Ο κλέψας του κλέψαντος

Ανάμεικτες εντυπώσεις. Ο Ντέιβιντ Μάμετ – η καλύτερη πένα του Χόλιγουντ –
υπογράφει τη μοναδική, αυθεντική καλοκαιρινή επιλογή του επταημέρου με το πιο
μπερδεμένο σενάριο που έχει γράψει ποτέ. Η αρχή είναι εντυπωσιακή. Άντε,
επιτέλους, μια μεστή αστυνομική περιπέτεια για ευφυείς θεατές. Η συνέχεια
είναι επίπεδη και η κατάληξη έξυπνη. Μ’ ένα πιο ευκρινές σενάριο και με μια
μοντέρνα σκηνοθεσία, το «Κόλπο» θα σκαρφάλωνε στα ύψη.

Ιστορία, χαρακτήρες, αναφορές, προέρχονται από την παλιά καλή εποχή της
κλασικής χολιγουντιανής περιπέτειας. Που σημαίνει, περισσότερο μυαλό, λιγότερο
μπαμ μπουμ. The brains not the guns, όπως λέει και ο Τζιν Χάκμαν. Το μυαλό όχι
τα όπλα κάνουν τη διαφορά. Με δεύτερο μοτίβο το παγκοίνως γνωστό κίνητρο όλων
των ληστειών από συστάσεως ανθρωπότητας. «Η αγάπη κάνει τον κόσμο να γυρίζει.
Η αγάπη για το χρυσάφι». Love for the gold. Μόνο; Πες «η λατρεία» για να ‘σαι
μέσα.

Το στόρι συναρμολογείται από τα βασικά συστατικά της συνηθισμένης – πλην όμως
γοητευτικής – φόρμουλας των κινηματογραφικών ληστειών. Η μυθολογία, φίλοι μου,
ποτέ δεν πεθαίνει. Για λίγο ξαποσταίνει και ξανά προς τη δόξα τραβά. Ο καλός
ληστής, ο κακός ληστής και ενδιαμέσως το αθάνατο θηλυκό. Συνήθως όποιος φεύγει
με τα διαμάντια φεύγει και με την γκόμενα. Η κλασική αλληλουχία των πραγμάτων.
Τα λεφτά εξασφαλίζουν το μέλλον και το κορίτσι ζεσταίνει την καρδιά και το
κρεβάτι του νικητή. Αλλά για να την κοπανήσεις με τα λεφτά και την γκόμενα το
μυαλό σου πρέπει να δουλεύει ξυράφι. Με τα όπλα σκοτώνεις (και σκοτώνεσαι). Με
το μυαλό όμως εξέρχεσαι νικητής.

«Το κόλπο». Τζιν Χάκμαν, Ντάνι Ντε Βίτο. Ένας από τους δύο βγαίνει έξω από το… κόλπο

Κάπως έτσι αναπτύσσεται ο καμβάς του «Κόλπου». Από τη μια πλευρά της όχθης
(της καλής όχθης) η τετραμελής συμμορία. Ο αρχηγός, οι δύο βοηθοί και η
Ρεμπέκα Πίτζον (η οποία παρεπιμπτόντως είναι και συμβία του Μάμετ). Οι τρεις
αρσενικοί με επικεφαλής τον Τζιν Χάκμαν – ένα από τα ελάχιστα εξαίσια εργαλεία
παντός καιρού του Χόλιγουντ – διανύουν τα πενήντα και βάλε. Η Πίτζον (το
θηλυκό τρόπαιο του Χάκμαν) έχει τα μισά του χρόνια. Αλλά, είπαμε, το πρώτο
πράγμα που γοητεύει μια έξυπνη γυναίκα είναι το μυαλό, όχι το γεροδεμένο
στέρνο του Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ. Έτσι συμβαίνει στην οθόνη, έτσι συνέβη και
στη ζωή με τη θρυλική σχέση Μέριλιν Μονρόε-Άρθουρ Μίλερ!

Στην αντίπερα όχθη οι… κακοί του πλιάτσικου. Ο κλεπταποδόχος Ντάνι Ντε Βίτο
με τον ανιψιό του Σαμ Ρόκγουελ. Οι εκμεταλλευτές του ιδρώτα και του ρίσκου που
παίρνουν οι… προλετάριοι ληστές. Κάπως έτσι. Διότι ο κόσμος – λέει πλαγίως ο
Μάμετ – είναι τόπος ληστειών. Η διαφορά που χωρίζει τους καλούς από τους
κακούς ληστές είναι διπλή. Οι πρώτοι (οι καλοί) κλέβουν με κίνδυνο της ζωής
τους και παραμένουν συνεπείς στις υποχρεώσεις τους. Πώς το λένε, ακολουθούν
έναν κώδικα ηθικής. Οι δεύτεροι (οι κακοί) αραχτοί στο γραφείο τους και
ευυπόληπτοι πολίτες, ως ιδιοκτήτες νομότυπης επιχείρησης, κλέβουν από τα
κλεμμένα και γδέρνουν τους προλετάριους που ρισκάρουν για το μεροκάματο. Ωραία
θα πείτε και ο νόμος, η τάξη, τα όργανα του FBI και της Αστυνομίας; Αυτοί ντε
οι ένστολοι που περιφέρονται από ταινία σε ταινία ως μοναδικοί τιμωροί κάθε
εγκλήματος; Όλοι τους άφαντοι. Ο Μάμετ τούς βγάζει από την εικόνα και τους
παραδίδει στην κοινή περιφρόνηση. Ποια Αστυνομία και ποια Δικαιοσύνη; Αυτά –
συνεχίζει – είναι παραμύθια για μικρά παιδιά. Ψέματα;

Η κομεντί των στερημένων θεατών

Από ‘δω και κάτω αρχίζει η Β’ Εθνική. Με πρώτη και πιο άνοστη ομάδα, την
αγγλική «Το κλαμπ των στερημένων γυναικών» (Crush)

Η συνταγή είναι γνωστή. Γυναίκες μόνες ψάχνουν. Εν προκειμένω, τρεις φίλες της
ιδίας αγγλικής κωμοπόλεως (δασκάλα, μπατσίνα και γιατρέσσα) και της ίδιας
σαραντάχρονης ηλικίας, μαδάνε τη μαργαρίτα: Θα τον βρω ή δεν θα τον βρω; Και,
ω του θαύματος, μία εξ αυτών τον βρίσκει. Η Άντι ΜακΝτάουελ, φυσικά. Αμ, ποια
θα τον έβρισκε; Η Ιμέλντα Στόντον ή η Άννα Τσάλσερορ; Και τι βρίσκει; Πρώην
μαθητή της, κοντά 20 χρόνων. Τυχερή η κυρία, άτυχοι οι θεατές. Διότι η
σκηνοθεσία επί μία ώρα εξαντλείται στην εξής μονότονη διαδρομή. Μια σκηνή με
τη δασκάλα και τον μαθητή στο κρεβάτι, μια σκηνή με τις δύο φιλενάδες να ακούν
και να συμβουλεύουν την τρίτη την τυχερή. Τώρα τι βλέπουμε; Ταινία ή
απογευματινό τσάι της γεροντοκόρης θειούλας μας; Αμάν, μίστερ Τζον ΜακΚέι (ο
σκηνοθέτης). Τελειώνετε, γιατί έχουμε και δουλειές να κάνουμε!

«Το κλαμπ των στερημένων γυναικών». Τρεις σαραντάρες, μόνες, ψάχνουν (Άντι ΜακΝτάουελ – Ιμέλντα Στόντον – Άννα Τσάλσελορ)

Πού να τελειώσει ο ΜακΚέι; Μεγάλου μήκους ταινία έκανε μπας και τη
μοσχοπουλήσει στους ξένους ιθαγενείς. Όλο και κάποιος θα τσιμπήσει, σου λέει.
Και τα λεπτά γίνονται ώρες και η ώρα αιώνας. Πάλι τα ίδια και φτου από την
αρχή. Ώσπου μία εκ των δύο φιλενάδων για να αποσπάσει τη ΜακΝτάουελ από το
κρεβάτι του μαθητή και από το όνειδος του χωριού, του την πέφτει. Η δασκάλα
τούς κάνει τσακωτούς και του δίνει τα παπούτσια στο χέρι. Τελείωσε; Όχι. Οι
στερημένες αρέσκονται στο μελό. Ο μαθητής τρελαίνεται και σε κατάσταση πλήρους
αλλοφροσύνης γκρεμοτσακίζεται με το αυτοκίνητό του και καταλήγει στο
νοσοκομείο. Ε, και; Φινάλε θέλετε; Η δασκάλα με μωρό (διότι ήτο έγκυος από τον
μαθητή), η μπατσίνα με κάποιον της ηλικίας της και η γιατρέσσα με γκόμενα.
Λεσβία ήταν, αλλά άργησε να το αντιληφθεί. Παιδιά, μας κοροϊδεύουν ανερεθρυάστως!

Αφρόκρεμα γαλλικής κουλτούρας

Γίνεται ταινία μόνο με διαλόγους; Αν γίνεται λέει! The brains not the guns
πιστεύει και ο Μάμετ. Εν προκειμένω «Μια νύχτα με τη Μοντ» (Ma nuit chez
Maud).

Πριν από 33 χρόνια ο Ερίκ Ρομέρ γράφει και σκηνοθετεί μία από τις πιο φλύαρες
και συναρπαστικές ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου. Επί 110 λεπτά της
ώρας τίποτα απολύτως δεν γίνεται. Και επί πενήντα λεπτά ένας άντρας και μια
γυναίκα μονομαχούν λεκτικά, παίζοντας το κλασικό κρυφτούλι της γάτας με το
ποντίκι. Θα τα βρουν, θα τα φτιάξουν, θα «κοιμηθούν», θα παντρευτούν, θα
τσακωθούν, θα χωρίσουν; Τι στο διάβολο θα γίνει επιτέλους;

Πρώτα μια απαραίτητη διευκρίνιση. Ούτε να περάσει από το μυαλό σας αν
προηγουμένως δεν τεστάρεται τις αντοχές και το γούστο σας. Πώς; Αν καλύτερη
ταινία της χρονιάς για σας ήταν το «Ένας υπέροχος άνθρωπος», τότε μακριά από
τη «Μοντ». Θα πλήξετε μέχρι θανάτου. Αν όμως είστε απαιτητικοί και περίεργοι
και αν απολαμβάνετε Μπαλζάκ, τότε θα την καταβρείτε.

Η πεμπτουσία της φιλοσοφικής ρητορείας του Ρομέρ (που προσφέρεται σε άρτι
αφιχθείσα και ολοκαίνουργια κόπια) είναι μια απλή αλήθεια: Η ζωή γκρεμίζει
τους φραγμούς και τα όρια κάθε ιδεολογίας, κάθε ηθικής και κάθε δόγματος που
έχουμε ασπαστεί. Νεαρός, γοητευτικός Γάλλος μηχανικός και φανατικός καθολικός
(Ζαν Λουί Τρεντινιάν) μπερδεύεται ανάμεσα σε δύο επιλογές. Από τη μια η
μελαχρινή, χειραφετημένη, άθρησκη και διαζευγμένη Μοντ (Φρανσουάζ Φαμπιάν).
Από την άλλη ένα ξανθό, νεαρό, αθώο αγγελούδι της εκκλησίας (Μαρί Κριστίν
Μπαρό). Η πρώτη για το κρεβάτι, η δεύτερη για το σπίτι. Συνήθως όμως τα
φαινόμενα απατούν και τα δόγματα παραπλανούν.

«Μια νύχτα με τη Μοντ». Το αιώνιο παιχνίδι της γάτας (Φρανσουάζ Φαμπιάν) με το ποντίκι (Ζαν Λουί Τρεντινιάν)

Παραπλάνηση πρώτη: Η εκκλησιαστική ηθική είναι για τους αγίους και καθόλου για
τους κοσμικούς. Και επειδή οι άγιοι είναι νεκροί, γι’ αυτό οι γήινοι είναι
λίγο μα εντελώς λίγο καθολικοί. Παραπλάνηση δεύτερη: Σκεφτόμαστε άλλα,
επιθυμούμε άλλα, λέμε άλλα και στο τέλος πράττουμε εντελώς διαφορετικά.
Κουβάρι. Παραπλάνηση τρίτη: Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός. Παραπλάνηση τέταρτη:
Η πολλή σκέψη φανερώνει συμφέρον και το συμφέρον σκοτώνει τα αισθήματα. Και
όποιος σκοτώσει την καρδιά του καταλήγει στο τέλος στον κλασικό μελαγχολικό
συμβιβασμό. Με λίγα λόγια, η ηθική της εκκλησίας είναι ένα πρώτης τάξεως
άλλοθι για να παντρευτούμε νέα από καλή οικογένεια, με θρησκευτικές αρχές, που
θα μας στείλει στον μεγάλο ύπνο. Μεθερμηνευόμενα όλα τούτα πα να πουν…
υποκρισία.

Το σενάριο του Ρομέρ είναι αποθέωση διαλόγων. Ο αθεόφοβος στήνει ένα από τα
πιο πανούργα παιχνίδια στην ιστορία της 7ης Τέχνης. Για να ευλογηθείς από τη
γοητεία του, πρέπει να φουλάρεις τις μηχανές και να ανεβάσεις την αδρεναλίνη
του μυαλού σου σε δυσθεώρητα ύψη. Πρέπει ταυτοχρόνως να ‘σαι με το ένα πόδι
μέσα και με το άλλο έξω. Διότι άλλα λέγονται, άλλα υπονοούνται και στο τέλος
άλλα γίνονται. Τα πολλά λόγια είναι ο καλύτερος κρυψώνας των επιθυμιών μας.
Που ‘πα να πει πως η ουσία δεν βρίσκεται σ’ αυτά που λέγονται αλλά σ’ αυτά που
δεν λέγονται. Εξαιρετικό!

Προπαγάνδα και αλαλούμ

Από ‘δω και κάτω αρχίζει η Γ’ ερασιτεχνική. Με δύο ομάδες. Η πρώτη της
συνήθους αντι-σερβικής προπαγάνδας. Η δεύτερη του ολοκληρωτικού αλαλούμ.

«Άγγελος θανάτου» (The fourth angel) του Τζον Ίρβιν, με Τζέρεμι Άιρονς –
Φόρεστ Γουιτάκερ – Σάρλοτ Ράμπλινγκ (χωρίς ρόλο και χωρίς λόγο ύπαρξης):
Μεγαλοδημοσιογράφος του «Economist» πέφτει σε αεροπειρατεία στο αεροδρόμιο της
Λεμεσού. Εξαιτίας των αρμάτων του… Κληρίδη, χάνει σύζυγο και δύο κόρες. Το
χειρότερο; Οι κυβερνήσεις σφυρίζουν αδιάφορα και οι άθλιοι Σέρβοι του… Μπιν
Λάντεν αναχωρούν χωρίς γρατσουνιά. Τι να κάνει ο άνθρωπος; Στην απελπισία του
μεταμορφώνεται σε Ράμπο και καθαρίζει τη μισή Σερβία, το 1/3 της Βοσνίας και
το 1/10 της Ουκρανίας. Από κοντά και ο Φόρεστ Γουιτάκερ, άρτι αφιχθείς εκ Νέας
Υόρκης ως αρχιπράκτωρ του FBI που δίνει τα φώτα του στον κ. Χρυσοχοΐδη προς
ανακάλυψη και παραδειγματική τιμωρία της διεθνούς «17 Νοέμβρη». Και πού ‘σαι
ακόμα.

«Rollerball» του Τζον Μακ Τίρναν, με Κρις Κλάιν, Ζαν Ρενό και Ρεμπέκα
Ρόμιν-Στάμος (η Αμερικανίδα με σύζυγο Ελληνοαμερικανό): Αμερικανός πρωταθλητής
του «ρόλερ» πέφτει σε μαφία τζογαδόρων του στοιχήματος. Πού; Μα, πού αλλού;
Στο… Καζακστάν! Κατά τ’ άλλα, θόρυβος, θόρυβος και θόρυβος. Οι τολμηροί και
αμετανόητοι του… αθλήματος να προσέλθουν με ωτασπίδες!

Η τιμή της αγάπης

«Για τον έρωτα» (De L’ Amour). Ένα από τα πιο συμπαθητικά, τρυφερά και αθώα
πρωτόλεια της χρονιάς με την υπογραφή του Γάλλου Ζαν Φρανσουά Ρισέ.

Η ιστορία είναι συνηθισμένη. Σχεδόν παρμένη από τα ψιλά των εφημερίδων.
Συνηθισμένοι και οι ήρωες, συνηθισμένο και το κοινωνικό τους περιβάλλον,
συνηθισμένα και τα προβλήματά τους. Ο νεαρός Φρανσουά Ρισέ έβαλε στοίχημα με
τον εαυτό του, να καταφέρει αυτό που ελάχιστοι της ηλικίας τους τολμούν. Να
περιγράψει απλές καταστάσεις, με απλούς και αξιοπρεπείς χαρακτήρες. Τι ‘πα να
πει αυτό; Πως διάολε κάθε νέος του φτωχού προλεταριάτου δεν καταλήγει στο
έγκλημα, στα ναρκωτικά και στην πορνεία. Έλεος!

Δύο παιδιά των παρυφών του Παρισιού πέφτουν πάνω σε τρία εμπόδια. Το πρώτο, η
διαφορετικότητά τους. Εκείνος Άραβας, εκείνη Γαλλίδα. Το δεύτερο εμπόδιο; Το
κορίτσι είναι έγκυος. Το τρίτο, το κορίτσι πέφτει θύμα βιασμού. Συμβαίνει.
Γύρω μας, δίπλα μας, καθημερινά. Η ζωή είναι γεμάτη από απρόβλεπτες
καταστάσεις. Όσο πιο δύσκολες είναι, τόσο περισσότερο κρίνεται ο χαρακτήρας
μας.

«Για τον έρωτα» με τη Βιρζινί Λεντουαγιόν. Είναι αθώα; Να συλληφθεί!

Κάθε επίδοξος σεναριογράφος που λιγουρεύεται εισιτήρια, σοκ και σκάνδαλα,
οδηγεί τους ήρωές του σε ακρότητες Εκδίκηση, αίμα, φυλακές, χωρισμοί,
τραγωδίες και τα μυαλά στα κάγκελα. Ο Ρισέ διαφωνεί και αλλάζει τη ροή των
πραγμάτων. Πριν απ’ όλα και πάνω απ’ όλα εκείνο που λάμπει είναι η αξιοπρέπεια
δύο… σκουπιδιών. Η Βιρζινί Λεντουαγιόν και ο Γιαζίντ Αΐτ αποδεικνύονται
πρώτης τάξεως «εργαλεία» σ’ αυτό το μικρό μάθημα ύφους και ήθους του νεαρού
Γάλλου σκηνοθέτη. Κι αν τα παιδιά μου με ρωτούσαν σε ποια ταινία να πάνε αυτή
την εβδομάδα θα τους έδειχνα «De L’ Amour». Όχι επειδή είναι σπουδαία, αλλά
επειδή είναι τίμια. Λίγο το ‘χεις;

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: Συζητήσιμο

Περιπέτειας: «Το κόλπο»

Σεναρίου: «Μια νύχτα με τη Μοντ»

Σκηνοθεσίας: Ερίκ Ρομέρ (του 1969 και της «Μοντ»)

Γυναικείας ερμηνείας: Φρανσουάζ Φαμπιάν (η Μοντ)

Ανδρικής: Τζιν Χάκμαν (του «Κόλπου»)

Β’ ανδρικού ρόλου: Ντάνι Ντε Βίτο (επίσης του «Κόλπου»)

Στερημένων θεατών: «Το κλαμπ των στερημένων γυναικών»

Στερημένης ερμηνείας: Άντι ΜακΝτάουελ (του «Κλαμπ»)

Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: «Για τον έρωτα»

Προπαγάνδας: «Άγγελος θανάτου»

Ράμπο: Τζέρεμι Άιρονς (του… θανάτου)

Αλαλούμ: «Rollerball»

Κατάληξης: Κάθε πέρυσι και καλύτερα