ΣΑΪΜΟΝ ΣΙΝΓΚ Ο λογοτέχνης των μαθηματικών

Οι λογοτέχνες των Μαθηματικών, στο συνέδριο «Μαθηματικά και Πολιτισμός», που έγινε τον Μάρτιο του 2001 στη Βενετία: ο Σάιμον Σινγκ με τον Απόστολο Δοξιάδη («Ο θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντμπαχ»)

Το Σόχο, στην καρδιά του Λονδίνου, είναι συνδεδεμένο με την τζαζ, την
Τσάιναταουν και τα στριπτιζάδικα… Το Soho Theatre φημίζεται για τις κωμωδίες
που ανεβάζει και κάτι παράξενα happenings. Να, σαν μια… επιστημονική
παράσταση με θέμα τα Μαθηματικά και τους νόμους των πιθανοτήτων, με
πρωταγωνιστές τους Σάιμον Σινγκ (Simon Singh) και Ρίτσαρντ Γουάιζμαν –
ειδικούς επιστήμονες, στη Φυσική ο ένας, στην Ψυχολογία ο άλλος…

Τρελό; Για τις τέσσερις βραδιές των παραστάσεων, πάντως, τα εισιτήρια είχαν
εξαντληθεί εβδομάδες πριν. «Είναι ένα είδος πειραματικού θεάτρου, με καθαρά
επιστημονικό προσανατολισμό», λέει ο Σινγκ μιλώντας στα «ΝΕΑ». Ο αεικίνητος
Βρετανός είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ στη Φυσική των
στοιχειωδών σωματιδίων, όμως το όνομά του είναι περισσότερο συνδεδεμένο με τα
Μαθηματικά. Το ντοκιμαντέρ που γύρισε για το BBC, με θέμα το «Τελευταίο
Θεώρημα του Φερμά» ( τη «μαθηματική σειρήνα που, για περισσότερα από 350
χρόνια, έθελξε μεγαλοφυΐες, μόνο και μόνο για να εξανεμίσει τις ελπίδες τους»)
κέρδισε τρία διαφορετικά βραβεία, ενώ το βιβλίο του με τον ίδιο τίτλο έγινε
πολύ γρήγορα best seller και έχει ήδη μεταφραστεί σε περισσότερες από 25
γλώσσες. Το δεύτερο βιβλίο του, το «Code Book» («Κώδικες και Μυστικά», στην
ελληνική μετάφραση) έδωσε την αφορμή για ένα ακόμη βραβευμένο τηλεοπτικό
αφιέρωμα, αυτήν την φορά στο Channel 4.

Τα τελευταία χρόνια τα πέρασε αφοσιωμένος στην κρυπτογραφία, στην
επιστήμη των μυστικών. «Ήταν πολύ δύσκολο να επιλέξω τις ιστορίες και τις
επιστημονικές ανακαλύψεις για τις οποίες θα έγραφα», λέει ο ίδιος. «Πώς να
κάνεις επιλογή σε μια επιστήμη με ιστορία 4.000 χρόνων που υπάρχει παντού, σε
κάθε ήπειρο. Ναι. Η κρυπτογραφία κρύβει αρκετή από τη μαγεία των Μαθηματικών,
περιλαμβάνει όμως και τη Γλωσσολογία και την επιστήμη των ηλεκτρονικών
υπολογιστών και τη Φυσική. Άλλωστε, το πιο εξελιγμένο σύστημα κρυπτογράφησης
είναι αυτό που ονομάζεται “κρυπτογραφία των κβάντων”».

Εδώ και δύο χρόνια όμως, ο Σάιμον Σινγκ δεν γράφει παρά μόνο άρθρα σε
εφημερίδες και εκλαϊκευτικά επιστημονικά περιοδικά. Θα ήθελε πολύ να κάνει ένα
ντοκιμαντέρ για τον Πυθαγόρα. «Είναι αυτός που επινόησε τη λέξη “φιλόσοφος”
και ανακάλυψε πως οι αριθμοί βρίσκονται παντού, στην αρμονία της μουσικής ή
στην τροχιά των πλανητών». Προς το παρόν, όμως, δίνει διαλέξεις, κάνει έρευνα,
παίζει στο… θέατρο. Αυτή η τελευταία ενασχόλησή του τον έχει συνεπάρει.
«Κανείς ίσως δεν περίμενε πως οι άνθρωποι που κινούνται στο Soho θα έμπαιναν
σ’ ένα θέατρο να παρακολουθήσουν μια επιστημονική διάλεξη», λέει. «Κι όμως,
τον 19ο αιώνα ήταν κάτι πολύ συνηθισμένο και της μόδας. Σε τέτοιο σημείο
μάλιστα που η οδός Albemarle, ο δρόμος που οδηγούσε στο Royal Institution,
όπου δίνονταν οι διαλέξεις, είχε τόση κίνηση ώστε αποφασίστηκε να γίνει
μονόδρομος. Ήταν ο πρώτος μονόδρομος του Λονδίνου». Ρίτσαρντ Γουάιζμαν,
ψυχολόγο και μέλος του Magic Cycle (μιας ομάδας ταχυδακτυλουργών με…
πτυχίο). «Μπορεί ο Ρίτσαρντ κι εγώ να μπήκαμε στη λίστα με τις… κωμωδίες του
Soho Theatre, όμως δεν είμαστε κωμικοί. Παρουσιάζουμε μια πολύ δύσκολη περιοχή
των Μαθηματικών – αυτή των πιθανοτήτων – έτσι ώστε να είναι κατανοητή απ’ όσο
γίνεται περισσότερους ανθρώπους. Υπάρχουν κωμικές στιγμές στο σόου, όμως
κυριαρχούν οι στιγμές της αποκάλυψης, εκείνες όπου το κοινό αντιλαμβάνεται
δύσκολες επιστημονικές έννοιες. Και νομίζω πως μια τέτοια ξεκάθαρη εξήγηση
είναι τόσο αξιομνημόνευτη όσο κι ένα πολύ καλό ανέκδοτο».

«Δεν είμαι επαγγελματίας των αριθμών»

Ένα ταξίδι προς την ανακάλυψη. Αυτό είναι για τον Σάιμον Σινγκ το κάθε του
βιβλίο. «Μια περιπέτεια, όπου πρόκληση είναι η προσωπική μου αδυναμία. Είμαι
επιστήμονας, όμως δεν είμαι ειδικός στα θέματα για τα οποία γράφω. Δεν είμαι
επαγγελματίας μαθηματικός ούτε κρυπτογράφος. Αναγκαστικά, η γνώση μου
περιορίζεται σ’ αυτή που είναι δυνατόν να συσσωρευθεί μέσα σε λίγα χρόνια».
Εκεί όμως βρίσκεται η μαγεία. «Πρέπει να δουλέψω σκληρά για να καταλάβω ένα
θέμα – είτε πρόκειται για μια σημαντική στιγμή στην ιστορία της κρυπτογραφίας
είτε για ένα σημαντικό μαθηματικό επίτευγμα. Και πρέπει να εργαστώ εξίσου
σκληρά για να βρω τον τρόπο με το οποίο θα το εξηγήσω απλά και ξεκάθαρα. Όση
ικανοποίηση νιώθω εγώ, τη στιγμή που αντιλαμβάνομαι πλήρως αυτό που μελετώ,
άλλη τόση θέλω να αισθανθεί και ο αναγνώστης, χωρίς όμως να καταβάλλει την
ίδια προσπάθεια». Η διαδικασία της εκλαΐκευσης είναι από μόνη της μια
περιπετειώδης επιστήμη. «Κάποιες φορές, εγώ μπορεί να καταλάβω εύκολα μια
έννοια, γιατί έχω τη γνώση που χρειάζεται. Αλλά είναι δύσκολο να την εξηγήσω
στους άλλους. Άλλες φορές πάλι, προβληματίζομαι αρκετά μέχρι να κατανοήσω ένα
θέμα, αλλά από τη στιγμή που θα το ξεκαθαρίσω στο μυαλό μου, θα το εξηγήσω
σχετικά εύκολα. Για παράδειγμα, το κεφάλαιο του βιβλίου “Κώδικες και Μυστικά”
που αναφέρεται στον κώδικα “Αίνιγμα”, τον οποίο χρησιμοποιούσαν οι Γερμανοί
στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με βασάνισε απίστευτα πολύ. Η ιστορία
είναι εντυπωσιακή από μόνη της. Μοιάζει κενή όμως, αν δεν αναφερθείς στην
επιστήμη του Αίνιγμα, αν δεν την εξηγήσεις. Παιδεύτηκα πολλούς μήνες μ’ αυτό.
Τελικά νομίζω κατάφερα να δώσω μια ξεκάθαρη εξήγηση. Συνεργάστηκα στενά και μ’
έναν εικονογράφο που με τα διαγράμματά του βοηθά σημαντικά τους αναγνώστες να
καταλάβουν πώς λειτουργεί ο κώδικας Αίνιγμα».

Το αστείο του Φερμά

Σε αντίθεση με πολλούς μαθηματικούς, ο Σάιμον Σινγκ δεν πιστεύει πως ο Πιέρ
Ντε Φερμά αστειευόταν όταν έγραφε τη φράση «έχω ανακαλύψει μια υπέροχη
απόδειξη της πρότασης “η εξίσωση xn+yn=zn δεν ισχύει αν το n είναι μεγαλύτερο
του 2″”, όμως το περιθώριο της σελίδας είναι πολύ στενό για να την
αναπτύξω»… «Σίγουρα, ο Φερμά δεν μιλούσε, το 1637, για την απόδειξη που
βρήκε ο Wiles, το 1998. Ο Wiles χρησιμοποίησε σύγχρονες τεχνικές. Άρα ο Φερμά
ή είχε πράγματι βρει μια έξυπνη απόδειξη ή μια λανθασμένη. Σίγουρα όμως δεν
έκανε πλάκα»… Ο Wiles ήταν ο άνθρωπος που, με το πάθος και την επιμονή του
να λύσει το πρόβλημα που βασάνιζε μαθηματικούς επί τρεις αιώνες, έσπρωξε τον
Σινγκ να ασχοληθεί με το Τελευταίο Θεώρημα του Φερμά και να γράψει ένα
συναρπαστικό μαθηματικό μυθιστόρημα. Αλλά και να επιβεβαιώσει πως «η χαρά των
Μαθηματικών είναι να λύσεις ένα πρόβλημα απλά και μόνο επειδή υπάρχει. Γιατί
κάθε πρόβλημα είναι ένα πνευματικό Έβερεστ. Όσο πιο δύσκολο τόσο μεγαλύτερη η
χαρά που φέρνει μια πιθανή λύση»…

INFO

Τα βιβλία του Σάιμον Σινγκ, «Το τελευταίο Θεώρημα του Φερμά» και «Κώδικες και
Μυστικά», κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Π. Τραυλός. Τιμή: 16,7 και
17,6 ευρώ αντίστοιχα.