Ένα μουσείο «εκθέτει» τον… εαυτό του

Μεταλλική πανοπλία του 13ου αιώνα, στην έκθεση «1884-1930: Από τη Χριστιανική Συλλογή στο Βυζαντινό Μουσείο»

«1884-1930: Από τη Χριστιανική Συλλογή στο Βυζαντινό Μουσείο»: Ένα
ταξίδι στις «ρίζες» του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου μέσα από 700 και
πλέον εικόνες, γλυπτά, τοιχογραφίες, χειρόγραφα, υφάσματα και έργα κεραμικής
και χειροτεχνίας, σε μία από τις μεγαλύτερες εκθέσεις που έχουν φιλοξενηθεί τα
τελευταία χρόνια στην Αθήνα.

Γιατί από το 1884 έως το 1930; Διότι το 1884 ιδρύθηκε η Χριστιανική
Αρχαιολογική Εταιρεία, της οποίας η συλλογή αποτέλεσε και τον πυρήνα του
Βυζαντινού Μουσείου. Ορόσημο αποτελεί και το 1930, αφού τότε αποκτά για πρώτη
φορά το μουσείο μόνιμη στέγη στη Villa Ilissia, που έχτισε το 1848 ο Σταμάτιος
Κλεάνθης για την Sophie de Marbois-Leburn, δούκισσα της Πλακεντίας.

Γιατί τώρα; Ένα βήμα πριν από την επανέκθεση των μόνιμων συλλογών του,
που υπολογίζεται να είναι έτοιμη το 2004, το μουσείο επιστρέφει στο παρελθόν
και προσκαλεί τον επισκέπτη να γνωρίσει τη «γέννηση», τους ιδρυτές, την
πορεία, τον διαφορετικό τότε προσανατολισμό και οργάνωσή του.

Τι θα δούμε: Σίγουρα, όχι μία αρχαιολογική έκθεση με την κλασική έννοια
του όρου, καθώς τα αντικείμενα δεν παρουσιάζονται κατά είδος ή χρονολογική
σειρά, αλλά με τρόπο που εξηγεί τις συνθήκες δημιουργίας του μουσείου.

Στην πρώτη ενότητα, ο επισκέπτης συνειδητοποιεί πως η στροφή προς τις
βυζαντινές σπουδές τον 19ο αιώνα «γεννά» την Χριστιανική Αρχαιολογική
Εταιρεία, που «συστήνεται» μέσα από τα έγγραφά της, τα εξέχοντα μέλη της, αλλά
και την «ψυχή» της, τον ιδιαίτερο γραμματέα της βασίλισσας Όλγας, Γεώργιο
Λαμπάκη, που ίδρυσε και τη συλλογή της ΧΑΕ με αντικείμενα που συνέλεγε κατά τη
διάρκεια των ταξιδιών του στην ελεύθερη και σκλαβωμένη τότε Ελλάδα.

Αξίζει να σταθούμε στην «αναπαράσταση» της πρώτης έκθεσης της
συλλογής της ΧΑΕ, στην εικόνα του Παντοκράτορα (1664), που υπογράφει ένας από
τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Κρητικής Σχολής, ο Εμμανουήλ Τζάνες, αλλά
και στο μπουκάλι με νερό από τον Ιορδάνη, τα ομοιώματα οργάνων βασανιστηρίων
των πρώτων Χριστιανών και τα φιαλίδια με τα «δώρα των μάγων».

Η εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα που φιλοτέχνησε ο Εμμανουήλ Τζάνες το 1664 αποτελεί ένα από τα πρώτα αντικείμενα που απέκτησε η Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία και από τα σημαντικότερα της συλλογής του Βυζαντινού Μουσείου

Στη δεύτερη ενότητα, η ίδρυση του κρατικού πλέον Βυζαντινού και
Χριστιανικού Μουσείου, το 1914, είναι γεγονός. Η συλλογή της ΧΑΕ – πυρήνας του
νέου μουσείου – εμπλουτίζεται διαρκώς από δωρεές, αγορές και εισαγωγές έργων
από ορθόδοξες περιοχές εκτός Ελλάδας με τη μέριμνα του πρώτου διευθυντή του
μουσείου, Αδαμάντιου Αδαμαντίου.

Ξεχωρίζουν ο μαρμάρινος «Καλός Ποιμένας» της Κορίνθου, του 4ου αιώνα –
από τα παλαιότερα έργα της έκθεσης- και ο αλυσιδωτός θώρακας του 13ου αιώνα,
που κάνει την πρώτη του δημόσια εμφάνιση.

Στην τελευταία ενότητα «πρωταγωνιστούν» ο Γεώργιος Σωτηρίου, διευθυντής
του μουσείου από το 1923, οι ανασκαφές του στη βασιλική του Ιλισού, τον Άρειο
Πάγο, τον Άγιο Δημήτριο Θεσσαλονίκης, τη Νέα Αγχίαλο, την Έφεσο – μέσα από
φωτογραφίες και ευρήματα -, η έκθεση της συλλογής του μουσείου στην Ακαδημία
Αθηνών και η μεταστέγασή της, το 1930, στη σημερινή της έδρα.

Την προσοχή μας αξίζουν όχι μόνον τα ψηφιδωτά της βασιλικής του Ιλισού,
αλλά και η ψηφιδωτή Βρεφοκρατούσα από την Βιθυνία (13ος αιώνας), τα κειμήλια
με τις καραμανλίδικες επιγραφές (τούρκικα γραμμένα με ελληνικά στοιχεία), αλλά
και μία μαρμάρινη πλάκα με παράσταση Υπαπαντής (13ος αιώνας), που βρέθηκε
σφηνωμένη στον κορμό αιωνόβιου κυπαρισσιού στη Μακρινίτσα του Πηλίου.

Σαν μηχανή του χρόνου λειτουργούν τα δύο 17λεπτα εικαστικά πολυθεάματα,
που μας ταξιδεύουν στην εποχή των Γ. Λαμπάκη και Γ. Σωτηρίου και μας τους
«συστήνουν» μέσα από την προσωπικότητα και το έργο τους.

Εκπαιδευτικά Προγράμματα: Για μαθητές της Πρωτοβάθμιας και της
Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης λειτουργούν τέσσερις φορές την εβδομάδα κατόπιν
ραντεβού. Δυνατότητα ξενάγησης των μαθητών υπάρχει και μέσω ειδικού φυλλαδίου,
που τους καθοδηγεί στους κύριους σταθμούς της έκθεσης.

Οδηγίες «χρήσης»

Πού: Στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο (Βασ. Σοφίας 22, τηλ.
010-7211.027)

Πότε: Έως τις 31 Οκτωβρίου. Τρίτη και Πέμπτη έως Κυριακή 8.30 π.μ.-3
μ.μ. Τετάρτη 12 μ.-7 μ.μ. Δευτέρα κλειστά.

Πόσο κοστίζει: 1,47 ευρώ για την έκθεση. Το εισιτήριο για την μόνιμη
συλλογή είναι ξεχωριστό και ανέρχεται στα 4 ευρώ.

Κατάλογος: Συνοπτικός, έναντι 5 ευρώ.

Προσεχώς: Ο μεγάλος επιστημονικά τεκμηριωμένος κατάλογος. Και
οργανωμένες ξεναγήσεις τρεις φορές την εβδομάδα, κατόπιν συνεννόησης με το Μουσείο.