Λύση με συναίνεση ή συναίνεση χωρίς λύση;

Η λύση για την χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος, που ανακοινώθηκε
προχθές από τους υπουργούς Οικονομίας κ. Νίκο Χριστοδουλάκη και Εργασίας κ.
Μιχάλη Ρέππα, περιέχει ένα – εκ πρώτης όψεως – θετικό στοιχείο, που είναι η
χορήγηση μιας προίκας στο ΙΚΑ, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι θα χρησιμοποιηθεί
για τον σχηματισμό αποθεματικού. Όμως, η ίδια αυτή λύση αφήνει πολλά ερωτήματα
αναπάντητα και περιέχει μια ισχυρή δόση αβεβαιότητας για τις μελλοντικές
εξελίξεις, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να ανατραπεί ο θετικός
του πυρήνας.

Το Ασφαλιστικό ανακινήθηκε πριν από τέσσερα χρόνια, όχι βεβαίως από τους
εργαζόμενους για τη βελτίωση των συνθηκών συνταξιοδότησής τους, αλλά από την
Ευρωπαϊκή Ένωση και στη συνέχεια από την κυβέρνηση. Η ανησυχία των Βρυξελλών
και η υπόδειξη να προχωρήσει η κυβέρνηση σε επίλυση του Ασφαλιστικού
διατυπώθηκε με αφορμή την ένταξη της Ελλάδας στον Μηχανισμό Συναλλαγματικών
Ισοτιμιών του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος, που ήταν το πρώτο βήμα για
την ένταξή της, στη συνέχεια, στην ευρωζώνη. Η ανησυχία αυτή συνεχίζει να
υφίσταται και να διατυπώνεται σε κάθε ευκαιρία. Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι το
Ασφαλιστικό κινδυνεύει να μετατραπεί σε βόμβα στα θεμέλια της ελληνικής
οικονομίας. Και οι συνεχείς αναβολές των κυβερνητικών αποφάσεων επιτείνουν τις
ανησυχίες τους αυτές, καθώς τα συσσωρευμένα ελλείμματα των Ταμείων, σε
συνδυασμό με την προοπτική περαιτέρω γήρανσης του πληθυσμού, μπορεί να
αποτελέσουν μια μελλοντική πηγή δημιουργίας ελλειμμάτων και διεύρυνσης του
δημοσίου χρέους.

Οι εναλλακτικές λύσεις

Όποιες και αν είναι οι ανάγκες χρηματοδότησης του Ασφαλιστικού, η κάλυψή τους
πρέπει να γίνει με τρόπο που να μη θέτει σε κίνδυνο ό,τι με τόσο κόπο και
θυσίες των ίδιων των εργαζομένων κατακτήθηκε για να γίνει η Ελλάδα μέλος της
ευρωζώνης. Αυτό, ασφαλώς, δεν είναι εύκολο. Από τη στιγμή που τα Ταμεία έχουν
ανάγκες, οι πόροι πρέπει από κάπου να βρεθούν. Οι εναλλακτικές λύσεις δεν
είναι πολλές: Είτε το κράτος θα βάλει το χέρι στην τσέπη (των φορολογουμένων),
είτε θα επιβαρυνθούν οι άλλοι κοινωνικοί εταίροι, ή θα περικοπούν οι συντάξεις
ή άλλα δικαιώματα που επιβαρύνουν τα οικονομικά των Ταμείων. Εναλλακτικά, θα
μπορούσε να γίνει ένας συνδυασμός των παραπάνω λύσεων, με επινοητικότητα, ώστε
να ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές παρενέργειες. Οπωσδήποτε, όμως, δεν μπορεί
να μη «σπάσει κανένα αυγό». Εκτός αν δεν γίνει ομελέτα αλλά κάτι άλλο, που
εμφανίζεται ως ομελέτα.

Η λύση που ανακοινώθηκε προχθές έχει ένα θετικό στοιχείο. Προβλέπει ότι οι
πρόσθετοι πόροι που θα δοθούν στο ΙΚΑ, αρχής γενομένης από τα 160 δισ. δρχ.
του 2003, θα διατεθούν όχι για τρέχουσες ανάγκες, αλλά για τον σχηματισμό ενός
αποθεματικού, με βάση τον οποίο θα μπορεί το ΙΚΑ να εξυπηρετήσει τις ανάγκες
του και να σχεδιάσει το μέλλον του σε υγιείς βάσεις. Το ποσό αυτό θα είναι
πρόσθετο, επιπλέον των επιχορηγήσεων που δίνει σήμερα το κράτος για την κάλυψη
των ελλειμμάτων του Ιδρύματος, που ανέρχονται για τη φετινή χρονιά σε 270 δισ.
δραχμές, όπως ανακοινώθηκε.

Υπό την προϋπόθεση ότι ο σχεδιασμός αυτός θα τηρηθεί και δεν θα υπάρξει
επιβάρυνση του ελλείμματος του προϋπολογισμού και του δημοσίου χρέους. Και
αυτό γιατί το ΙΚΑ θα αρκεσθεί στα σημερινά επίπεδα χρηματοδότησης για την
κάλυψη των ελλειμμάτων του, ενώ το πρόσθετο ποσό θα βγει ουσιαστικά από τη μία
τσέπη του Δημοσίου για να μπει στην άλλη και δεν θα επηρεάσει, έτσι, το
έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης.

Το κρίσιμο ερώτημα

Το ερώτημα όμως είναι αν το ΙΚΑ θα αρκείται στο σημερινό επίπεδο των 270 δισ.
δρχ. για να καλύπτει τα ελλείμματά του ή θα χρειάζεται συνεχώς ενέσεις από το
αποθεματικό, δημιουργώντας δημοσιονομικό έλλειμμα και υπονομεύοντας το δικό
του μέλλον. Αυτό είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο, αν ληφθεί υπόψη ότι ο κ.
Χριστοδουλάκης μίλησε για σταδιακή αύξηση της χρηματοδότησης, ώστε να φτάσει
στα 800 – 900 δισ. δρχ. το 2012. Αν το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αυτού
καταλήξει να διατίθεται για την κάλυψη ελλειμμάτων του ΙΚΑ, είναι προφανές ότι
η δημοσιονομική ισορροπία που έχει επιτευχθεί θα τιναχθεί στον αέρα.

Τα ερωτήματα και οι αβεβαιότητες δεν σταματούν εδώ. Ένα άλλο σημαντικό
πρόβλημα αφορά τους ασφαλισμένους των άλλων Ταμείων που θα υπαχθούν στο ΙΚΑ.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το ΙΚΑ θα μετατραπεί σε φορέα που θα περιλάβει,
εκτός από τους σημερινούς ασφαλισμένους του, τους εργαζόμενους στο Δημόσιο,
στις τράπεζες, στις δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμούς. Τα ήδη υφιστάμενα,
όμως, Ταμεία των εργαζομένων αυτών θα εξακολουθήσουν – προφανώς – να πληρώνουν
τις συντάξεις των σημερινών ασφαλισμένων, ενώ δεν θα έχουν έσοδα, αφού οι
νεοπροσλαμβανόμενοι θα ενταχθούν στο ΙΚΑ. Το ερώτημα είναι, ποιος θα καλύψει
τις δαπάνες αυτών των Ταμείων. Ένα άλλο ερώτημα αφορά τα επικουρικά Ταμεία.

Και, φυσικά, υπάρχει και το θέμα των άλλων Ταμείων που δεν θα υπαχθούν στην
παρούσα ρύθμιση, αλλά μπορεί να εξελιχθούν σε πηγές προβλημάτων στο μέλλον.

Η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού, παρατήρησε ένας αρμόδιος κυβερνητικός
παράγοντας, μόλις πληροφορήθηκε το περιεχόμενο των ρυθμίσεων για την
χρηματοδότηση του Ασφαλιστικού. Με άλλα λόγια, μπορεί η λύση που δόθηκε να μην
είναι η καλύτερη δυνατή, από τεχνοκρατικής πλευράς, αλλά τουλάχιστον είναι μια
βάση που μπορεί να εξασφαλίσει τη συναίνεση των εργαζομένων.

Η συναίνεση των εργαζομένων είναι, πράγματι, προϋπόθεση για την επιτυχή έκβαση
της μεγάλης αυτής διαρθρωτικής αλλαγής. Αλλά το ερώτημα είναι αν οι
ανακοινώσεις που έγιναν συνιστούν πράγματι μια βιώσιμη λύση. Προς το παρόν
υπάρχουν πολλά στοιχεία αβεβαιότητας, που καθιστούν τα συμπεράσματα επισφαλή.