ΣΑΛΙ ΕΜΕΡΣΟΝ «Τα Μάρμαρα εκδικήθηκαν τονΈλγιν»!

«Τα Μάρμαρα, παρ’ ότι θρυμματισμένα, είναι πιο ανθεκτικά από τους θνητούς, παντοδύναμα. Γι’ αυτό κι όποιος τα πλησιάσει, θέλει και να τα κρατήσει. Γιατί αντιπροσωπεύουν την αθανασία, το σθένος», αποφαίνεται η Βρετανή συγγραφέας Σάλι Έμερσον

Ο γάμος του διαλύθηκε. Οι Γάλλοι τον φυλάκισαν. Χρεοκόπησε. Και η πνευματική
του υγεία διαταράχτηκε μια για πάντα. Αυτά και άλλα πολλά δεινά υπέφερε και
αυτός και οι δικοί του. Από τη στιγμή που «ξερίζωσε» τα Μάρμαρα της Ακρόπολης
από τα χώματά τους, ο λόρδος Έλγιν άρχισε να ζει έναν εφιάλτη. Μέχρι και ο
φίλος του, ο καλλιτέχνης Λουζιέρι, στον οποίο ο Έλγιν είχε αναθέσει τα σκίτσα
με τις κενταυρομαχίες και τις γιγαντομαχίες των μετοπών του Παρθενώνα… μέχρι
κι αυτός βρέθηκε νεκρός με μια μαύρη γάτα πάνω στην κοιλιά του!

Και σαν να μην έφθαναν όλα αυτά, η λαίδη Μαίρη, γυναίκα του Έλγιν, υπέστη
εξευτελισμούς που δεν είχε υποστεί άλλη γυναίκα της εποχής της. Και της τάξης
της. Ο Έλγιν την πήγε στα δικαστήρια απαιτώντας διαζύγιο. Κάθε λεπτομέρεια της
παράνομης σχέσης της με τον Σκωτσέζο επιστήμονα Robert Ferguson βγήκε στη
φόρα. Με αποτέλεσμα να χάσει ακόμα και την κηδεμονία των τεσσάρων παιδιών της
– τα οποία δεν ξαναείδε ποτέ στη μετέπειτα ζωή της. Τέτοιο ήταν το όνειδος της
μοιχείας, ώστε όταν πέθανε, την έθαψαν σε τάφο που δεν έφερε το όνομά της!

Τα Μάρμαρα φαίνεται να είναι μαγεμένα. Κι όποιος βάζει χέρι πάνω τους
δεν του βγαίνει σε καλό. Γιατί αν υποπτευόταν ο Έλγιν τη συμφορά που θα τον
έβρισκε, μπορεί και να μην τολμούσε να τα απομακρύνει από τον Παρθενώνα.
Εφευρετικό υλικό για μυθιστόρημα; Η πραγματικότητα πάντα είναι. Και αυτή την
κακοτυχία διάλεξε να τονίσει η Αγγλίδα συγγραφέας Σάλι Έμερσον (Sally Emerson)
στο μυθιστόρημά της «Broken Bodies» («Πέρα απ’ τον χρόνο» στα ελληνικά), που
έχει ως θέμα του τα Μάρμαρα του Παρθενώνα και τα ημερολόγια της λαίδης Μαίρης,
γραμμένα ακριβώς την ίδια εποχή που ο Έλγιν ρήμαζε τον Παρθενώνα.

Με την Έμερσον συναντιόμαστε στο σπίτι της στο Λονδίνο… την ημέρα που ο
σύζυγός της, Peter Stothard, εκδότης των «Times», ανακοίνωσε την παραίτησή
του. Τα τηλέφωνα δεν σταματούν. Είναι σε καλή διάθεση. Πίνουμε καφέ. Πώς της
ήρθε η ιδέα να γράψει μυθιστόρημα με θέμα τα Μάρμαρα και τη λαίδη Μαίρη; «Στην
αρχή νόμιζα ότι θα έγραφα για τον Έλγιν», απαντά η Έμερσον, «αλλά ο χαρακτήρας
του δεν μου άρεσε καθόλου. Υπερόπτης. Ιδιότροπος. Καιροσκόπος. Απαίσιος
άνθρωπος. Σε αντίθεση με τη Μαίρη, που με συγκίνησε αμέσως. Χαρισματική
προσωπικότητα. Ζωντανό άτομο. Μοντέρνα και προικισμένη γυναίκα που έζησε στον
ρυθμό της εποχής της. Αλλά πάνω απ’ όλα μορφωμένη, με γερή πένα».

Γύρω από τα ημερολόγια της Μαίρης – που στην πραγματικότητα είναι τα
ραφιναρισμένα γράμματα που έστελνε από την Κωνσταντινούπολη στη μητέρα της στη
Σκωτία – πλέκεται ένα σενάριο που παρασύρει παρελθόν και παρόν σε μια συνεχή
δίνη. Ο ρυθμός γραφής – και ανάγνωσης – είναι γοργός. Η ιστορία εκτυλίσσεται
γύρω από δύο ερευνητές, την Anne την Αγγλίδα και τον Patrick τον Αμερικανό,
που συμπτωματικά γράφουν και οι δύο τους τη βιογραφία της λαίδης Μαίρης. Στην
πορεία της έρευνάς τους ανακαλύπτουν ότι στα ημερολόγια κρύβεται κάποιο
μυστικό: η Μαίρη είχε ζητήσει από έναν Έλληνα εργάτη, ο οποίος συνάθροιζε τα
Μάρμαρα με τους υπόλοιπους άνδρες του Έλγιν, να κρύψει μια κεφαλή του Ερμή.
Κάπου.

Παρ’ όλες τις επιστημονικές αντιζηλίες τους ο Patrick και η Anne σιγά
σιγά ερωτεύονται ο ένας τον άλλον. Κι ας έχουν και οι δύο τους εραστές. Η Anne
τα έχει φτιάξει μ’ έναν Έλληνα παντρεμένο, τον Alexander, και ο Patrick με τη
Victoria, κατά πολλά χρόνια μεγαλύτερή του. Και όπως μπαινοβγαίνουν στη ζωή
της λαίδης Μαίρης, αρχίζουν να «ερευνούν» και τις δικές τους ζωές. Τις σχέσεις
τους. Τους ανθρώπους που έχουν δίπλα τους. Η ιστορία είναι πολύπλοκη. Και
πονεμένη. Όπως κι η ιστορία των Μαρμάρων. Τα «θρυμματισμένα σώματα» (Broken
Bodies) είναι οι άνθρωποι. Οι χαρακτήρες του βιβλίου ζουν εύθραυστες ζωές. Και
ανάμεσά τους τα Μάρμαρα. Που, παρ’ ότι θρυμματισμένα, είναι πιο ανθεκτικά και
από τους θνητούς. Παντοδύναμα. «Γι’ αυτό κι όποιος τα πλησιάσει», αποφαίνεται
η Έμερσον προφητικά, «θέλει και να τα κρατήσει για τον εαυτό του. Γιατί
αντιπροσωπεύουν την αθανασία. Το σθένος. Το νόημα της ζωής».

Από τα καλούπια στην κλοπή

«Αγαπητέ μου, καλόν θα ήταν να συνάψεις και έναν γάμο… αν θες, βέβαια, να
γίνεις πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη», κάπως έτσι συμβούλευσε τον Thomas
Bruce, Έβδομο Λόρδο του Έλγιν, ο βασιλιάς Γεώργιος Γ’ της Αγγλίας. Ως και
εγένετο. Στα 33 του χρόνια ο λόρδος Έλγιν παντρεύτηκε την 21χρονη Σκωτσέζα
Mary Nisbet. Και το 1799 το ζεύγος έπλευσε για την Κωνσταντινούπολη, όπου θα
έμενε 3 χρόνια. Μόνο που το πάθος του Έλγιν δεν βρισκόταν στην
Κωνσταντινούπολη. Αλλά στην Αθήνα. Ο Σκωτσέζος αριστοκράτης ήταν παθιασμένος
με τα Μάρμαρα της Ακρόπολης. Τα ήθελε για δικά του. Την εποχή αυτή οι Τούρκοι
έτρεφαν ιδιαίτερη εκτίμηση στους Βρετανούς για τη συμβολή τους στην αποπομπή
του Ναπολέοντα από την Αίγυπτο. Έτσι, ο Έλγιν βρέθηκε σε θέση ισχύος. Ύστερα
από πολλές διαδικασίες κατάφερε να λάβει ειδική άδεια από την οθωμανική
κυβέρνηση, που επέτρεπε στους καλλιτέχνες του να κάνουν σκίτσα, να
τοποθετήσουν σκαλωσιές και να βγάλουν καλούπια από τα αρχαία της Ακρόπολης.
Αυτό ήταν περίπου το περιεχόμενο του πρώτου φιρμανιού (Μάιος 1801). Ενώ το
δεύτερο, του επέτρεπε επίσης να κάνει ανασκαφές και να απομακρύνει ευρήματα με
επιγραφές! (Ιούλιος 1801). Δεν ήθελε και πολύ. Οι άνδρες του άρχισαν να
απομακρύνουν όχι μόνο πλάκες αλλά και… τις μετόπες του Παρθενώνα και
οτιδήποτε άλλο εθεωρείτο κατάλληλο για τη συλλογή του!

«Τα Γλυπτά θα πάνε όπου εκείνα θέλουν»!

Ποια είναι η γνώμη της για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην
Ελλάδα; Η Έμερσον παρατηρεί ότι στο Βρετανικό Μουσείο τα ‘χουν χαρεί
περισσότεροι επισκέπτες από εκείνους που θα τα έβλεπαν, αν είχαν εκτεθεί σε
μουσείο στην Αθήνα. Όμως, κατανοεί πλήρως και τους Έλληνες που τα θέλουν να
γυρίσουν πίσω. «Κάποια μέρα θα επιστρέψουν στην Αθήνα. Να ξανατοποθετηθούν
πάνω στο αέτωμα και στις μετόπες δεν γίνεται. Κι όμως, τα μάρμαρα αυτά ανήκουν
ψηλά εκεί με τους θεούς. Και οι θεοί τώρα έχουν κατέβει κάτω με τους
ανθρώπους. Και βλέπουμε τη μαγεία τους».

«Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα είναι διεθνή σύμβολα πολιτισμού», συνεχίζει.
«Είναι εξαίσια – καλύτερα από οτιδήποτε άλλο που έχουμε να δείξουμε. Και
πιστεύω ότι τελικά θα καταλήξουν εκεί που θέλουν τα ίδια. Το Βρετανικό Μουσείο
τα προστάτεψε και τα προστατεύει. Αν είναι σωστό να επιστρέψουν στην Ελλάδα,
να ‘σαι σίγουρη πως θα γυρίσουν. Γιατί είναι υπεράνω διαφωνιών. Είναι ανώτερα
απ’ όλους μας. Δεν είναι θρυμματισμένα σώματα»!

INFO

Το βιβλίο της Σάλι Έμερσον «Πέρα απ’ τον Χρόνο» θα κυκλοφορήσει τη Δευτέρα από
τις Εκδόσεις Ωκεανίδα. Σελ. 392. Τιμή: 14 ευρώ.