Δρόμοι

Η αληθινή…

… ιστορία της γερμανικής ατομικής βόμβας ποια είναι άραγε; Τι έκανε ο Βέρνερ
Χάιζενμπεργκ, ο Γερμανός πρωτοπόρος της κβαντικής φυσικής, το φθινόπωρο του
1941, όταν ταξίδεψε στη γερμανοκρατούμενη Κοπεγχάγη για να επισκεφθεί τον
συνάδελφό του φυσικό Νιλς Μπορ; Του παρέδωσε άραγε τα σχέδια για έναν πυρηνικό
αντιδραστήρα; Η συμπεριφορά του Χάιζενμπεργκ ήταν αμφιλεγόμενη και γίνεται
ακόμη πιο πολύ, όσο περισσότερα ιστορικά στοιχεία μαθαίνουμε. Γιατί φαίνεται
πως εκείνη η συνάντηση δεν ήταν η ηρωική και ανιδιοτελής «ειρηνική πράξη» στην
οποία είχαν πιστέψει όσοι συμπαθούσαν τον Χάιζενμπεργκ.

Στο αίνιγμα…

… γιατί δεν προχώρησε το γερμανικό ατομικό πρόγραμμα έχουν δοθεί πολλές
ερμηνείες. Μερικοί το απέδωσαν σε τεχνικά λάθη. Άλλοι έριξαν το φταίξιμο στην
αλαζονεία των Γερμανών επιστημόνων που σκέφτονταν πως, αφού ήταν τόσο δύσκολο
γι’ αυτούς, θα ήταν αδύνατον για τους Συμμάχους. Και άλλοι πιστεύουν πως οι
Γερμανοί επιστήμονες πράγματι δίστασαν να προχωρήσουν στην κατασκευή ενός τόσο
τρομερού όπλου, είτε για ηθικούς λόγους είτε από φόβο μήπως αποτύχουν και
πέσει πάνω τους το φταίξιμο για μια βαριά ήττα. Σε μια βιογραφία του
Χάιζενμπεργκ (φωτ.), ο ιστορικός Ντέιβιντ Κάσιντι λέει πως δεν υπάρχει κανένα
αποδεικτικό στοιχείο πουθενά που να δείχνει πως ο Χάιζενμπεργκ είχε ηθικές
αναστολές. Εκείνο που τον απασχολούσε περισσότερο ήταν πώς να χρησιμοποιήσει
τον πόλεμο για να αποδείξει την αξία της φυσικής στη χώρα του και τους ηγέτες
της. Με βάση αυτά τα κίνητρα, το πιθανότερο είναι πως ο Χάιζενμπεργκ θα
έφτιαχνε τη βόμβα, αν μπορούσε.

Στην εποχή…

… των «έξυπνων όπλων», των ηλεκτρονικών, πυρηνικών, βιολογικών και χημικών
ερευνών, η επιστήμη έχει γίνει πια οριστικά και αμετάκλητα ένα αλλοτριωμένο
έργο. Ό,τι δημιουργεί, δεν της ανήκει. Μπορεί ο Χάιζενμπεργκ να προσπάθησε,
αλλά σίγουρα δεν βρήκε μιαν απάντηση στο ερώτημα ποια είναι η σωστή σχέση
ανάμεσα στην αλήθεια και την εξουσία. Ίσως η σωστή απάντηση να ήταν εκείνη που
είχε δώσει ένας άλλος κορυφαίος Γερμανός επιστήμονας που ούτε και εκείνος είχε
φύγει από τη χώρα όταν επικράτησαν οι ναζί, ο μαθηματικός Ντάβιντ Χίλμπερτ –
άλλωστε ήταν ήδη πολύ γέρος για τέτοια. Γράφει η «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε» πως
όταν ένας χιτλερικός αξιωματικός τον ρώτησε για την κατάσταση των μαθηματικών
μετά την «εκκαθάριση» της εβραϊκής επιρροής, ο Χίλμπερτ έδωσε μια πολύ απλή
απάντηση. «Τα μαθηματικά», είπε, «δεν υπάρχουν πια».

Ας αφήσουμε…

… όμως τον Χάιζενμπεργκ στην ησυχία του. Άλλωστε δεν έφτιαξε ποτέ τη βόμβα.
Όμως, χιλιάδες άλλοι επιστήμονες έπειτα από αυτόν κάνουν πολύ χειρότερα:
βόμβες που θερίζουν σαν δρεπάνια τα κορμιά, βόμβες κενού που ρουφάνε τους
ανθρώπους, βόμβες άνθρακα, βόμβες ευλογιάς και βόμβες απεμπλουτισμένου
ουρανίου, που τώρα μαθαίνουμε επιτέλους εκείνο που γνωρίζαμε εξαρχής γι’ αυτές
και που εξαρχής αρνούνταν οι «θεριστές» που ήρθαν στα Βαλκάνια, πως παρεκτός
από τον εχθρό σκοτώνουν με καρκίνο και τους στρατιώτες που τις ρίχνουν.