Κεντροδεξιά αμηχανία

Χρειάζεται να επιμείνουμε, γιατί μερικές ερμηνείες, οι οποίες μάλιστα τείνουν
να καθιερωθούν σαν αυταπόδεικτες, «εισάγουν» καινά δαιμόνια από την Ευρώπη με
σκοπό να υποκινήσουν άκρως συντηρητικά, σχεδόν φασιστοειδή, εγχώρια
ανακλαστικά.

Δεξιά στροφή; Αφετηρία όλων αυτών των επιχειρημάτων είναι ότι οι
πρόσφατες ευρωπαϊκές εκλογές πιστοποιούν πως βρίσκεται σε εξέλιξη μια «δεξιά
στροφή». Το «εκκρεμές», λένε, μετατοπίζεται από την Κεντροαριστερά στην
Κεντροδεξιά, κι αν πάει και λίγο ακροδεξιά, ε! δεν πειράζει, ίσως είναι από
την πολλή φόρα (αυτό το τελευταίο δεν λέγεται, αλλά υπονοείται). Βρισκόμαστε
λοιπόν σήμερα ενώπιον μιας ευρωπαϊκής «δεξιάς στροφής»; Εξαρτάται τι εννοούμε.
Το ποιοτικά νέο στοιχείο είναι η ακροδεξιά στροφή. Η ανάδυση των «εκτός
συστήματος» ακροδεξιών σχηματισμών, ανεξάρτητα από το βάρος τους και την όποια
διάρκειά τους, αποτελεί τον δείκτη βαθύτερων διεργασιών που σχετίζονται με
τους μακροπρόθεσμους κοινωνικούς μετασχηματισμούς των δυτικών κοινωνιών και
του μεταδιπολικού κόσμου. Η ευρωπαϊκή Αριστερά δεν φάνηκε ικανή να προσφέρει
ικανοποιητικές απαντήσεις σε αυτούς τους μετασχηματισμούς. Ούτε όμως και τα
παραδοσιακά συντηρητικά κόμματα, όπως είναι η Ν.Δ., η γαλλική κεντροδεξιά του
Σιράκ, η ολλανδική ή η αυστριακή χριστιανοδημοκρατία, αποτελούν σήμερα φορείς
απαντήσεων. Μοιάζουν σαν μια Κεντροδεξιά που υφίσταται την επιρροή της
πολιτικής επιχειρηματολογίας των ακροδεξιών σχηματισμών, παρά σαν μια
Κεντροδεξιά που πρεσβεύει μια δική της νέα κυβερνητική-πολιτική κατεύθυνση.
Απόδειξη; Η απόδοσή της, όταν γίνεται κυβέρνηση, ασφαλώς δεν λάμπει ούτε
προσφέρει κάτι καινούργιο.

Κεντροδεξιά και Ακροδεξιά. Υπό αυτήν την έννοια, δεν μπορούμε να μιλάμε
για μια «δεξιά στροφή» σαν να πρόκειται για μια τρέχουσα εναλλαγή με όρους της
δεκαετίας του ’90. Το νέο ουσιαστικό ερώτημα είναι πόσο σημαντική θα είναι η
επίδραση του ακροδεξιού λόγου στο πολιτικό σκηνικό κάθε χώρας και στον κοινό
ευρωπαϊκό πολιτικό πολιτισμό. Αυτό θα εξαρτηθεί από τη σχέση της Ακροδεξιάς με
την παραδοσιακή Κεντροδεξιά γιατί κυρίως μέσα από αυτή τη σχέση θα διαχυθεί ή
θα περιοριστεί ο ακροδεξιός λόγος. Προς το παρόν, μόνο στη Γαλλία εμφανίστηκε
μια αντίδραση της Κεντροδεξιάς στην παραδοσιακότερη Ακροδεξιά του Λεπέν.
Αντίθετα, στις άλλες χώρες υπήρξε συμμαχία και συμφυρμός με τις πιο μοντέρνες
Ακροδεξιές τύπου Φορτάουν ή Χάιντερ. Ποιες «δόσεις» Κεντροδεξιάς και
Ακροδεξιάς υπάρχουν σε αυτή την αμοιβαία προσαρμογή; Δαμάζει η Κεντροδεξιά την
Ακροδεξιά ή η δεύτερη δηλητηριάζει την πρώτη; Να το βασικό ίσως πρόβλημα της
τρέχουσας φάσης.

Το φόβητρο του μετανάστη. Πολιορκητικός κριός της σημερινής Ακροδεξιάς
εναντίον του δημοκρατικού consensus είναι η φοβία του μετανάστη, ο συνειρμός:
μετανάστης – εγκληματικότητα – φοβία – αίτημα ασφάλειας. Το ενδιαφέρον είναι
ότι η φοβία δυναμώνει ακόμα και όταν τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν με τη
μετανάστευση οδηγούνται σε ύφεση. Όπως π.χ. στην Ελλάδα, όπου η
εγκληματικότητα μειώθηκε και η κοινωνία, γενικά, ξεπέρασε το πρώτο σοκ μετά τη
μαζική είσοδο προσφύγων. Και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται ότι ξεκινώντας
από ένα υπαρκτό πρόβλημα, το οποίο όμως ξεπέρασε την οξύτατη φάση του,
αναπτύσσεται μια κοινωνική φοβία που μεγεθύνεται από τη μιντιακή και πολιτική
εκμετάλλευση. Έτσι, η μετανάστευση δεν αντιμετωπίζεται σαν ένα κοινωνικό –
πολιτικό πρόβλημα το οποίο πρέπει να βρει τη λύση του χωρίς να οδηγηθούμε σε
ευρύτερη αμφισβήτηση του δημοκρατικού πολιτικού πολιτισμού της Ευρώπης.
Αντίθετα, ο μετανάστης μετουσιώνεται σε φόβητρο, συμπυκνώνοντας τις
ανασφάλειες και τις φοβίες που νιώθουμε σε μια ιστορική φάση μεγάλων
κοινωνικών μετασχηματισμών.

Η πραγματική ανασφάλεια. Κοντολογίς, όταν οι παλιές ασφάλειες των
συνόρων, των κοινωνικών δεσμών, της κοινωνικής προστασίας, των ιδεολογικών και
κομματικών ταυτίσεων διαβρώνονται, τότε οι μαζικές άμορφες φοβίες ονομάζονται
Άραβες, Αλβανοί, Τούρκοι, Αλγερίνοι για να αποκτήσουν ένα πρόσωπο πιο γνωστό.
«Συνεχώς φόβος, παντού φόβος». Έτσι αισθανόταν ο κόσμος, μας λέει ο μεγάλος
ιστορικός Λισιέν Φεμπβρ, σε μια παλαιότερη περίοδο κατά την οποία οι
κεκτημένοι μηχανισμοί κοινωνικής συνοχής και αναπαραγωγής άλλαζαν ριζικά.

Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ. Η εναλλαγή μεταξύ ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. είναι η φυσιολογική
διαλεκτική της δημοκρατικής διαδικασίας. Από διάφορες όμως μεριές, εισάγονται
στην Ελλάδα, σαν δήθεν ευρωπαϊκά διδάγματα της «δεξιάς στροφής», επιχειρήματα
που βαθμιαία θα δηλητηριάσουν τον δημοκρατικό μας πολιτισμό. Τόσο ο κ.
Καραμανλής όσο και ο κ. Σημίτης πρέπει να κόψουν τον βήχα σε όποιον
προσπαθήσει να εκμεταλλευθεί το νέο κλίμα είτε για να κερδίσει προσωπικούς
σταυρούς μέσα στη Ν.Δ., είτε για να ενισχύσει κάποιο ακροδεξιό κομματίδιο με
την (αστήρικτη) ελπίδα ότι θα κόψει ψήφους από τη Ν.Δ. Το πραγματικό πρόβλημα
τόσο στην Ελλάδα όσο και στις άλλες χώρες της Ευρώπης, είναι η απάντηση που θα
δώσουν οι μεγάλες πολιτικές παρατάξεις στις γενεσιουργές αιτίες της
ανασφάλειας, απότοκος της οποίας είναι η ακροδεξιά στροφή. Ξεκινώντας από τη
διαπίστωση ότι βρισκόμαστε ήδη σε «νέα εποχή».

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι πολιτικός επιστήμονας, ερευνητής στο
Ινστιτούτο Πολιτικής Κοινωνιολογίας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών.