Ουραγός η Ελλάδα στην ανταγωνιστικότητα

Στην κατάταξη των διεθνών οργανισμών, σε ό,τι αφορά την ανταγωνιστικότητα της
οικονομίας της, η Ελλάδα καταλαμβάνει σταθερά μια θέση χαμηλότερη από την 30ή,
πολύ χαμηλότερη από τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και από πολλά
άλλα, ευρωπαϊκά και μη, κράτη. Έτσι εξηγείται γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν
δίστασε να επισημάνει το πρόβλημα ως την κυριότερη, ίσως, πρόκληση που
καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική οικονομία κατά το προσεχές διάστημα, στην
έκθεσή της για τις «γενικές κατευθύνσεις μακροοικονομικής πολιτικής», που
συζητείται την ερχόμενη εβδομάδα στο Συμβούλιο των υπουργών Οικονομίας στις
Βρυξέλλες.

Έτσι εξηγείται, επίσης, γιατί ο πρόεδρος του ΣΕΒ κ. Οδ. Κυριακόπουλος σε
ομιλία του στη Βουλή πρόσφατα αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο πρόβλημα. Αλλά και η
κυβέρνηση, μολονότι φροντίζει να τονίζει τις επιμέρους θετικές εξελίξεις που
αφορούν, για παράδειγμα, τη βελτίωση της παραγωγικότητα της εργασίας, δεν
αρνείται ότι υπάρχει πρόβλημα με τη χαμηλή ανταγωνιστικότητα.

Η αύξηση της ανταγωνιστικότητας είναι προϋπόθεση όχι μόνο για να βελτιωθεί
αλλά και για να συντηρηθεί το σημερινό βιοτικό επίπεδο.

Τα προηγούμενα χρόνια, άλλοι παράγοντες, όπως η μείωση των επιτοκίων,
βοήθησαν στην επίτευξη ενός ικανοποιητικού βιοτικού επιπέδου. Στο μέλλον,
όμως, σχεδόν τα πάντα θα εξαρτηθούν από την ανταγωνιστικότητα, καθώς ούτε η
συναλλαγματική ισοτιμία θα μπορεί να αλλάξει, ούτε τα επιτόκια θα μειωθούν
πολύ περισσότερο.

Αν βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων, θα αυξηθούν οι
εξαγωγές και θα μειωθούν οι εισαγωγές, επομένως θα αυξηθεί το εισόδημά μας. Αν
η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας αυξηθεί, τότε θα εισρεύσουν ξένες
επενδύσεις και θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας.

Το σχετικό κόστος αυξάνεται

Η ανταγωνιστικότητα είναι ένα μέγεθος που δύσκολα μετράται, καθώς καθορίζεται
από πολλούς παράγοντες. Ένας συνηθισμένος τρόπος εκτίμησής της είναι αυτός που
βασίζεται στην παραγωγικότητα της εργασίας, σε συνδυασμό με τις αμοιβές, το
κόστος κεφαλαίου και τη συναλλαγματική ισοτιμία.

Αυτή είναι η λεγόμενη ανταγωνιστικότητα κόστους, που δείχνει πώς αυξάνεται το
κόστος παραγωγής σε μια χώρα, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες. Με άλλα λόγια,
μετρά αν τα ελληνικά προϊόντα έχουν γίνει συγκριτικά φθηνότερα ή ακριβότερα
από των άλλων χωρών.

Σύμφωνα με στοιχεία που έχει συλλέξει και επεξεργασθεί το «παρατηρητήριο για
την ανταγωνιστικότητα» του ΣΕΒ, η ανταγωνιστικότητα κόστους της ελληνικής
οικονομίας στη δεκαετία του 1990 υποχώρησε περίπου κατά 10 εκατοστιαίες
μονάδες.

Η ανάλυση του ΣΕΒ αναφέρει τα εξής:

* Στην περίοδο 1990-1995, αν και μειώθηκαν οι πραγματικές αποδοχές των
εργαζομένων, η ανταγωνιστικότητα υποχώρησε, επειδή ακολουθήθηκε η πολιτική της
σκληρής δραχμής, η οποία έκανε τα ελληνικά προϊόντα σχετικά ακριβά στη διεθνή
αγορά. Άλλωστε, η παραγωγικότητα της εργασίας διατηρήθηκε σε χαμηλά επίπεδα.

* Στην περίοδο 1995-98, αυξήθηκε μεν η παραγωγικότητα με ταχύτερους ρυθμούς,
αλλά αυξήθηκαν σημαντικά και οι αμοιβές, με αποτέλεσμα να έχουμε και πάλι
απώλειες ανταγωνιστικότητας.

* Μόνο στην περίοδο 2000-2001 σημειώνεται βελτίωση της ανταγωνιστικότητας,
λόγω της μεγάλης αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας, η οποία υπερκάλυψε
την επίσης μεγάλη άνοδο των αμοιβών.

Συνολικά στη δεκαετία, το σχετικό κόστος της ελληνικής παραγωγής σημειώνει
αύξηση και συνεπώς η ανταγωνιστικότητα κόστους σημειώνει υποχώρηση κατά 10
μονάδες.

Αυτός είναι ο λόγος εξαιτίας του οποίου δεν βελτιώθηκε το εμπορικό ισοζύγιό
μας τα χρόνια αυτά, υποστηρίζουν αρμόδιες πηγές του Συνδέσμου Ελλήνων
Βιομηχάνων, οι οποίες μάλιστα προβλέπουν ότι η θετική πορεία της τελευταίας
διετίας θα ανατραπεί και πάλι το 2002, λόγω των αναμενόμενων μεγάλων ­
σχετικώς ­ αυξήσεων που θα δοθούν στους εργαζόμενους, σε συνδυασμό με τον
υψηλό πληθωρισμό.

Οι χρόνιες πληγές επιμένουν

Ίσως, όμως, χαρακτηριστικότερη είναι η εικόνα για την ανταγωνιστικότητα που
προκύπτει από τους δείκτες διεθνών οικονομικών οργανισμών, όπως το World
Economic Forum (που διοργανώνει το συνέδριο στο Νταβός της Ελβετίας κάθε
χρόνο) και το Institute for Management Development (IMD).

Οι δύο αυτοί οργανισμοί, χρησιμοποιώντας δεκάδες επιμέρους δείκτες, συνθέτουν
από έναν δικό τους τελικό δείκτη ανταγωνιστικότητας.

Ανάλογη προσπάθεια κάνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τους λεγόμενους
διαρθρωτικούς δείκτες που έχει διαμορφώσει και οι οποίοι θα παρουσιασθούν σε
λίγες ημέρες στη Σύνοδο Κορυφής της Βαρκελώνης.

Η Κομισιόν δεν διαμορφώνει έναν τελικό συνθετικό δείκτη, όπως οι άλλοι δύο
οργανισμοί. Είναι σίγουρο, πάντως, ότι, αν διαμόρφωνε, η Ελλάδα θα κατείχε την
τελευταία θέση μεταξύ των εταίρων της.

Στον δείκτη του World Economic Forum, η Ελλάδα βρέθηκε το 2001 πίσω στην 38η
θέση, από την 33η που βρισκόταν το 2000, όταν είχε σημειώσει βελτίωση έναντι
του 1999 (41η θέση). Έτσι, υστερεί όχι μόνο σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και από τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, ακόμη και από
την Τουρκία.

Στον δείκτη του IMD, η ελληνική ανταγωνιστικότητα σημείωσε βελτίωση, από την
34η θέση που βρισκόταν το 2000 στην 30ή το 2001.

Η Ελλάδα, πάντως, εξακολουθεί να έχει χαμηλότερη ανταγωνιστικότητα από τις
περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με εξαίρεση την Ιταλία και την
Πορτογαλία, αλλά ακόμη και από χώρες όπως η Μαλαισία ή η Εσθονία.

Παρά τις διαφορές τους, οι δείκτες της ανταγωνιστικότητας έχουν ορισμένα κοινά
χαρακτηριστικά. Για κάποιον που ζει την ελληνική πραγματικότητα, δεν είναι
δύσκολο να εντοπίσει τους λόγους της κακοδαιμονίας, αλλά είναι εντυπωσιακό το
γεγονός ότι αυτοί προκύπτουν ακόμη και από τους δείκτες των δύο διεθνών
οργανισμών.

Έτσι, σύμφωνα με το IMD, τα αδύνατα σημεία της Ελλάδας είναι, μεταξύ άλλων:

* Οι χαμηλές εξαγωγικές της επιδόσεις.

* Το χαμηλό επίπεδο απασχόλησης στο σύνολο του πληθυσμού.

* Η έλλειψη συναίσθησης κοινωνικής ευθύνης εκ μέρους των επιχειρήσεων.

* Το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης των εργαζομένων.

* Το γεγονός ότι δεν δίδεται σημασία στην ικανοποίηση του πελάτη.

* Η εσωτερική πληροφόρηση στις συναλλαγές στο Χρηματιστήριο.

* Το υψηλό επίπεδο του δημοσίου χρέους.

* Η υψηλή φορολόγηση των κερδών των επιχειρήσεων.

* Οι πολιτικές παρεμβάσεις στον δημόσιο τομέα.

* Το χαμηλό επίπεδο χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο δεν μπορούν να
λειτουργήσουν αποτελεσματικά οι επιχειρήσεις και κυρίως οι ξένες επιχειρήσεις.

Μακροπρόθεσμα, εφόσον διατηρηθούν, θα υπονομεύσουν το βιοτικό επίπεδο και την
απασχόληση των Ελλήνων.