Τέχνη με πρόσωπα αγέλαστα

«Οι δυο φίλες» του Αντρέα Μαρτινέλι. Λάδι σε καμβά από την έκθεση «Το δέος της μορφής» στο Μουσείο Φρισσύρα, στην Πλάκα

Το μυστικό της δημοτικότητας του Μουσείου Φρισσύρα είναι ότι στους πίνακες
πρωταγωνιστεί η ανθρώπινη μορφή.

Τι είναι αυτό που λείπει συνήθως από ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης; Μα,
η ζεστή σπιτική ατμόσφαιρα. Αυτό σκέφθηκε ο συλλέκτης Βλάσης Φρισσύρας και
αποφάσισε να επέμβει δραστικά. Ανάπλασε δύο νεοκλασικά κτίρια στην Πλάκα,
ανακάτεψε έξυπνα πίνακες Ελλήνων και Ευρωπαίων ζωγράφων, απαραιτήτως
παραστατικών, τύπωσε πολυτελείς καταλόγους με τα 3.000 έργα της συλλογής του
και άρχισε να προσκαλεί ξένους καλλιτέχνες να εκθέσουν στην Αθήνα. Το μουσείο
του έγινε… ανάρπαστο. Έτσι απλά και χωρίς να ζητήσει δραχμή από το υπουργείο
Πολιτισμού.

Τριάντα χιλιάδες επισκέπτες τράβηξε στον πρώτο χρόνο λειτουργίας του,
χωρίς καμία ιδιαίτερη διαφήμιση, το Μουσείο Φρισσύρα. Η επιτυχία του θεωρήθηκε
και διεθνώς ασυνήθιστο φαινόμενο, μιας και η απεικόνιση της ανθρώπινης μορφής,
που είναι το αποκλειστικό θέμα της συλλογής και του Μουσείου, θεωρείται
ξεπερασμένη υπόθεση για τη σύγχρονη τέχνη. Άλλες, όμως, οι βουλές των ειδικών
και άλλες του κόσμου. Που τρέχει τώρα να δει την περιοδική έκθεση του 37χρονου
Ιταλού ζωγράφου από το Πράτο, στα περίχωρα της Βενετίας, Αντρέα Μαρτινέλι.
Πρόκειται για μία έκθεση – πινακοθήκη σύγχρονων ανθρώπινων πορτρέτων που
αντλεί το υλικό από τη νοσταλγία και τον πόνο. Δεν χρειάζεσαι κάποιον ειδικό
να εξηγήσει τι είναι αυτό που βλέπεις. Άλλωστε, ο ίδιος ο Βλάσης Φρισσύρας
κάπου εκεί θα τριγυρνάει, αφού ένας όροφος από το ιδιωτικό του μουσείο έχει
μετατραπεί σε κατοικία τού συλλέκτη.

Αγέλαστα πρόσωπα, χαμένα, με έκφραση κάπως βλοσυρή, και προτίμηση στα
ηλικιωμένα μοντέλα. Είναι πρόσωπα που ο ζωγράφος ίσως να συνάντησε σε
νοσοκομεία και άσυλα, ενώ είναι γνωστοί και φίλοι που μοιάζουν παραδόξως με
τους δικούς μας γνωστούς. Η αδυναμία του Μαρτινέλι στους γέρους σχετίζεται και
με τον θάνατο του παππού του, ενός λεπτοκαμωμένου ξερακιανού τύπου που
βλέπουμε σε πολλούς πίνακες, αλλά έχει να κάνει με τις γραμμές και τις ρυτίδες
που χαράζουν την ιστορία ενός ανθρώπου στο πρόσωπό του.

Ο παππούς είναι το αγαπημένο θέμα του ζωγράφου. Η ηλικιωμένη μορφή του
θεωρείται ως ένα σύμβολο του χρόνου, μιας σχέσης που ξεπερνά τη σχέση πατέρα
και γιου και φθάνει έως τα σύνορα «της παράδοσης μιας ζωγραφικής με ανθρώπινη
συμμετοχή εξαιρετικής και άμεσα συνδεδεμένης με αληθινό συναίσθημα προς την
οικογένεια, τις παραδόσεις», όπως σημειώνει στον κατάλογο ο Αντόνιο Σκάρμπι.

Τεχνίτης: Για να καταλάβεις τη ζωγραφική του Αντρέα Μαρτινέλι
χρειάζεται να φέρεις στον νου τούς Ιταλούς αναγεννησιακούς και μανιεριστές
ζωγράφους για τον λεπτό και επίμονο τρόπο που σχεδιάζει και τονίζει τα πρόσωπα
και τη μορφή, αλλά και για τη χαρακτηριστική προοπτική με την οποία στήνει το
θέμα του – σαν να το βλέπεις από χαμηλά και προς τα πάνω.

Ρούχα: Οι βαριές, πολυτελείς γκαμπαρντίνες με τα κουμπιά, τα πουκάμισα,
τα δερμάτινα παπούτσια, οι εσάρπες που τυλίγουν το σώμα, οι γραβάτες στους
πίνακες έχουν έναν αέρα ιταλικής κομψότητας καθώς φοριούνται κάπως ατημέλητα,
αλλά φαίνεται να είναι από καλά υλικά. Το θέαμα των σύγχρονων ρούχων ξαφνιάζει
κάπως, γιατί οι εικόνες των ρούχων που έχουμε στο μυαλό μας προέρχονται από
τις φωτογραφίες των περιοδικών, ενώ ετούτα τα ρούχα είναι φορεμένα.

Το παράδοξο είναι ότι ο Μαρτινέλι θεωρείται μοντέρνος καλλιτέχνης, ενώ
οι ρίζες του είναι βαθιά απλωμένες στην παράδοση – του ρεαλισμού. Σήμερα,
όμως, στην εποχή της κυριαρχίας της φωτογραφίας και της εννοιολογικής τέχνης,
το να τολμά κάποιος να ζωγραφίζει ρεαλιστικά θεωρείται περίπου πρωτοποριακό.
Είναι ένας δρόμος δύσκολος, απαιτητικός και μοναχικός αυτός που έχει πάρει ο
Μαρτινέλι. Ελάχιστοι ζωγράφοι τον ακολουθούν. Και αυτό τον κάνει να ξεχωρίζει.

Λείπουν τα ενημερωτικά κείμενα δίπλα στους πίνακες μέσα στην έκθεση.
Ενημερωτικό υλικό διανέμεται πάντως στην είσοδο του Μουσείου.

Η ώρα του καφέ: Καφέ μπαρ, με ελαφρά εδέσματα, λειτουργεί στην καρδιά
του χώρου, με προσεγμένο σερβίρισμα και διάκοσμο από αυθεντικά έργα τέχνης.

Κατάλογος: Μαρτινέλι – Το δέος της μορφής. Μεγάλος, έγχρωμος, με
κείμενα των Έντουαρντ Λούσι Σμιθ, Μάνου Στεφανίδη και Βιτόριο Σκάρμπι. Τιμή 20
ευρώ.

Πωλητήριο: Αφίσες, αλλά και ενυπόγραφα χαρακτικά σε μικρό τιράζ και
σχέδια του Αντρέα Μαρτινέλι διατίθενται στο Αρτ Σοπ, που λειτουργεί στο
υπόγειο του Μουσείου Φρισσύρα.

Προσεχώς: Αναδρομικές εκθέσεις του Βρετανού Στίβεν Τσέιμπερς τον
Οκτώβριο και του πρύτανη της Σχολής Καλών Τεχνών Χρόνη Μπότσογλου.

INFO

Διεύθυνση: Μονής Αστερίου 3 και 7 (δύο κτίρια), κάθετος της οδού Κυδαθηναίων
στην Πλάκα. Τηλ. 010-3234.678. Πάρκινγκ στην οδό Πέτα.

Ωράρια: Τετάρτη – Παρασκευή 11 π.μ. – 7 μ.μ. Σάββατο – Κυριακή 10 π.μ.- 3 μ.μ.

Κλειστό Δευτέρα και Τρίτη.

Είσοδος 6 ευρώ και μειωμένο 3 ευρώ.

Διάρκεια έως 16 Ιουνίου.