Δρόμοι

Η Φιλαρμονική…

… της Νέας Υόρκης, όταν θα κλείνει ένας χρόνος από την τραγωδία, θα ανοίξει
τη νέα σεζόν με ένα κομμάτι για την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου στο Μανχάταν.
Η τρέχουσα σεζόν άνοιξε μία εβδομάδα μετά την επίθεση, με το «Γερμανικό
Ρέκβιεμ». Μουσικοί, χορωδία και ακροατές ένιωσαν παγιδευμένοι μέσα στη θλίψη
και την αισιοδοξία της μουσικής του Μπραμς. Έξω από το Λίνκολν Σέντερ, μερικοί
θαρραλέοι Νεοϋορκέζοι στριμώχνονταν κάτω από τη βροχή για να παρακολουθήσουν
τη συναυλία πάνω σε μια μεγάλη οθόνη. Ύστερα, οι ακροατές αποχώρησαν σιωπηλά,
χωρίς χειροκρότημα.

Η σύνθεση…

… του επετειακού κομματιού, που θα διευθύνει ο Λόριν Μάαζελ στις 19
Σεπτεμβρίου 2002, ανατέθηκε στον Αμερικανό Τζον Άνταμς. Το περιοδικό «Αντάντε»
διατυπώνει μερικές επιφυλάξεις. Το εικοσάλεπτο κομμάτι θα παιχτεί πριν από την
«Ενάτη» του Μπετόβεν – αυτό το μνημείο της ανθρώπινης αισιοδοξίας. Τα
ερωτήματα είναι πολλά. Μπορεί κανείς να δημιουργήσει από την καταστροφή;
Μπορεί να μεταγράψει σε ηχόχρωμα μια συμφορά; Και τι θα είναι αυτό το έργο;
Ένας επικήδειος στον πολιτισμό, όπως οι «Μεταμορφώσεις» του Ρίχαρντ Στράους;
Ένας παιάνας στην αμερικανική δημοκρατία, όπως το «Πορτρέτο του Λίνκολν» του
Κόπλαντ; Η σημασία του τρομερού πλήγματος δεν έχει αποκρυσταλλωθεί ακόμη. Τα
μεγάλα μουσικά κομμάτια με αφορμή μια τραγωδία γράφτηκαν τα περισσότερα ύστερα
από μια – δυο δεκαετίες, όταν πια είχαν κατακαθίσει τα αισθήματα. Ο Μπέντζαμιν
Μπρίτεν έζησε όλον τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά περίμενε μέχρι το 1961 για να
δώσει το «Πολεμικό εμβατήριο» – την ίδια χρονιά με τη «Θρηνωδία για τα θύματα
της Χιροσίμας» του Κριστόφ Πεντερέτσκι.

Ο Σοστακόβιτς…

… ο σοβιετικός μουσικός «σχολιαστής» της Ιστορίας, έγραψε την Εβδόμη
συμφωνία του («Λένινγκραντ») όσο ακόμη οι ναζί πολιορκούσαν την πόλη. Το 1942,
η παρτιτούρα τυπώθηκε σε μικροφίλμ και φυγαδεύτηκε από τη Μόσχα στην Τεχεράνη,
το Κάιρο, το Μπουένος Άιρες και τη Νέα Υόρκη, όπου παίχτηκε υπό τη διεύθυνση
του Αρθούρου Τοσκανίνι. Το «θέμα της εισβολής», όπως το είπε ο συνθέτης, σε
συνεπαίρνει κιόλας από την αρχή, με φανφάρες και τύμπανα. Όμως, αργότερα ο
Σοστακόβιτς θα αποκαλύψει πως είχε το έργο έτοιμο πολύ πριν από τη γερμανική
εισβολή στη Ρωσία. Η Εβδόμη, εξήγησε, «δεν είναι για το πολιορκημένο
Λένινγκραντ, αλλά για το Λένινγκραντ που κατέστρεψε ο Στάλιν και αποτελείωσε ο
Χίτλερ». Αυτό είναι το πρόβλημα με τα «ηρωικά» έργα: εύκολα παρακολουθεί
κανείς την κλαγγή των όπλων, αλλά δύσκολα μπορεί να μαντέψει το χρώμα της
στολής.

Τι να κάνει…

… λοιπόν ένας που πρέπει να σταθεί μπροστά στην 11η Σεπτεμβρίου; «Πες την
αλήθεια, αλλά πες την λοξά», συμβούλευε η ποιήτρια Έμιλι Ντίκινσον. Αλλιώς,
ξεπέφτει κανείς στο «γήπεδο» του δημοσιογράφου – σε ένα παιχνίδι χαμένο από
χέρι. Γιατί τι πιο άμεσο από τις φωτογραφίες με τον καπνό, τη στάχτη και το
λειωμένο ατσάλι;