Αριστερά και Λογοτεχνία

«ΤΑ ΝΕΑ» επιλέγουν κάθε Δευτέρα θέματα από περιοδικές εκδόσεις ποικίλου ενδιαφέροντος

Στην «πονεμένη» ιστορία των σχέσεων της Αριστεράς και της λογοτεχνίας – στο
διάστημα 1940-1980 – αφιερώνει το τελευταίο του τεύχος το περιοδικό,
δημοσιεύοντας τις εισηγήσεις που έγιναν στο Σεμινάριο της Ερμούπολης το
περασμένο καλοκαίρι (οργάνωση: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Κέντρο Νεοελληνικών
Ερευνών, Επιστημονικό και Μορφωτικό Ίδρυμα Κυκλάδων).

Οι εισηγητές κριτικοί, λογοτέχνες, ερευνητές της νεώτερης και νεώτατης γενιάς
(από 25 έως 55 ετών) έχουν, όπως γίνεται φανερό, το πλεονέκτημα της
αποστασιοποιημένης ματιάς. Καθώς μάλιστα η ερευνητική τους δουλειά στηρίζεται
σε βιβλιογραφικές πηγές και ντοκουμέντα και όχι μόνο σε πεισματικές
ιδεοληψίες, το αφιέρωμα πρέπει να λογαριάζεται σαν ουσιαστική συμβολή στο
πολυσυζητημένο θέμα. Φυσικά και υπάρχουν «σκοπιές» απ’ όπου παρατηρεί ο
καθένας. Είναι φανερή, ωστόσο, η προσπάθεια της αντικειμενικής καταγραφής με
τις λιγότερες απώλειες…

Στον χώρο αυτού του σημειώματος αδυνατώ να παραθέσω έστω και «δυο λόγια» από
τις εννέα πολυσέλιδες εισηγήσεις. Να επισημάνω, πάντως, το μελέτημα της
Ελισάβετ Κοτζιά, γιατί ασχολείται με τη σκληρή «ενδοαριστερή» διαμάχη, που
αποτέλεσε κυρίαρχο στοιχείο της περιπέτειας. Σημειώνει στις πρώτες γραμμές η
Κοτζιά:

«Δυο οριακές χρονολογίες. Το 1955 ο Μ.Μ. Παπαϊωάννου και ο Μάρκος Αυγέρης
υπερασπίζονται με πάθος το δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού που το 1934
θέσπισε το Πρώτο Συνέδριο Σοβιετικών Συγγραφέων στη Μόσχα. Υιοθετώντας πλήρως
την άποψη ότι το καλλιτεχνικό έργο αντανακλά παθητικά τα κοινωνικά δεδομένα
και αγνοώντας τη σημασία της μορφικής του συνιστώσας, οι δύο μεσοπολεμικοί
μαρξιστές εξάρτησαν την αισθητική αξία του έργου από την “ορθότητα” της
ιδεολογίας του, ταύτισαν τα κριτήρια της αισθητικής αξιολόγησης του έργου με
τα κριτήρια της ηθικής του αποτίμησης. Έντεκα χρόνια αργότερα, το 1966, ο
κριτικός Δημήτρης Ραυτόπουλος αρθρογραφεί ζητώντας εξ ονόματος της Επιθεώρησης
Τέχνης, των κριτικών της, καθώς και των περισσότερων, γνωστότερων και
καλύτερων αριστερών λογοτεχνών της χώρας, να σταματήσει η ταύτιση της έννοιας
του σοσιαλιστικού ρεαλισμού με την πνευματική αριστερά…». Στη συντακτική
επιτροπή της «Επιθεώρησης Τέχνης» μετείχαν επίσης ο Κώστας Κουλουφάκος και ο
Τίτος Πατρίκιος.

Οι άλλες εισηγήσεις: Αγγέλα Καστρινάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται στα χρόνια
του Εμφυλίου», Γιάννης Παπαθεοδώρου «Διανόηση και κομματική στράτευση – Ο
Μάνος Σιμωνίδης στις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα» Κέλη Δασκαλά
«Καλλιτέχνες και Ιστορία – Το παιχνίδι της τέχνης και της μοίρας στις
Ακυβέρνητες Πολιτείες και στο Αλεξανδρινό Κουαρτέτο», Τάκης Καγιαλής «Η
μοντέρνα ποίηση και η αριστερή κριτική: η περίπτωση του “Άξιον Εστί”», Νίκος
Δαββέτας «Όψεις του Εμφυλίου στην ποίηση των Γ. Παυλόπουλου, Μ. Αναγνωστάκη,
Τ. Σινόπουλου», Δημήτρης Παπανικολάου «Η τέχνη της χειρονομίας:
ξαναδιαβάζοντας τα Δεκαοχτώ Κείμενα», Αλέξης Πολίτης «Φύσα θάλασσα πλατιά – Ο
Δ. Σαββόπουλος και η γενιά του», Σταύρος Ζουμπουλάκης «Οι “δικοί μας” και οι
“άλλοι” στο έργο του Χάκκα».

«ΕΡΕΙΣΜΑ»

Αναστασιάδης ή «Κακομοίρας»

Στον πολυτάραχο, μποέμικο βίο του ζωγράφου Στέλιου Αναστασιάδη (1926-1995)
αφιερώνει πολλές σελίδες το θαυμάσιο χανιώτικο περιοδικό του Χρήστου
Μαχαιρίδη, ο οποίος έχει και την επιμέλεια της έρευνας και του αφιερώματος.
Στέλιος Αναστασιάδης, λοιπόν: Ζωγράφος, κλοσάρ στο Παρίσι, φυγάς στη
Βουδαπέστη, εργάτης, καθαριστής υπονόμων, μπογιατζής, διορθωτής κειμένων,
ολίγον ηθοποιός (Τορνές – «Καρκαλού»), μάγειρας, περιπλανώμενος χωρίς
διαβατήριο και ταυτότητα στις γειτονιές του κόσμου, ήρωας του Τσίρκα – ο
«Κακομοίρας» – στη «Χαμένη Άνοιξη»… Ιδού σενάριο «έτοιμο» για όποιον ήθελε
να ασχοληθεί, στα σοβαρά, με μια μοναδική περίπτωση, αλλά και με την ελληνική
περιπέτεια του δεύτερου μισού του περασμένου αιώνα!

Πολλά και επί της ουσίας κείμενα για τον Αναστασιάδη σε 50 σελίδες του
περιοδικού. Να σταθώ σ’ ένα απόσπασμα από τις μνήμες του Αντώνη Λιοδάκη, που
γνώρισε αυτό τον συγκλονιστικό άνθρωπο εννέα χρόνια πριν πεθάνει:

«Δεν μιλούσε πάντα. Ήταν σαν να άφηνε τον άλλο να συμπληρώσει τις κουβέντες.
Όσες λέξεις έλειπαν τις αντικαθιστούσε με γκριμάτσες ή με το βλέμμα του. Είχε
τον δικό του τρόπο να καταλαβαίνει τους ανθρώπους κι εμείς το νιώθαμε αυτό. Ο
Στέλιος έψαχνε. Έψαχνε στα Εξάρχεια, έψαχνε στα μικρά πράγματα των ανθρώπων,
έψαχνε στις ταβέρνες, στις γεύσεις, αποδράσεις της πόλης. Έψαχνε στα νησιά.
Έψαχνε, ρωγμές φωτός, μικρούς κρίνους, απίθανες γεωμετρίες, μουσικές σιωπές,
ακατέργαστα υλικά, ξεχασμένες σημαδούρες, θαλασσινούς δρόμους… έψαχνε,
έψαχνε, έψαχνε. Τι έψαχνε αυτός που όλα τα είχε ζήσει και όλα τα είχε κάνει;
Γιατί τόση δίψα να βρει καινούργιους ουρανούς; Γιατί αυτή η αχαλίνωτη αίσθηση
ελευθερίας; Πόσο αέρα ήθελε; Σε τι τοπία ήθελε να βρεθεί; Πόσο έπαιζε;».

«ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ»

Μαθαίνοντας Γεωγραφία

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης θα περίμενε κανείς ότι μαθήματα όπως η
Γεωγραφία θα αναβαθμίζονταν και δεν θα διδάσκονταν στο περιθώριο του
«δευτερεύοντος».

Το περιοδικό του «Εξάντα» (υπεύθυνος ο καθηγητής του Χαροκόπιου Πανεπιστημίου
Κωστής Χατζημιχάλης) ανοίγει τη συζήτηση επισημαίνοντας ότι είναι αναγκαία η
ανανέωση της γεωγραφικής εκπαίδευσης και στο πλαίσιο σπουδών και στα διδακτικά
μέσα και στο διδακτικό προσωπικό.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η έρευνα των Β. Νάκου, Β. Φιλιππακοπούλου και Ε.
Μιχαηλίδου, οι οποίοι ζήτησαν από 745 μαθητές, σπουδαστές και φοιτητές να
σχεδιάσουν από μνήμης τον χάρτη και τα γεωγραφικά διαμερίσματα της Ελλάδας.

Ένα από τα συμπεράσματα, που δείχνει την υποβάθμιση του μαθήματος:

«Επισημαίνεται η μειωμένη επίδοση των μαθητών του Λυκείου και των αποφοίτων
στην απόδοση του χάρτη της χώρας τους σε σχέση με μικρότερες ηλικίες και σε
σχέση με αντίστοιχη γνώση ατόμων της ίδιας ηλικίας από άλλες χώρες. Η
επισήμανση αυτή μπορεί να ερμηνευτεί από το γεγονός ότι, στα πλαίσια της
ακολουθούμενης εκπαιδευτικής διαδικασίας στη χώρα μας μετά την Γ’ Γυμνασίου,
παρέχονται περιορισμένες δυνατότητες στην επαφή των μαθητών με τους χάρτες».

«ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ»

Εκθέσεις του 1931

Αφιέρωμα στον Τσέχο θεωρητικό τής λογοτεχνίας Ρενέ Βέλλεκ (δοκίμιο του ίδιου,
ανάλυση του έργου του και συνέντευξη) περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, στο τεύχος
33.

Εκτός από αδημοσίευτα, επιλεγμένα, ποιήματα και πεζά Ελλήνων λογοτεχνών, το
περιοδικό δημοσιεύει στη στήλη του «Το Μέγα Πανελλήνιον» δεκαπέντε εκθέσεις
μαθητών της Δ’ τάξεως του Πρακτικού Τμήματος της Βαρβακείου Προτύπου Σχολής,
γραμμένες το 1931, με θέμα την «επιμνημόσυνον δέησιν υπέρ αναπαύσεως της ψυχής
του ευεργέτου της Σχολής και εθνικού ευεργέτου Ιωάννου Βαρβάκη και της στέψεως
του ανδριάντος του». Απολαυστικό αρχειακό θέμα.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ»: Ευριπίδου 84, Αθήνα – 10553, τηλ. 010-3213.030.

* «ΕΡΕΙΣΜΑ»: Πωλογιώργη 27, Χανιά – Τ.Θ. 31 – Τ.Κ. 73110, τηλ.
0821-028.473.

* «ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ»: Ελ. Βενιζέλου 70, Καλλιθέα – 17671, τηλ. 010-9549.176

* «ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ»: Γρηγοροβίου 25, Αθήνα – 11141, τηλ. 010-2284.403.