαφος να μιλήσει κάποιος για πλαστογραφία. Θα πρέπει όμως,
καταλήγει ο Γερμανός, να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι το φιλόδοξο αλλά
ανασφαλές και χωρίς κανένα στυλ χάραγμα, θα μπορούσε να έχει γίνει από τον
μέγιστο γλύπτη.