Απελευθερώστε τις αεροπορικές μεταφορές

Στις φλέβες του 73χρονου Μορίς Φλάναγκαν τρέχει… αεροπορικό καύσιμο. Ο
διευθύνων σύμβουλος της αεροπορικής εταιρείας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων,
με έδρα το Ντουμπάι, δουλεύει στην αεροπορική βιομηχανία πάνω από 49 χρόνια,
αφού υπηρέτησε προηγουμένως στη Βρετανική Βασιλική Αεροπορία. Ο ίδιος είναι
σχεδόν κουφός, αφού για καιρό βρισκόταν εκτεθειμένος στον εκκωφαντικό θόρυβο
των τζετ. Ο γαμπρός του εκπαιδεύει πιλότους σε αεροσκάφη Αίρμπας στο Ντουμπάι.

Η εταιρεία των Εμιράτων είναι μια αεροπορική εταιρεία μεσαίου μεγέθους, που
έχει 38 αεροσκάφη ευρείας ατράκτου, τα οποία ταξιδεύουν σε 53 προορισμούς. Ο
Φλάναγκαν διευθύνει μια εταιρεία που ανήκει σε έναν κλάδο ο οποίος ποτέ δεν
έχει προσφέρει κέρδη για πάνω από δύο-τρία χρόνια στη σειρά. Η εταιρεία του
αναπτύσσεται συνεχώς. Τα έσοδα αυξάνονται πάνω από 20% σε ετήσια βάση και
μέχρι το 2010 η εταιρεία αναμένεται να έχει στόλο 100 αεροσκαφών.

Μόλις τον Νοέμβριο, παρά τους κλυδωνισμούς στην αεροπορική βιομηχανία μετά τις
επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, τα Εμιράτα πραγματοποίησαν παραγγελίες
αεροσκαφών συνολικής αξίας 15 δισ. δολαρίων. Πρόκειται για καλό συγχρονισμό: Ο
Φλάναγκαν, με τον τρόπο αυτό, μπορεί να πετύχει τους καλύτερους όρους από την
Αίρμπας και την Μπόινγκ, σε μια περίοδο που οι ανταγωνιστές του αντιμετωπίζουν
αρκετά προβλήματα. Τι είναι, όμως, αυτό που τον κάνει τόσο σίγουρο για το
μέλλον; Ο Φλάναγκαν πιστεύει ότι ο ανταγωνισμός είναι ό,τι το καλύτερο.

Ούτε σεντ

Οι συμφωνίες απελευθέρωσης των αερομεταφορών μειώνουν τις τιμές των εισιτηρίων και αυξάνουν την επιβατική κίνηση

Η αεροπορική εταιρεία των Εμιράτων ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο, αλλά οι
μέτοχοί της δεν είναι ανόητοι. Δεν πλήρωσαν ποτέ ούτε ένα σεντ ως επιχορήγηση.
Ούτε προστάτευσαν ποτέ την εταιρεία απαιτώντας διευκολύνσεις από άλλες
κυβερνήσεις. Η εταιρεία, αντίθετα, υποδέχεται ευνοϊκά τις υπόλοιπες 134
εταιρείες που επισκέπτονται τα Εμιράτα, με το σκεπτικό ότι αυξάνουν τον
τουρισμό και δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας. Και η εταιρεία των Εμιράτων
παραμένει εντελώς ανεξάρτητη καθώς δεν σκέφτεται να συμμετάσχει σε συμμαχίες.
«Οι μεγάλες συμμαχίες είναι, στην πραγματικότητα, καρτέλ. Υπάρχουν για να
κυριαρχούν στις αγορές», λέει ο Φλάναγκαν. «Οι συμμαχίες, όσο καλές και αν
λένε ότι είναι οι προθέσεις τους, στο τέλος λειτουργούν κατά του δημοσίου
συμφέροντος».

Αυτή η στάση δημιουργεί αισιοδοξία σε μια βιομηχανία που βρίσκεται σε τέλμα.
Αυτή είναι η μεγάλη ειρωνεία: Οι αεροπορικές εταιρείες έχουν, πιθανότατα,
κάνει περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο κλάδο για να φέρουν τον κόσμο πιο
κοντά και, την ίδια στιγμή, πιέζονται να λειτουργούν σαν να μην έχει συμβεί η
παγκοσμιοποίηση. Τα εμπόδια που εγείρουν τα κράτη είναι τόσο ισχυρά, που οι
μεγάλες αεροπορικές εταιρείες πιστεύουν ότι ο μόνος τρόπος για να τα
ξεπεράσουν, είναι να δημιουργήσουν συμμαχίες. Οι συμμαχίες αυτές επιτρέπουν σε
αεροπορικές εταιρείες που ανταγωνίζονται η μία την άλλη να συνεργαστούν, χωρίς
στην ουσία να συγχωνευθούν, ώστε να προσφέρουν στους επιβάτες ένα πιο πλήρες
δίκτυο.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών
αυξάνεται συνεχώς τα τελευταία 20 χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία, την πρώτη
δεκαετία της απελευθέρωσης η κίνηση των επιβατών σε σημαντικές διαδρομές των
ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 55% και οι τιμές μειώθηκαν κατά 17%. Στη δεκαετία του ’90 οι
τιμές μειώθηκαν επιπλέον 3%.

Ωστόσο, αν η «χαλιναγώγηση» στον ανταγωνισμό των εταιρειών σταματούσε, οι
εταιρείες δεν θα έπρεπε να ανταγωνίζονται με το ένα χέρι δεμένο πίσω από την
πλάτη τους. Οι τιμές στα εισιτήρια θα μειώνονταν κι άλλο. Και η ζήτηση για
εισιτήρια θα αυξανόταν ακόμη περισσότερο. Στις περισσότερες χώρες, όπως στην
Ινδία για παράδειγμα, η προστασία μιας ή δύο αεροπορικών εταιρειών από το
κράτος, που απασχολούν μερικές χιλιάδες εργαζομένους, δεν επιτρέπει σε
100πλάσιο αριθμό εργαζομένων να απασχοληθούν σε ξενοδοχεία, μεταφορές,
καταστήματα, εστιατόρια, θέατρα κ.λπ.

Έξι χρόνια προσπαθούν…

Φανταστείτε την αμηχανία της Αμέρικαν Αιρλάινς ή της Μπρίτις Αίργουεϊς, δύο εκ
των μεγαλυτέρων εταιρειών σε υπερατλαντικές διαδρομές. Προσπαθούν να
δημιουργήσουν συμμαχία εδώ και έξι χρόνια, αλλά κάθε φορά που πλησιάζουν κοντά
στον σκοπό τους βρίσκονται αντιμέτωπες με την επιτροπή ανταγωνισμού. Το πιο
πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό του περασμένου Ιανουαρίου. Το υπουργείο
Μεταφορών των ΗΠΑ ανησύχησε τόσο πολύ που οι δύο εταιρείες θα αποκτούσαν το
50% της συνολικής κίνησης σε υπερατλαντικά ταξίδια, που απαίτησε από τις δύο
εταιρείες να παραιτηθούν από το δικαίωμα 224 απογειώσεων και προσγειώσεων
(σλοτς) την εβδομάδα, από το Χίθροου στο Λονδίνο. Το τίμημα ήταν πολύ υψηλό,
ιδιαίτερα για τον βρετανικό αερομεταφορέα. Θα κόστιζε εκατοντάδες εκατομμύρια
δολάρια ­ σε λειτουργικό κόστος ­ και οι δύο εταιρείες εγκατέλειψαν τα σχέδιά
τους.

«Εξετάζουμε κάθε συμφωνία ανάλογα με την περίπτωση», αναφέρει η Ριντ βαν ντερ
Βάτερ, στέλεχος του τμήματος μεταφορών για αεροπορικά θέματα. Δεν υπάρχει
πρόβλημα όταν οι συμφωνίες αφορούν εταιρείες μικρότερων χωρών. Όμως, «όταν
υπάρχει συμφωνία όπως αυτή της Αμέρικαν Αιρλάινς και της Μπρίτις Αιργουέις,
πρέπει να την εξετάσουμε καλύτερα», προσθέτει. Η μη σύναψη της συμμαχίας
οδήγησε, με τη σειρά της, στην αναβολή, για αόριστο χρόνο, των συνομιλιών
μεταξύ των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και της Βρετανίας για τις ρυθμίσεις στις
μεταφορές. Και οι δύο πλευρές πίστεψαν ότι η συμμαχία μεταξύ των δύο εταιρειών
θα οδηγούσε σε συμφωνία απελευθέρωσης των υπερατλαντικών μεταφορών μεταξύ των
δύο χωρών (open skies agreement).

30% περισσότεροι επιβάτες

Οι ΗΠΑ έχουν υπογράψει 56 τέτοιες συμφωνίες από το 1992. Ανάμεσα σε αυτές
περιλαμβάνονται 11 με χώρες-μέλη της Ε.Ε. και από μία με τη Σιγκαπούρη, το
Μπρουνέι, τη Νέα Ζηλανδία και τη Χιλή. Μια τέτοια συμφωνία με τη Βρετανία θα
ήταν καθοριστικός παράγοντας για την απελευθέρωση των υπερατλαντικών πτήσεων.
Οι συμφωνίες αυτές είναι καλύτερες από τις διμερείς συμφωνίες που
αντικατέστησαν. Και αυτό, γιατί προσέφεραν στις αεροπορικές εταιρείες
μεγαλύτερη ευχέρεια να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Τα εισιτήρια για
τις διαδρομές αυτές, τα τελευταία τρία χρόνια, είναι φθηνότερα 20% απ’ όσο θα
ήταν αν οι συμφωνίες αυτές δεν υπήρχαν. Τα φθηνότερα εισιτήρια αύξησαν την
κίνηση του επιβατικού κοινού και ο αριθμός των επιβατών που ταξιδεύουν σε
τέτοιες απελευθερωμένες διαδρομές μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 30%
μεταξύ του 1997 και του 1999. Πρόκειται για ρυθμό ανάπτυξης διπλάσιο από αυτόν
που είχε καταγραφεί μεταξύ του 1993 και του 1995.

© Forbes Global Inc.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης – Γιώργος Κανελλόπουλος