Δράματα μεταναστών

Σκηνή από την παράσταση «Ο Έβρος απέναντι»

Το πρώτο παίζεται από πολύ καιρό με επιτυχία στο νέο θαυμάσιο θέατρο «Κιβωτός»
στην οδό Πειραιώς. Ύστερα από τους «Μπαμπάδες με ρούμι», το πρώτο αμιγώς
θέατρο πρόζας των Θ. Παπαθανασίου και Μ. Ρέππα, όπου είχαμε εκτιμήσει τον
θαυμάσιο ρυθμό τους, τη γλωσσική τους ευφράδεια και τον επιτυχή τρόπο με τον
οποίο σκιτσάρουν τους χαρακτήρες, χωρίς να υποκύπτουν πάντα στον πειρασμό του
τυπολογίου, όπως μας τον παρέδωσε η λαϊκή φαρσοκωμωδία, οι δύο αυτοί ανήσυχοι
και, όπως φαίνεται, ανικανοποίητοι συγγραφείς, αφού δεν αναπαύονται πάνω στις
δοκιμασμένες φόρμες που καλλιέργησαν, έρχονται τώρα με ένα πιο ώριμο έργο τους
να υπηρετήσουν μια στέρεη παράδοση στο μεταπολεμικό μας θέατρο και να την
εμπλουτίσουν και θεματικά αλλά κυρίως δραματολογικά. Το πικρότατο έργο τους «Ο
Έβρος απέναντι» είναι άλλη μία αξονική τομογραφία της ελληνικής
πραγματικότητας στον καιρό της ευρωπαϊκής προοπτικής και της επαπειλούμενης
παγκοσμιοποίησης. Οι συγγραφείς ξαναπιάνουν το θέμα των μετέωρων λούμπεν
προλετάριων και των «λούμπεν» μικροαστών κάτω από μια άλλη, όχι άγνωστη, αλλά
από άλλη γωνία λήψεως κοιταγμένη συνθήκη.

Δύο ζεύγη Ελλήνων κομπιναδόρων που ζουν με δανεικά, με όνειρα να
πιάσουν την καλή, με τελείως κυνικές και ανήθικες προσωπικές σχέσεις
αισθάνονται μετανάστες μέσα στη χώρα τους, άνεργοι, εκτεθειμένοι, εργαζόμενοι
κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη των γραμματίων, βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν
αυθεντικό, κυνηγημένο αποσυνάγωγο λούμπεν προλετάριο μετανάστη, οικονομικό,
έτσι λέγεται σήμερα, μετανάστη. Οι τέσσερις Έλληνες λεχρίτες (όπου οι ρωγμές
απ’ όπου φωτίζονται κάποιες βαθιές περιοχές ανθρωπιάς είναι ελάχιστες)
χρησιμοποιούν τον ξένο (που έχει αφεθεί με εμπιστοσύνη στα χέρια τους) ως
όχημα, ως εργαλείο και θύμα ενός σωτήριου για εκείνους σχεδίου. Το έργο είναι
γραμμένο με άψογη τεχνική, ανεβαίνει την κλίμακα από την ηθογραφία στο δράμα
για να καταλήξει σε μια λαϊκή τραγωδία μ’ όλα τα γνωρίσματα της μεγάλης
τραγωδίας, διαφορετικού όμως ύφους, βεριστικής ιταλικής καταγωγής (π.χ.
Βάργκα). Προσωπικά το ύφος των δύο ταλαντούχων συγγραφέων με πήγε στα έξοχα
σενάρια του Τζαμπατίνι, του μεγάλου συντελεστή του ιταλικού νεορεαλισμού και
διέκρινα υφολογικές ομοιότητες με τον Ουμπέρτο Ντ. του Ντε Σίκα ή το il Bidone
του Φελίνι. Αλλά γιατί πάμε μακριά, ο «Δράκος» των Καμπανέλλη – Κούνδουρου και
κυρίως τα έργα του Διαλεγμένου, οι «Φίλοι» του Μουρσελά, οι «Κουραμπιέδες» του
Χασάπογλου είναι τα συγγενικά θεματικά και υφολογικά έργα του «Έβρου». Οι δύο
νεώτεροι συγγραφείς χωρίς να κάνουν αντιρατσιστική προπαγάνδα και μέσα στον
κοινωνικό ασφυκτικό κλοιό της ανάγκης γράψανε ένα σκληρό έργο με εύφορη
γλώσσα, υπέροχες ατάκες και απολαυστικές επί μέρους σκηνές. Στο βάθος όμως
χτυπάει μια τραγική νότα που στο τέλος γίνεται αφόρητα εκκωφαντική. Ο άνθρωπος
στον άνθρωπο λύκος.

Το έργο ευτύχησε στην παράσταση. Ο Νίκος Μαστοράκης καθοδήγησε όσον αφορά τις
σχέσεις και τον ρυθμό σε γενικές γραμμές με ευστοχία. Δεν κατάλαβα μονάχα
κάποια τελείως περιττά εφέ, συμβολικά (;) και κάποιες αντινατουραλιστικές
θανάσιμες παύσεις. Το έργο καλπάζει μόνο του, δεν ήθελε ούτε καπέλο ούτε
ρελαντί ούτε φτερνιστήρα.

Και οι πέντε ηθοποιοί έξοχοι. Η Ράνια Οικονομίδου αποδεικνύει άλλη μια
φορά πόσο χαρισματική ηθοποιός είναι, πώς μπορεί να ανοίξει το υποκριτικό της
εύρος έως σχεδόν το άπειρο και πόσο γνωρίζει να ποιεί χαρακτήρα από μια απλή
χειρονομία, ένα τικ και ένα φθόγγο. Ο Καρατζογιάννης σ’ έναν από τους
καλύτερους ρόλους του, λιτός στα μέσα του και με εσωτερικό έλεγχο του
συναισθήματος αξιοσημείωτο. Ο Ιεροκλής Μιχαηλίδης μεταφέρει στη σκηνή μια
τεχνική λαϊκή και ατόφια που θυμίζει την αμεσότητα ενός Παντελή Ζερβού και η
Μπαξεβάνη ξέρει να συγκροτεί ρόλο από μικρά μικρά υποκριτικά κομματάκια ενός
ελεγχόμενου παζλ. Ο Ταξιάρχης Χάνος πλάθει ένα υποκριτικό ηθογραφικό διαμάντι
στον μετανάστη που απογειώνεται στο τέλος σε τραγική διάσταση. Αυτός ο
ηθοποιός κάνει μεγάλο θέατρο μόνο με τα έντρομα, πονηρά και απελπισμένα μάτια.
Ο χώρος που κατασκεύασε η Ιστικοπούλου και τα κοστούμια της Σιούπη θεμιτά.

INFO

Το έργο «Ο Έβρος απέναντι» παρουσιάζεται στο θέατρο «Κιβωτός», (Πειραιώς 115,
Γκάζι, τηλ. 010-3417.000)

«Ξένοι» στο Εθνικό Θέατρο

Ο Κώστας Σπυρόπουλος και ο Αλέξανδρος Σταύρου στους «Ξένους»

Στο «Εθνικό Θέατρο» (Νέα Σκηνή) ο Κώστας Μπάκας σκηνοθέτησε το έργο του
Παναγιώτη Μέντη «Ξένοι» (Τρίτο Βραβείο Παγκόσμιου Θεατρικού Διαγωνισμού
Ωνάση). Το έργο αυτό, χωρίς να έχει τη δύναμη προηγούμενων του ίδιου
ταλαντούχου νέου συγγραφέα, είναι γραμμένο με την τεχνική ενός τηλεοπτικού
σίριαλ, όχι βέβαια με τη φτήνια του. Αφηγείται τον αγώνα μιας ελληνικής
ριζιμιάς μάνας να ενοφθαλμιστεί στην άξενη Αμερική, να μεγαλώσει τα παιδιά της
με τις αρχές της πατρίδας πριν τα καταπιεί η μεγάλη χοάνη του πολυπολιτισμικού
ιδεολογήματος. Το έργο είναι δομημένο σε μικρές σύντομες σκηνές, πότε
προχωρώντας τις σχέσεις, πότε γυρίζοντας πίσω στον χρόνο για να ελέγξει
κίνητρα, αισθήματα και προθέσεις. Όλα πολώνονται γύρω από τον μητρικό άξονα, ο
οποίος προσπαθεί να τα έλξει προς το κέντρο αλλά η φορά των πραγμάτων καθιστά
τις κινήσεις των άλλων φυγόκεντρες. Ο Μέντης είναι συγγραφέας με θέση. Δεν
καταγράφει μόνο συμπεριφορές, δεν αφήνει την πράξη να δώσει στον θεατή τον
ηθικό χαρακτηρισμό, σχολιάζει μέσα στον λόγο των προσώπων, καμιά φορά διδάσκει
και σπάνια φιλολογεί. Είναι ένας δραματουργός ηθολόγος ο Μέντης. Γι’ αυτό ο
σκηνοθέτης πρέπει να προσέξει κάθε φορά, χωρίς να τον καταργήσει ως ηθολόγο,
να περάσει με μαεστρία τα γνωμικά του χαρακτηριστικά στον ρυθμό της παράστασης
και τον ιδιαίτερο ψυχισμό των προσώπων αλλά και τη θερμοκρασία κάθε σκηνής. Ο
Κώστας Μπάκας ενώ ορθά είδε πως η δομή του έργου τον οδηγούσε σε ένα
αφηγηματικό θέατρο, ένα μικροαστικό «έπος», και έβαλε τους ηθοποιούς να
αναπαύονται και να παρακολουθούν (όπως όταν όλοι ακούμε τις αφηγήσεις προσώπων
της οικογένειάς μας στις εορταστικές επετείους) τα δρώμενα στα πλάγια της
σκηνής, δεν πρόσεξε τον ρυθμό και οδήγησε τους ηθοποιούς σε μια πλαδαρή
υποκριτική. Τόνισε μάλιστα και τα ηθολογικά τσιτάτα, τις διδακτικές τιράντες
και τις εξηγήσεις (που δραματουργικά έπρεπε να είναι σκηνικές οδηγίες).

Το σκηνικό που έστησε ο Μεντζικώφ ουδέτερο και συμβολικό (;) επελέγη για να
αποφευχθούν σαφώς πολύπλοκες σκηνικές κατασκευές αφού το έργο κινείται σε
πολλούς τόπους και χρόνους. Πάντως πέρα από το ενδιαφέρον θέμα, αυτό καθεαυτό,
το κείμενο διαθέτει προς ερμηνεία δύο χαρακτήρες, της Μάνας και της Ρωσίδας
Κάτιας. Οι υπόλοιποι ρόλοι είναι τύποι με γενικά αναγνωρίσιμα περιγράμματα.
Ακόμη και ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Τομ. Δυστυχώς μόνο η Αλεξάνδρα
Σακελλαροπούλου έφτιαξε χαρακτήρα (Κάτια), αυτή η σπουδαία ηθοποιός παίζει
θέατρο, ψάχνει και βρίσκει ερείσματα ψυχισμού στον ρόλο μέσα της. Η Βαλάση
(μάνα) γραφικά λίγη. Ο Σπυρόπουλος, η Κακαρελίδου ο ίδιος ο Μέντης περιγράφουν
εξωτερικούς τύπους. Ο Δαδινόπουλος έδειξε δείγματα πως με άλλες σκηνικές
συνάψεις θα μπορούσε να δείξει τη σκηνική του πείρα. Ευοίωνη η παρουσία της
Έφης Ρευματά, έχει προσόντα και κατεβαίνει στην πλατεία.

INFO

Το έργο «Ξένοι» παρουσιάζεται στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, (Αγίου
Κωνσταντίνου 22-24, τηλ. 010-5223.242)